Từ vùng bãi đến những mô hình sản xuất hiệu quả

Những ngày cuối tháng 9-2026, các vùng bãi ven sông ở xã Minh Châu (Hà Nội) phủ một màu xanh của chuối, táo, bưởi, nhãn và rau màu. Trên vùng đất từng chủ yếu canh tác ngô, đậu và các loại cây ngắn ngày, nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển đổi sản xuất, lựa chọn những loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn.

Vùng rau an toàn xã Minh Châu

Giám đốc Hợp tác xã Minh Châu Xanh Phương Thị Lan cho biết, trước đây sản xuất tại khu vực vùng bãi chủ yếu dựa vào các cây ngắn ngày nên giá trị kinh tế chưa cao. Những năm gần đây, người dân từng bước chuyển sang trồng cây ăn quả, rau an toàn và tổ chức sản xuất theo hướng hàng hóa.

Riêng Hợp tác xã Minh Châu Xanh hiện có khoảng 6ha sản xuất với các loại cây như chuối, táo đại, bưởi, nhãn và rau màu. Trong đó, khoảng 2ha chuối và 2ha táo đã có sản phẩm được chứng nhận OCOP của thành phố.

Điểm đáng chú ý trong mô hình của hợp tác xã là việc từng bước hình thành chu trình sản xuất tuần hoàn.

Minh Châu vốn có truyền thống chăn nuôi bò sữa, bò thịt. Tận dụng nguồn phụ phẩm từ chăn nuôi, hợp tác xã thu mua phân bò của các hộ dân để nuôi trùn quế, tạo nguồn phân hữu cơ phục vụ cây trồng. Cách làm này vừa góp phần xử lý chất thải chăn nuôi, hạn chế ô nhiễm môi trường, vừa giảm phụ thuộc vào phân bón bên ngoài và tạo thêm giá trị trong quá trình sản xuất.

Việc chuyển đổi không chỉ nằm ở loại cây trồng mà còn thể hiện ở tư duy tổ chức sản xuất. Từ mục tiêu bán nông sản đơn thuần, các chủ thể tại địa phương đang tính đến việc nâng giá trị trên cùng một diện tích đất thông qua sản phẩm OCOP, sản xuất hữu cơ, kinh tế tuần hoàn và liên kết với hoạt động dịch vụ.

Nhờ mở rộng quy mô, Hợp tác xã Minh Châu Xanh hiện tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 20 lao động địa phương. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng trong xây dựng nông thôn mới: phát triển sản xuất phải đi cùng với tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Minh Châu Nguyễn Đức Tiến, điều kiện tự nhiên đặc thù của xã đảo tạo lợi thế cho phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp sinh thái và các hoạt động trải nghiệm. Minh Châu hiện là vùng sản xuất rau, củ, quả cung cấp cho thị trường Hà Nội và các địa phương lân cận, đồng thời có thế mạnh về chăn nuôi bò sữa, bò thịt.

Trong thời gian tới, địa phương định hướng tiếp tục quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, xây dựng thương hiệu “Rau sạch Minh Châu”, mở rộng diện tích sản xuất hữu cơ, phát triển thêm sản phẩm OCOP và từng bước hình thành các vùng chăn nuôi tập trung gắn với xử lý môi trường, kinh tế tuần hoàn.

Từ sản xuất nông nghiệp đến không gian trải nghiệm

Một hướng đi mới đang được mở ra tại Minh Châu là kết hợp sản xuất nông nghiệp với du lịch trải nghiệm.

Thay vì những vườn cây chỉ thực hiện chức năng sản xuất, một số hộ dân bắt đầu khai thác chính không gian vườn, cảnh quan vùng bãi và đời sống sản xuất để tạo thêm giá trị dịch vụ.

Vườn hồng của gia đình ông Nguyễn Tuyển Hồng là một ví dụ. Vào mùa quả chín, những hàng hồng sai trĩu, sắc cam nổi bật giữa không gian xanh của xã đảo trở thành điểm tham quan, chụp ảnh và trải nghiệm của nhiều đoàn khách.

Điểm check-in nổi tiếng: vườn hồng của hộ gia đình ông Nguyễn Tuyển Hồng.

Các vườn táo, vườn cây ăn quả và khu sản xuất của Hợp tác xã Minh Châu Xanh cũng có khả năng trở thành những điểm trải nghiệm nông nghiệp, nơi du khách không chỉ tham quan mà còn có thể tìm hiểu quy trình trồng, chăm sóc, thu hoạch nông sản và mô hình sản xuất tuần hoàn.

Theo bà Phương Thị Lan, hợp tác xã đang tính tới việc kết hợp sản xuất với du lịch sinh thái, đưa khách đến tham quan xã đảo, trải nghiệm hoạt động nông nghiệp, qua đó tạo thêm đầu ra cho nông sản và nguồn thu cho người dân.

Đây là bước chuyển đáng chú ý. Khi một vườn cây vừa tạo ra nông sản, vừa trở thành không gian trải nghiệm, giá trị được tạo ra không còn chỉ tính bằng sản lượng thu hoạch. Người dân có thêm cơ hội cung cấp các dịch vụ tham quan, trải nghiệm, tiêu thụ nông sản tại chỗ và giới thiệu sản phẩm địa phương trực tiếp đến người tiêu dùng.

Trong một chuyến trải nghiệm tại Minh Châu, các học viên đã có dịp tham quan vùng sản xuất, những khu vườn cây ăn quả, chợ và các không gian sinh hoạt của người dân trên đảo.

Học viên Trần Nam Sơn chia sẻ, việc trực tiếp đến địa phương, quan sát các mô hình sản xuất và trao đổi với người dân giúp người học có thêm góc nhìn thực tế về quá trình phát triển của một vùng nông thôn ven đô.

Những chuyến tham quan như vậy cũng cho thấy tiềm năng của Minh Châu trong việc kết nối nông nghiệp với hoạt động giáo dục trải nghiệm, nghiên cứu, du lịch sinh thái và văn hóa cộng đồng.

Bên cạnh những vườn cây, bến đò, khu vực chợ và bến xe buýt Minh Châu cũng là những điểm có thể tham gia vào chuỗi trải nghiệm. Không gian sông nước, sản xuất nông nghiệp và đời sống cộng đồng tạo nên những yếu tố khác biệt của một xã đảo giữa sông Hồng.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố đang từng bước hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, thúc đẩy tổ chức sản xuất tập trung và nâng cao giá trị gia tăng. Hà Nội đã xác định 279 vùng sản xuất nông nghiệp tập trung tại 48 xã, phường với tổng diện tích hơn 17.726ha, đồng thời triển khai các chính sách phát triển nông nghiệp xanh, sinh thái và công nghệ cao.

Trong bối cảnh đó, hướng đi của Minh Châu cho thấy xây dựng nông thôn mới không chỉ nằm ở đầu tư hạ tầng hay thay đổi diện mạo làng quê. Cốt lõi vẫn là tạo được những mô hình sinh kế bền vững để người dân trực tiếp tham gia và hưởng lợi.

Từ những vườn chuối, táo, bưởi đến mô hình nông nghiệp tuần hoàn; từ sản xuất nông sản đến mở cửa khu vườn đón khách trải nghiệm, Minh Châu đang từng bước mở rộng không gian phát triển của một vùng nông thôn ven đô.