Phát triển làng nghề gắn với thương hiệu sản phẩm OCOP

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho thấy, đến nay toàn thành phố đã có hơn 3.400 sản phẩm OCOP được đánh giá, công nhận, trong đó phần lớn xuất phát từ các làng nghề truyền thống. Các sản phẩm này không chỉ khẳng định năng lực sáng tạo, mà còn thể hiện nỗ lực chuẩn hóa quy trình sản xuất, đảm bảo chất lượng, mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu cho hàng Việt.

Nghệ nhân Hà Thị Vinh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội cho rằng, Hà Nội có truyền thống sản xuất thủ công mỹ nghệ lâu đời, là cái nôi của nhiều làng nghề nổi tiếng. Việc gắn phát triển làng nghề với Chương trình OCOP là hướng đi phù hợp, vừa góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, vừa nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của hàng Việt trên thị trường trong nước và quốc tế.

Theo bà Hà Thị Vinh, để phát triển các dòng sản phẩm, quà tặng đặc trưng của Thủ đô, cần chú trọng hơn đến thiết kế và đổi mới sáng tạo. Nghệ nhân có kỹ thuật, kinh nghiệm và nắm giữ tinh hoa nghề truyền thống, nhưng cần có sự đồng hành của đội ngũ thiết kế chuyên nghiệp để sản phẩm phù hợp hơn với thị hiếu, nhu cầu và xu hướng tiêu dùng hiện đại.

Việc hỗ trợ cũng cần có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên những nhóm ngành hàng có thế mạnh như gốm sứ, sơn mài, đồ gỗ, thủ công mỹ nghệ, thay vì triển khai dàn trải. Một sản phẩm quà tặng hoàn chỉnh không chỉ cần chất lượng tốt mà còn phải được đầu tư đồng bộ từ mẫu mã, bao bì, hệ thống nhận diện đến câu chuyện văn hóa gắn với sản phẩm và làng nghề.

“Đổi mới sáng tạo không có nghĩa là làm mất đi giá trị truyền thống, mà phải giữ được cái hồn của làng nghề, đồng thời nâng tầm thiết kế, bao bì để gia tăng giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm”, bà Hà Thị Vinh nhấn mạnh.

Theo bà, để sản phẩm OCOP thực sự xây dựng được thương hiệu mạnh, Hà Nội cần tiếp tục đẩy mạnh truyền thông, chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và quảng bá thương hiệu theo hướng hiện đại; đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa các sở, ngành, hiệp hội và cơ quan truyền thông trong quảng bá sản phẩm, kết nối thị trường.

Bên cạnh đó, các cơ chế hỗ trợ về vốn, công nghệ, thiết kế sản phẩm, tiêu chuẩn chất lượng và phát triển thị trường cần tiếp tục được hoàn thiện, qua đó tạo điều kiện để các làng nghề đổi mới sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển bền vững.

Nghệ nhân Ưu tú Phan Thị Thuận, Giám đốc Công ty TNHH Dâu tằm tơ Mỹ Đức với sản phẩm OCOP đạt 5 sao cấp Quốc gia.

Cùng với quan điểm đó, Nghệ nhân Ưu tú Phan Thị Thuận, Giám đốc Công ty TNHH Dâu tằm tơ Mỹ Đức cho rằng, muốn sản phẩm lụa tơ tằm Phùng Xá tiếp tục đứng vững trên thị trường, làng nghề không thể chỉ dừng lại ở việc gìn giữ kỹ thuật truyền thống mà cần liên tục đổi mới, sáng tạo trên nền tảng những giá trị cốt lõi của nghề.

Từ nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa truyền thống, bà Thuận đã nghiên cứu để con tằm tự dệt thành những tấm tơ trên mặt phẳng, đồng thời phát triển dòng lụa từ tơ sen. Những sáng tạo này không chỉ tạo nên sản phẩm khác biệt mà còn góp phần mở thêm hướng phát triển cho nghề dệt Phùng Xá trong bối cảnh thị trường ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng, tính độc đáo và giá trị văn hóa của sản phẩm.

Theo bà Thuận, giá trị của sản phẩm làng nghề nằm ở chỗ vừa giữ được tinh hoa của nghề truyền thống, vừa phải tạo ra những sản phẩm mới đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Thực tế, việc khăn tơ sen và chăn tơ tằm tự dệt được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia cho thấy khi tri thức bản địa được kết hợp với sáng tạo và chuẩn hóa chất lượng, sản phẩm làng nghề có thể nâng cao giá trị, xây dựng thương hiệu và từng bước mở rộng thị trường.

Mỗi sản phẩm làng nghề là kết tinh của truyền thống, sáng tạo và tình yêu lao động.

Hiện nay, đổi mới sáng tạo đã được nhiều làng nghề chú trọng, song điều đó không đồng nghĩa với việc làm mất đi tính thủ công hay bản sắc truyền thống. Điều quan trọng là phải giữ được kỹ thuật, câu chuyện văn hóa, tính dân gian và “hồn” của nghề, trên cơ sở đó ứng dụng tư duy thiết kế hiện đại để nâng cao giá trị sản phẩm.

Nhiều sản phẩm làng nghề của Hà Nội vẫn còn dư địa phát triển nếu được đầu tư bài bản hơn về mẫu mã, chất liệu, bao bì và cách kể câu chuyện sản phẩm. Tò he Xuân La là một ví dụ. Từ một món đồ chơi dân gian quen thuộc, nếu được nghiên cứu, hoàn thiện về thiết kế, hệ thống nhận diện, bao bì và câu chuyện văn hóa đi kèm, sản phẩm có thể mở rộng khả năng tiếp cận thị trường và nâng cao giá trị thương mại.

Cùng với đó, việc xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP góp phần nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về chất lượng, nguồn gốc và giá trị của sản phẩm làng nghề; đồng thời tạo động lực để các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp và làng nghề tiếp tục đổi mới, hoàn thiện chất lượng, mẫu mã và sức cạnh tranh, từng bước chinh phục thị trường trong nước.

Từ sản phẩm OCOP đến quà tặng đặc trưng của Thủ đô

Phát triển làng nghề Hà Nội gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP là nhiệm vụ vừa mang tính kinh tế, vừa mang giá trị văn hóa - xã hội sâu sắc.

Một hướng đi đang được Hà Nội đặt ra là phát triển những sản phẩm làng nghề, sản phẩm OCOP có chất lượng và bản sắc thành các dòng quà tặng đặc trưng của Thủ đô, qua đó mở rộng thị trường và nâng cao giá trị hàng Việt.

Theo ông Nguyễn Đình Hoa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố đang xây dựng “Đề án phát triển sản phẩm quà tặng của thành phố Hà Nội”. Hà Nội có lợi thế lớn với hệ thống làng nghề, sản phẩm thủ công mỹ nghệ và nhiều sản vật đặc trưng. Tuy nhiên, để những sản phẩm này tiếp cận tốt hơn với người tiêu dùng và khách du lịch, cần tiếp tục nâng cao chất lượng, hoàn thiện thiết kế, mẫu mã, bao bì và câu chuyện sản phẩm.

Đây cũng là hướng phát triển phù hợp đối với nhiều sản phẩm OCOP của làng nghề. Khi chất lượng được chuẩn hóa, thương hiệu được xây dựng bài bản và bản sắc văn hóa được thể hiện rõ trong từng sản phẩm, OCOP không chỉ giúp nâng giá trị hàng hóa mà còn có thể trở thành nền tảng để hình thành những sản phẩm quà tặng mang dấu ấn riêng của Hà Nội.

Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đang rà soát, xây dựng danh mục những sản phẩm có tiềm năng phát triển thành quà tặng, từ đó lựa chọn và hỗ trợ các sản phẩm tiêu biểu, có chất lượng và khả năng tiếp cận thị trường.

Cùng với nâng chất lượng sản phẩm, Hà Nội cũng định hướng mở rộng các không gian trưng bày, giới thiệu sản phẩm làng nghề, thủ công mỹ nghệ, đặc sản và quà tặng tại những địa điểm tập trung đông du khách. Trước mắt, Sở đã làm việc với Cảng hàng không quốc tế Nội Bài để xây dựng gian hàng giới thiệu sản phẩm của thành phố. Đây được xem là một kênh quảng bá trực tiếp, giúp sản phẩm OCOP và sản phẩm làng nghề tiếp cận rộng hơn với người tiêu dùng, đồng thời lan tỏa hình ảnh, văn hóa và giá trị hàng Việt tới du khách trong nước và quốc tế.

Việc phát triển các sản phẩm OCOP thành quà tặng đặc trưng, mở rộng không gian trưng bày và tăng khả năng tiếp cận thị trường cho thấy OCOP đang ngày càng gắn chặt hơn với bài toán xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm làng nghề. Tuy nhiên, ý nghĩa của chương trình không chỉ nằm ở việc tạo thêm đầu ra cho từng sản phẩm, mà còn ở khả năng kích hoạt những nguồn lực rộng hơn của khu vực nông thôn.

Từ sản xuất, chế biến, thiết kế, thương mại đến du lịch và dịch vụ, OCOP đang được Hà Nội đặt trong một hệ sinh thái phát triển lớn hơn, qua đó góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở khu vực nông thôn.

Thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, chương trình OCOP đang được thành phố định hướng phát triển theo chiều sâu, gắn với ứng dụng chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, gìn giữ cảnh quan và môi trường nông thôn.

Đây là bước chuyển đáng chú ý. Sau nhiều năm triển khai, OCOP không còn chỉ dừng ở việc lựa chọn, đánh giá và phân hạng sản phẩm, mà đang chuyển dần sang xây dựng năng lực cạnh tranh, thương hiệu và khả năng tham gia thị trường của các chủ thể.

Thực tế, Hà Nội có lợi thế đặc biệt để phát triển OCOP. Đó là hệ thống làng nghề phong phú, những sản vật đặc trưng, các vùng sản xuất nông nghiệp, cùng kho tàng văn hóa và lịch sử được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Thành phố xác định Chương trình OCOP có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn

Thông qua OCOP, nhiều sản phẩm đặc trưng của địa phương có điều kiện được chuẩn hóa về chất lượng, hoàn thiện bao bì, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Quá trình này đồng thời tạo thêm động lực cho các chủ thể sản xuất đầu tư vào chế biến, đổi mới công nghệ, phát triển mẫu mã và nâng cao năng lực quản trị. Khi giá trị sản phẩm được gia tăng, lợi ích không chỉ dừng lại ở cơ sở sản xuất mà còn có thể lan tỏa tới người cung ứng nguyên liệu, lao động tại chỗ, các hoạt động thương mại, dịch vụ và du lịch gắn với địa phương.

Từ góc độ rộng hơn, OCOP còn góp phần thúc đẩy tái cơ cấu kinh tế nông thôn. Thay vì chỉ tập trung vào sản xuất nông nghiệp đơn thuần, các địa phương có thể phát triển đồng thời tiểu thủ công nghiệp, ngành nghề nông thôn, chế biến, dịch vụ và du lịch. Đây là cơ sở để hình thành những chuỗi giá trị có sự liên kết chặt chẽ hơn giữa sản xuất, chế biến, thương mại và tiêu dùng, qua đó tạo thêm sinh kế và việc làm ngay tại khu vực nông thôn.

Một điểm đáng chú ý là Hà Nội đang định hướng phát triển OCOP gắn với chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý, truy xuất nguồn gốc, quảng bá và bán hàng có thể giúp các chủ thể tiếp cận thị trường rộng hơn, đồng thời nâng cao tính minh bạch và khả năng nhận diện thương hiệu. Trong khi đó, tư duy kinh tế tuần hoàn đặt ra yêu cầu sử dụng hiệu quả nguyên liệu, tận dụng phụ phẩm, giảm chất thải và tiết kiệm tài nguyên trong quá trình sản xuất.

Song song với mục tiêu kinh tế, chương trình còn được gắn với bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, gìn giữ cảnh quan và môi trường nông thôn. Với những sản phẩm có nguồn gốc từ làng nghề, giá trị không chỉ nằm ở công năng hay chất lượng vật chất mà còn ở kỹ thuật nghề, tri thức bản địa, câu chuyện văn hóa và dấu ấn của cộng đồng làm ra sản phẩm. Khi những yếu tố này được bảo tồn và chuyển hóa thành giá trị thị trường, OCOP có thể trở thành cầu nối giữa phát triển kinh tế và gìn giữ bản sắc địa phương.

Theo cách tiếp cận đó, OCOP đang được đặt trong một không gian phát triển rộng hơn thay vì chỉ được nhìn nhận như một chương trình xây dựng sản phẩm. Từ sản xuất, chế biến, xây dựng thương hiệu đến thương mại, du lịch, chuyển đổi số và bảo vệ môi trường, các yếu tố đang từng bước được kết nối để hình thành hệ sinh thái phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững hơn.