Du lịch mở thêm “cánh cửa” cho sản phẩm OCOP

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) những năm qua không chỉ góp phần chuẩn hóa, nâng cao chất lượng sản phẩm đặc trưng của các địa phương mà còn từng bước tạo dựng thương hiệu, mở rộng thị trường cho khu vực kinh tế nông thôn.

Cùng với các kênh phân phối truyền thống và hiện đại, gắn OCOP với du lịch nông nghiệp, nông thôn đang mở ra một hướng tiếp cận thị trường giàu tiềm năng. Thông qua những chuyến tham quan, trải nghiệm, du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn có cơ hội tìm hiểu về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, nghề truyền thống và câu chuyện văn hóa phía sau mỗi sản phẩm.

Cách làm này đã được triển khai tại nhiều địa phương. Tại Hà Nội, các sản phẩm dịch vụ du lịch làng quê Hồng Vân và du lịch làng nghề Bát Tràng được công nhận OCOP 4 sao, cho thấy khả năng kết hợp giữa sản phẩm đặc trưng, nghề truyền thống và trải nghiệm du lịch.

Bát Tràng là một trong những ví dụ rõ nét. Với lịch sử phát triển nghề gốm lâu đời, địa phương đã khai thác các giá trị của làng nghề để hình thành nhiều trải nghiệm cho du khách như tham quan chợ gốm, xưởng sản xuất truyền thống, bảo tàng gốm, lò bầu cổ và trực tiếp trải nghiệm làm gốm.

Du lịch trải nghiệm tại Bát Tràng tạo thêm cơ hội quảng bá, giới thiệu sản phẩm OCOP đến du khách trong nước và quốc tế.

Chủ tịch UBND xã Bát Tràng Hoàng Tiến Dũng cho biết, thông qua sự phối hợp giữa địa phương và các doanh nghiệp du lịch, nhiều tour tham quan làng gốm được xây dựng, mỗi năm thu hút khoảng 200.000-300.000 lượt khách. Với khoảng 70 sản phẩm OCOP, Bát Tràng đã trở thành một trong những điểm đến làng nghề được nhiều du khách trong nước và quốc tế lựa chọn khi đến Hà Nội.

Không gian du lịch vì vậy cũng trở thành một “điểm bán hàng” đặc biệt. Thay vì chỉ tiếp cận sản phẩm trên kệ hàng, người tiêu dùng được trực tiếp trải nghiệm không gian sản xuất và hiểu hơn về những giá trị tạo nên sản phẩm. Đây là lợi thế mà nhiều sản phẩm OCOP có thể khai thác để tăng nhận diện thương hiệu và giá trị.

Du khách tìm hiểu sản phẩm gốm Bát Tràng, góp phần quảng bá sản phẩm OCOP gắn với du lịch làng nghề.

Theo ông Ngọ Văn Ngôn, Phó Chánh Văn phòng chuyên trách Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới Hà Nội, cả nước có hơn 600 mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn; trong đó hơn 200 sản phẩm OCOP về dịch vụ du lịch cộng đồng và điểm du lịch được công nhận đạt từ 3 sao trở lên. Qua đó, các chủ thể có thêm cơ hội quảng bá, giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm.

Tuy nhiên, để OCOP thực sự trở thành một phần của sản phẩm du lịch, yếu tố khác biệt là yêu cầu quan trọng. Thực tế vẫn còn tình trạng sản phẩm giữa các địa phương tương đồng, câu chuyện thương hiệu chưa rõ nét, trong khi liên kết giữa chủ thể OCOP với doanh nghiệp du lịch chưa thực sự bền vững.

Chủ tịch Liên chi hội Du lịch Xanh Việt Nam Phùng Quang Thắng cho rằng, cần lựa chọn những sản phẩm thực sự đặc trưng, gắn với văn hóa và lợi thế của từng vùng, miền. Khi mỗi điểm đến có một câu chuyện và trải nghiệm riêng, sản phẩm OCOP mới có thể tạo sức hút lâu dài đối với du khách.

Yêu cầu này càng trở nên rõ nét khi Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg về Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP đặt ra các tiêu chí gắn với nguồn gốc, đặc trưng địa phương, giá trị văn hóa truyền thống, an toàn, môi trường và trách nhiệm xã hội. Qua đó, việc phát triển OCOP không chỉ hướng đến đạt sao mà còn phải duy trì chất lượng và giá trị đặc trưng trong suốt quá trình phát triển sản phẩm.

Từ thị trường trong nước đến xuất khẩu

Nếu du lịch tạo điều kiện để sản phẩm OCOP tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng thì liên kết sản xuất, xúc tiến thương mại và ứng dụng khoa học - công nghệ đang mở rộng cánh cửa để sản phẩm đi vào những thị trường có quy mô lớn hơn.

Tại Hà Nội, nhiều sản phẩm sau khi được chuẩn hóa, nâng hạng OCOP đã từng bước mở rộng hệ thống phân phối và hướng tới xuất khẩu. Một ví dụ là sản phẩm miến dong của Công ty TNHH Sản xuất thương mại và xuất nhập khẩu Dương Kiên, xã Hưng Đạo.

Theo Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất, thương mại và xuất nhập khẩu Dương Kiên Dương Đình Khôi, từ thị trường trong nước, sản phẩm Miến dong Dương Kiên - OCOP 4 sao, tiềm năng 5 sao - đã từng bước mở rộng đầu ra, tiếp cận các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và đang đàm phán để hướng tới thị trường Canada. Đây cũng là hướng đi cho thấy việc chuẩn hóa chất lượng, xây dựng thương hiệu OCOP có thể tạo thêm cơ hội để sản phẩm địa phương tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao hơn.

Từ một sản phẩm chế biến nông sản của địa phương, việc đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, bao bì, thương hiệu và thị trường đã giúp sản phẩm mở rộng không gian tiêu thụ. Đây cũng cho thấy giá trị của OCOP không chỉ nằm ở việc được công nhận, mà quan trọng hơn là tạo nền tảng để chủ thể tiếp tục hoàn thiện sản phẩm và tiếp cận những phân khúc thị trường cao hơn.

Cùng với nâng chất sản phẩm, liên kết vùng đang góp phần hình thành nguồn nguyên liệu và hệ thống cung ứng ổn định. Hà Nội hiện phối hợp với nhiều tỉnh, thành phố xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ nông sản, vừa đáp ứng nhu cầu lớn của thị trường Thủ đô, vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã tiếp cận nguồn nguyên liệu chất lượng phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Thực tế cho thấy, muốn sản phẩm OCOP đi xa, khâu sản xuất không thể tách rời thị trường. Các chủ thể cần chuyển từ tư duy “có sản phẩm rồi mới tìm nơi bán” sang tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường, chú trọng chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bao bì, thương hiệu và khả năng cung ứng ổn định. Đây cũng là hướng Hà Nội đang tập trung triển khai.

Cùng với đó là đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ; mở rộng áp dụng VietGAP, GlobalGAP, sản xuất hữu cơ, truy xuất nguồn gốc điện tử, chế biến sâu và công nghệ bảo quản sau thu hoạch.

Khách tham quan trải nghiệm, tìm hiểu quy trình sản xuất miến dong Dương Kiên - sản phẩm OCOP 4 sao, tiềm năng 5 sao đang từng bước mở rộng thị trường.

Hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối cung - cầu, tham gia hội chợ, triển lãm trong nước và quốc tế cũng cần được tăng cường để đưa sản phẩm OCOP tiếp cận nhiều nhóm khách hàng hơn.

Từ những gian hàng tại điểm du lịch, làng nghề đến hệ thống phân phối, thương mại điện tử và thị trường xuất khẩu, không gian thị trường của sản phẩm OCOP đang ngày càng được mở rộng. Nhưng để biến cơ hội thành giá trị kinh tế bền vững, các chủ thể cần đồng thời giải quyết ba bài toán: giữ được bản sắc riêng, chuẩn hóa chất lượng và xây dựng được liên kết thị trường lâu dài.

Khi sản phẩm không chỉ bán bằng chất lượng mà còn bằng câu chuyện văn hóa, nguồn gốc và giá trị bản địa; đồng thời đáp ứng được những tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường, OCOP sẽ có thêm dư địa để nâng giá trị, mở rộng đầu ra và đóng góp thiết thực hơn cho phát triển kinh tế nông thôn.