Gốm Kim Lan chính là sự cô đọng những điều tinh túy nhất của con người nơi đây. Bằng bàn tay khéo léo, sự tâm huyết gửi gắm trong từng sản phẩm, người dân làng Kim Lan, cùng với Phù Lãng (Bắc Ninh), Bát Tràng (Hà Nội), đang góp phần làm phong phú, đa dạng và phát triển nghề gốm khu vực phía Bắc nước ta.

Vào thăm Nhà bảo tàng gốm sứ và lịch sử Kim Lan, nơi đây trưng bày hàng trăm hiện vật cổ của làng qua những cuộc khai quật và tìm kiếm do ông Nguyễn Việt Hồng làm trưởng nhóm cùng các thành viên trong nhóm “Tìm về nguồn cội của làng” và cố TS Nishimura Masanari - nhà khảo cổ học người Nhật Bản mới thấy được sự sáng tạo và tài hoa của những nghệ nhân, thợ giỏi nơi đây.

Theo truyền thuyết dân gian, Làng Kim Lan (tên Nôm là làng Xươn). Theo các nhà khảo cổ học và tài liệu lịch sử, làng Kim Lan hình thành từ thế kỷ thứ IX, nghề gốm bắt đầu khởi phát và phát triển qua nhiều thế hệ ở nơi đây. Kim Lan được biết tới như là cái nôi của nghề gốm sứ tại vùng Đồng bằng Bắc bộ.

Làng gốm Kim Lan

Từ thời Lý, Trần, làng gốm Kim Lan đã phát triển rực rỡ và từng là trung tâm cung cấp vật liệu xây dựng cho kinh thành Thăng Long, sản xuất các vật liệu sinh hoạt bằng gốm sứ cho hoàng cung và cả dân thường.

Thế kỷ XIII - XIV, làng được biết đến là nơi chuyên sản xuất những sản phẩm gốm sứ của An Nam cho Nhật Bản. Gốm Kim Lan được xếp vào loại hàng cao cấp, luôn mang một sắc thái giản dị cùng vẻ đẹp tao nhã.

Nức danh một thời, trải qua biết bao thăng trầm, hưng thịnh, nhưng làng gốm Kim Lan chỉ được người ta biết đến qua cái danh Bát Tràng. Một thời gian dài, gốm Kim Lan bị lãng quên, nhưng hiện, làng nghề gốm này đã dần lấy lại tên tuổi, khẳng định vị thế trên thị trường.

Sản phẩm lọ độc bình và chóe vuốt tay truyền thống tại làng gốm Kim Lan

Ngày nay, sản phẩm chính của làng gốm Kim Lan chủ yếu phục vụ cho sinh hoạt trong cuộc sống hằng ngày như: Gốm sứ xây dựng, gốm sứ gia dụng, gốm sứ tâm linh, gốm sứ phong thuỷ, gốm sứ bọc đồng, gốm sứ men giả cổ, gốm sứ trang trí, gốm sứ nội thất… từ bình dân đến cao cấp.

Ngoài bát đĩa, ấm chén và những đồ thông dụng trong đời sống hằng ngày, nghệ nhân Kim Lan còn làm ra những sản phẩm có giá trị thẩm mỹ cao như: Độc bình, lư, đỉnh, đèn thờ, con giống... với hai loại men truyền thống là men ngọc, men rạn.

Điểm đặc biệt của gốm Kim Lan là các sản phẩm không quá cầu kì về chi tiết mà tạo được sự tiện dụng, thoải mái cho người sử dụng. Đến với làng gốm Kim Lan hôm nay, không thiếu gì những sản phẩm chất lượng cao. Bên cạnh đó, giá cả phù hợp với túi tiền người tiêu dùng đã giúp cho gốm sứ Kim Lan được nhiều người tìm đến.

Phát triển và phục hồi một làng nghề truyền thống cần cả một quá trình, đòi hỏi sự chung tay góp sức không chỉ của người dân mà còn cả sự hỗ trợ, giúp đỡ của chính quyền địa phương cũng như các Bộ, ban ngành liên quan. Mong rằng, trong tương lai không xa làng nghề gốm sứ Kim Lan sẽ thực sự được khôi phục, phát triển hơn nữa và là địa chỉ du lịch nổi tiếng của khách trong và ngoài nước.

Bài và ảnh Mạnh Hiệp