Toàn cảnh buổi họp báo

Hội nghị quy tụ khoảng 250 đại biểu từ trong và ngoài khu vực, gồm đại diện các cơ quan chính phủ, chuyên gia di sản, đơn vị quản lý di sản, nhà nghiên cứu, đại diện cộng đồng, chủ thể nắm giữ tri thức và thanh niên.

Hội nghị do Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội và Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình đồng tổ chức, với sự tham gia của các cơ quan trung ương và địa phương.

Phát biểu tại cuộc họp báo, bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, nhấn mạnh: Trong một thế giới nhiều biến động và thách thức, các nước đều đề cao vai trò của văn hóa và di sản, vừa là cầu nối gắn kết con người, vừa là nền tảng cho hòa bình, lòng tin và hợp tác giữa các quốc gia, đồng thời là động lực cho phát triển bền vững trong thời đại số. Hội nghị sẽ có đóng góp quan trọng đối với nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị di sản thế giới ở khu vực cũng như trên phạm vi toàn cầu.

Theo bà Vân, Công ước Di sản Thế giới sau gần 55 năm tồn tại đang đứng trước những yêu cầu mới. Những tác động của đô thị hóa, biến đổi khí hậu, thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện nhận thức cũng như phương pháp bảo tồn di sản thế giới, nhất là bảo đảm tính xác thực.

“Hội nghị góp phần trao đổi về cách bảo đảm tính xác thực của di sản, từ bảo tồn, phục hồi, tái thiết, diễn giải di sản cho đến quản lý và phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại. Hội nghị cũng là diễn đàn để các nước châu Á - Thái Bình Dương đưa tiếng nói, kinh nghiệm và tri thức của khu vực ra thế giới. Với UNESCO, đây là cơ hội để các quốc gia thành viên, các nhà khoa học, chuyên gia và các cơ quan tư vấn cùng trao đổi về những vấn đề chiến lược, lâu dài của Công ước Di sản Thế giới”, bà Vân chia sẻ.

Tính xác thực trong một thế giới đang thay đổi

Hơn ba thập kỷ kể từ khi Văn kiện Nara về Tính xác thực được thông qua năm 1994, bối cảnh bảo tồn di sản đã thay đổi đáng kể. Các thực hành văn hóa đang được duy trì, tri thức địa phương, mối liên hệ tâm linh và quan hệ giữa con người với thiên nhiên ngày càng có vai trò quan trọng trong cách nhận diện và lý giải giá trị di sản.

Cùng với đó, biến đổi khí hậu, xung đột, thiên tai, đô thị hóa, du lịch và công nghệ mới đang đặt ra những vấn đề mới đối với việc đánh giá và bảo vệ tính xác thực. Hội nghị lần này tại Việt Nam tiếp nối quá trình thảo luận quốc tế được thúc đẩy tại Hội nghị năm 2025 ở Nairobi, đồng thời triển khai các quyết định của Ủy ban Di sản Thế giới khuyến khích tổ chức những cuộc đối thoại tương tự ở cấp khu vực. Một vấn đề trọng tâm xuyên suốt đối thoại là cách hiểu và đánh giá tính xác thực trong những bối cảnh mà di sản tồn tại, biến đổi và vẫn giữ được các giá trị cốt lõi.

Tại hội nghị, các đại biểu sẽ xem xét mức độ phù hợp của những cách tiếp cận hiện nay trước thực tiễn bảo tồn di sản, trong đó có công tác phục dựng sau xung đột hoặc thiên tai, di sản sống và vai trò của cộng đồng trong việc gìn giữ các giá trị di sản. Các nghiên cứu điển hình, các nhóm làm việc chuyên môn và hoạt động phân tích thực địa sẽ giúp kiểm chứng những cách tiếp cận hiện hành trong các bối cảnh di sản cụ thể, từ đó xác định những lĩnh vực cần tiếp tục hoàn thiện và bổ sung hướng dẫn.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, cho biết: “Tính xác thực có vai trò nền tảng trong cách chúng ta nhận diện và bảo vệ Di sản Thế giới, đồng thời cần được hiểu trong chính bối cảnh văn hóa nơi di sản tồn tại. Châu Á - Thái Bình Dương có nhiều kinh nghiệm về di sản sống, tính liên tục, phục dựng, tri thức truyền thống và mối quan hệ giữa cộng đồng với di sản. Hội nghị này có thể góp phần chuyển hóa những kinh nghiệm đó thành các cách tiếp cận rõ ràng hơn, dựa trên bằng chứng và có thể áp dụng trong toàn bộ hệ thống Di sản Thế giới”.

Từ kinh nghiệm, khuyến nghị thực tiễn và đóng góp của Việt Nam

Một kết quả quan trọng của Hội nghị là đóng góp vào quá trình xây dựng Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực, đưa ra các hướng dẫn thực tiễn để các quốc gia tham khảo trong nhận diện di sản, xây dựng Danh sách đề cử dự kiến, lập hồ sơ đề cử cũng như bảo tồn, quản lý và giám sát các di sản.

Mục tiêu rộng hơn là thúc đẩy việc đánh giá tính xác thực theo hướng nhất quán, bao trùm và dựa trên minh chứng trong những bối cảnh văn hóa khác nhau, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về Giá trị Nổi bật Toàn cầu, tính toàn vẹn, cơ chế bảo vệ và quản lý hiệu quả. Những kết quả này sẽ đóng góp vào nỗ lực xây dựng một Danh sách Di sản Thế giới có tính đại diện, cân bằng và đáng tin cậy hơn.

Với hệ thống di sản thế giới và di sản thiên nhiên đa dạng cùng nhiều năm kinh nghiệm trong công tác bảo tồn, Việt Nam mang đến những bài học thực tiễn phù hợp với nội dung thảo luận của Hội nghị. Chương trình sẽ xem xét trường hợp Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội và tiếp tục tại Ninh Bình với các hoạt động khảo sát thực địa chuyên môn.

Hội nghị diễn ra vào thời điểm Việt Nam và UNESCO kỷ niệm 50 năm quan hệ hợp tác trong năm 2026. Cũng trong năm nay, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua Nghị quyết phát động Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững giai đoạn 2027 - 2036, sáng kiến do Việt Nam khởi xướng.

Việc đăng cai Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương tạo thêm một diễn đàn để kinh nghiệm và góc nhìn của Việt Nam đóng góp vào tiến trình thúc đẩy vai trò của văn hóa trên toàn cầu.