Gian hàng gốm sứ Bát Tràng phong phú các sản phẩm tại Festival Thu Hà Nội 2025. Ảnh: Duy Minh.

Từ những bàn tay nghệ nhân, sản phẩm làng nghề Hà Nội đang từng bước chinh phục thị trường quốc tế. Nhưng hơn cả giá trị xuất khẩu, hành trình nâng tầm làng nghề còn góp phần lan tỏa mạnh mẽ cuộc vận động “Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt”.

Đánh thức di sản từ sáng tạo

Giữa nhịp sống hiện đại, khi hàng hóa công nghiệp phủ kín thị trường, những sản phẩm thủ công truyền thống của Hà Nội vẫn âm thầm tồn tại, bền bỉ và giàu sức sống. Không chỉ là ký ức văn hóa, làng nghề hôm nay đang trở thành một phần quan trọng của nền kinh tế sáng tạo, nơi hội tụ tinh hoa, bản sắc và khát vọng vươn ra thế giới. Đây là nỗ lực không mệt mỏi của nghệ nhân, doanh nghiệp và cũng là sự đồng hành ngày càng rõ nét của người tiêu dùng Việt.

Tinh thần đổi mới đang được thắp lên từ chính những người gắn bó trọn đời với nghề. Ở xã Phượng Dực, nơi nghề nặn tò he từng gắn với những phiên chợ quê và ký ức tuổi thơ, nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Hậu đã thổi vào sản phẩm một đời sống mới. Không chỉ là những con giống quen thuộc, tò he của ông trở thành những câu chuyện kể bằng tạo hình: tích truyện cổ, hình tượng dân gian, sân khấu truyền thống, biểu tượng văn hóa Việt.

Mỗi bộ quà tặng tò he không đơn thuần là món đồ chơi, mà là một “đại sứ văn hóa” thu nhỏ. Khách quốc tế tìm thấy trong đó sự ngộ nghĩnh, còn người Việt bắt gặp hình ảnh cội nguồn. Chính sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và sáng tạo đã giúp sản phẩm của ông bước ra khỏi lũy tre làng, hiện diện trong các sự kiện văn hóa, quà tặng du lịch, triển lãm quốc tế.

Câu chuyện ấy cho thấy, khi nghệ nhân làm mới di sản bằng tư duy hiện đại, sản phẩm làng nghề không chỉ sống được, mà còn sống khỏe trong nền kinh tế thị trường.

Không chỉ lớp nghệ nhân cao tuổi, ngày càng nhiều người trẻ tìm về làng nghề như một cách khẳng định bản sắc. Nghệ thuật thêu cung đình, thiết kế cổ phục Việt đang trở thành xu hướng mới, đặc biệt trong cộng đồng sáng tạo. Từ những nghiên cứu công phu về sử liệu, hoa văn, chất liệu, chị Vũ Tâm Thư, Giám đốc Công ty TNHH Vũ Tâm Thư, đã phục dựng nhiều bộ cổ phục Việt với vẻ đẹp trang nhã, tinh xảo.

Những đường kim mũi chỉ không chỉ tái hiện trang phục của tiền nhân, mà còn mở ra không gian trải nghiệm văn hóa cho thế hệ hôm nay. Các bộ cổ phục được giới trẻ đón nhận, xuất hiện trong lễ hội, triển lãm, sự kiện du lịch và cả những dự án quảng bá văn hóa ra quốc tế. Đây là minh chứng sống động cho khả năng “hồi sinh” di sản khi có sự nhập cuộc của tri thức, sáng tạo và tình yêu văn hóa.

Quan trọng hơn, việc người Việt lựa chọn mặc, sử dụng và tự hào giới thiệu sản phẩm thủ công trong nước chính là cách thiết thực nhất để cuộc vận động “Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt” đi vào chiều sâu.

Bức tranh rộng lớn của làng nghề hà nội

Hà Nội hiện có hơn 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 nghề, làng nghề và làng nghề truyền thống đã được công nhận. Đây là kho tàng sống về lịch sử, văn hóa và kỹ năng thủ công, trải dài từ gốm, lụa, mây tre đan, khảm trai, kim hoàn đến ẩm thực truyền thống.

Năm 2024 đánh dấu cột mốc quan trọng khi gốm sứ Bát Tràng và lụa Vạn Phúc chính thức trở thành thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu. Hai làng nghề đầu tiên của Việt Nam đạt danh hiệu này không chỉ mang ý nghĩa tôn vinh, mà còn mở ra cơ hội hội nhập sâu rộng hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo ông Nguyễn Đình Hoa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, với cách làm bài bản, khoa học, các làng nghề đang đóng góp ngày càng lớn cho công nghiệp văn hóa Thủ đô. Từ sản xuất, thiết kế, trưng bày đến trải nghiệm du lịch, làng nghề không còn là “không gian đóng”, mà trở thành hệ sinh thái mở, gắn kết kinh tế – văn hóa – du lịch – sáng tạo.

Một trong những định hướng quan trọng của Hà Nội là phát triển làng nghề gắn với xây dựng không gian văn hóa. Làng nghề không chỉ là nơi sản xuất, mà là điểm đến, là bảo tàng sống, là trung tâm trải nghiệm. Việc tổ chức Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề Quốc tế năm 2025 là minh chứng rõ nét cho chiến lược ấy.

Festival không chỉ là ngày hội trưng bày sản phẩm, mà còn là diễn đàn kết nối nghệ nhân, doanh nghiệp, nhà thiết kế, chuyên gia, nhà phân phối. Những cuộc gặp gỡ ấy tạo ra cơ hội hợp tác, chuyển giao công nghệ, đổi mới mẫu mã, mở rộng thị trường. Từ đó, sản phẩm làng nghề được nâng cao giá trị, đáp ứng tốt hơn nhu cầu tiêu dùng trong nước và quốc tế.

Đặc biệt, khi không gian làng nghề được tổ chức bài bản, người tiêu dùng Việt có thêm cơ hội tiếp cận, trải nghiệm và hiểu sâu hơn về giá trị của sản phẩm trong nước. Mỗi chuyến tham quan, mỗi món quà lưu niệm, mỗi sản phẩm thủ công được lựa chọn chính là một hành động cụ thể ủng hộ hàng Việt.

Cuộc vận động “Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt” không chỉ dừng ở lời kêu gọi, mà đang được hiện thực hóa bằng những sản phẩm ngày càng chất lượng, sáng tạo và giàu bản sắc. Làng nghề Hà Nội chính là một trong những nền tảng quan trọng để cuộc vận động ấy đi vào đời sống.

Khi người Việt chọn gốm Bát Tràng thay cho hàng trang trí nhập khẩu, chọn lụa Vạn Phúc làm quà tặng, chọn sản phẩm mây tre, thêu ren, đồ gỗ thủ công cho không gian sống, đó không chỉ là lựa chọn tiêu dùng, mà là sự khẳng định niềm tin vào trí tuệ và bàn tay Việt.

Sự ưu tiên ấy tạo ra vòng tròn tích cực: thị trường trong nước vững mạnh giúp nghệ nhân yên tâm sáng tạo, doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, chính quyền có cơ sở để hoàn thiện chính sách. Từ nền tảng nội địa, sản phẩm làng nghề mới đủ sức cạnh tranh và chinh phục thị trường quốc tế.

Từ những giá trị truyền thống được bảo tồn đến những không gian sáng tạo được mở rộng, làng nghề Hà Nội đang từng bước chuyển mình, trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững. Không chỉ góp phần gìn giữ di sản, làng nghề còn tạo việc làm, tăng thu nhập, thúc đẩy du lịch, bảo vệ môi trường và làm giàu bản sắc nông thôn.

Trong hành trình ấy, vai trò của người tiêu dùng Việt là không thể thiếu. Mỗi lựa chọn sản phẩm thủ công trong nước, mỗi hành động lan tỏa giá trị hàng Việt chính là một viên gạch xây dựng nền kinh tế độc lập, tự cường và giàu bản sắc.

Làng nghề Hà Nội đang vươn ra thế giới. Nhưng để đi xa và bền, điều quan trọng nhất vẫn là sự đồng hành của chính người Việt, những người giữ lửa cho di sản và thổi hồn cho tương lai bằng niềm tin vào hàng Việt.