Nước mắm Ánh Hồng liệu còn nuôi giấc mơ “xuất ngoại”.

Các sản phẩm có nhiều chuyển biến tích cực về chất lượng, bao bì nhãn mác, bộ nhận diện thương hiệu... Vào thời điểm này, toàn tỉnh có 94 sản phẩm đạt chuẩn OCOP, trong đó có 89 sản phẩm 3 sao, 5 sản phẩm 4 sao. Nếu cộng cả năm 2020 thì Hà Tĩnh có 164 sản phẩm đạt chuẩn OCOP. Các sản phẩm tham gia chương trình OCOP gồm 6 ngành hàng là thực phẩm, đồ uống, thảo dược, vải và may mặc, lưu niệm - nội thất - trang trí và dịch vụ du lịch nông thôn, bán hàng. Các địa phương có nhiều sản phẩm được đưa vào đánh giá, phân hạng là cấc huyện: Kỳ Anh, Hương Sơn, Thạch Hà, Vũ Quang, Can Lộc, Hương Khê… Trong đó, nhiều sản phẩm đã có thương hiệu, được người tiêu dùng ưa chuộng như: Mắm ruốc Luận Nghiệp (thị xã Kỳ Anh); giò lụa Trường An (Đồng Lộc – Can Lộc); cam Khe Mây Hoàn Thắng; giò cây, giò lụa Tiến Giáp (Hương Khê); kẹo cu đơ bà Hường; thịt dê Long Thương; rượu nhung Hương Luật (Hương Sơn)…

Sản phẩm ruốc kem Lương Tuyết vừa bị thu hồi giấy chứng nhận sản phẩm OCCOP 3 sao.

Khách quan đánh giá, sản phẩm OCOP ở Hà Tĩnh không chỉ đơn thuần là để thực hiện chương trình OCOP, mà phía sau đó là những câu chuyện về văn hóa vùng miền, về những con người với tình yêu và khát vọng đưa sản phẩm truyền thống của quê hương lên tầm cao mới. Thế những, theo thông tin từ các cơ quan chức năng ở tỉnh Hà Tĩnh, mới đây UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ra quyết định thu hồi giấy chứng nhận 5 sản phẩm OCOP 3 sao, trong đó 4 sản phẩm bị “thẻ đỏ”, một sản phẩm khác tự xin ra khỏi sân chơi. Đây là cú xốc rất lớn đối với chương trình OCOP của Hà tĩnh, đồng thời là bài học kinh nghiệm sâu sắc đối với các chủ hộ, cơ sở sản xuất không chỉ của Hà Tĩnh, mà ở các địa phương khác trong cả nước.

Sản phẩm gạo Cẩm Thành bị gạch tên khỏi sân chơi OCOP.

Sản phẩm thứ nhất bị loại ra khỏi sân chơi OCOP là nước mắm Ánh Dương, của, HTX Dịch vụ chế biến thủy hải sản Ánh Dương (thôn Tân Quý, xã Hộ Độ, huyện Lộc Hà). Còn nhớ lúc còn thịnh vượng, mỗi năm, hợp tác xã này thu mua đến 40 tấn cá các loại để chế biến ra từ 45.000 đến 55.000 lít nước mắm Ánh Hồng, mang về nguồn thu khoảng 3 đến 4 tỷ đồng. Sau gần 2 năm tham gia “sân chơi” OCOP, sản phẩm này đã bị phạt “thẻ đỏ” và bị thu hồi giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn OCOP. Lý do là chủ thể hầu như không có mặt tại địa phương, không sử dụng tem nhãn OCOP để có thể đánh giá chính xác tình hình sản xuất, quy trình chế biến, mức doanh thu...

Cũng ở Lộc Hà, sản phẩm ruốc kem Lương Tuyết của cơ sở sản xuất ông Trần Ngọc Lương và bà Đặng Thị Ánh Tuyết (Cụm Công nghiệp Thạch Kim, xã Thạch Kim) cũng phải rời sân chơi OCOP. Đối với sản phẩm này, chủ thể sản xuất xin không tiếp tục tham gia chương trình OCOP vì cho rằng, chưa thích ứng được quy trình quản lý, điều hành của chương trình và thấy nó không phù hợp với cách thức vận hành sản xuất, kinh doanh hiện tại của mình...

Sản phẩm cam Nhật Quang Thượng Lộc đã không còn xuất hiện trên thị trường.

Sản phẩm thứ ba bị thu hồi giấy chứng nhận OCOP là gạo Cẩm Thành của Hợp tác xã Tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ thương mại Cẩm Thành (xã Cẩm Thành, huyện Cẩm Xuyên). Bà Nguyễn Thị Nhâm, Giám đốc Hợp tác xã, chia sẻ: “Làm gạo OCOP khó hơn tôi hình dung ban đầu. Bởi, tôi không chủ động được vùng nguyên liệu, không chi phối được các thành viên tham gia liên kết làm các loại giống đã đăng ký cho sản phẩm. Đã thế, mấy năm vừa rồi vùng nguyên liệu của chúng tôi liên tiếp mất mùa, sản phẩm không đủ doanh số bán hàng, phải nhập nguyên liệu không đúng chủng loại, không đảm bảo an toàn, chất lượng…”.

Với sản phẩm cam Nhật Quang Thượng Lộc của Công ty TNHH Thương mại và Du lịch Nhật Quang (xã Thượng Lộc, huyện Can Lộc), việc bị thu hồi chứng nhận sản phẩm OCOP dễ hình dung hơn khi chủ cơ sở đã chuyển nhượng hạ tầng sản xuất (trang trại) cho người khác và thương hiệu sản phẩm cam Nhật Quang Thượng Lộc đã không còn xuất hiện trên thị trường.

Riêng trường hợp xúc xích Hoàng Phát, mặc dù bị loại ra khỏi sân chơi OCOP, nhưng Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ tổng hợp Hoàng Phát (Kỳ Tây, huyện Kỳ Anh) vẫn đang nỗ lực tìm cách khôi phục sản xuất, gây dựng lại thương hiệu xúc xích Hoàng Phát để đủ tiêu chuẩn được cấp lại giấy chứng nhận. Ông Phan Công Vũ, Giám đốc HTX Nông nghiệp và Dịch vụ tổng hợp Hoàng Phát thông tin: “Mặc dù doanh nghiệp đã đầu tư thêm khoảng 1,7 tỷ đồng mua máy móc, xây nhà xưởng, chuẩn bị nguồn nguyên liệu thực hiện theo quy trình khép kín, nhưng do điện không đủ công suất, máy móc hư thường xuyên, sản phẩm làm bị hỏng liên tục nên không dám nhận đơn hàng. Vì vậy, chỉ được mấy tháng sau đơn vị đã phải tạm ngừng sản xuất”.

Xúc xích Hoàng Phát là sản phẩm duy nhất vừa bị gạch tên còn mong muốn và có thể trở lại sân chơi OCOP.

Hà Tĩnh không phải là địa phương đầu tiên mạnh dạn loại bỏ những sản phảm đã được công nhận chất lượng OCOP ra khỏi sân chơi này. Song, với thái độ kiên quyết của UBND tỉnh Hà Tĩnh cho thấy địa phương này rất nghiêm túc trong việc đánh giá các sản phẩm OCOP của tỉnh mình, kiên quyết đưa ra khỏi chương trình các sản phẩm không đảm bảo các tiêu chí của Chương trình, góp phần giữ uy tín, thương hiệu của các sản phẩm OCOP.

Theo ông Lê Xuân Tùng,Trưởng phòng OCOP (Văn phòng Điều phối Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mơi tỉnhHà Tĩnh), việc thu hồi giấy chứng nhận là điều không ai mong muốn. Tuy nhiên, khi tham gia chương trình, các cơ sở này đã không thích nghi được, vận hành sản xuất không hiệu quả, thậm chí là vi phạm về quy chế, quy định. Thời gian tới, công tác quản lý, giám sát chất lượng sản phẩm sẽ được tăng cường hơn và kiên quyết xử lý các sản phẩm vi phạm.

Về phần mình, chúng tôi cho rằng, để Chương trình OCOP ở địa phương phát triển bền vững, thời gian tới UBND tỉnh Hà Tĩnh và các sở, ban ngành liên quan cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ cho các chủ thể kinh tế; hướng dẫn triển khai thực hiện, đặc biệt là quy trình đánh giá, hồ sơ sản phẩm, tiêu chí chấm điểm.
Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ thông tin trong phát triển ngành nghề nông thôn, dịch vụ du lịch gắn với đổi mới sáng tạo, thúc đẩy chế biến và xây dựng thương hiệu để nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm OCOP.

Thứ ba, Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch xây dựng đề xuất liên quan đến lĩnh việc nông nghiệp và du lịch, trong đó nội dung liên quan đến tiêu chí nhận dạng sản phẩm OCOP và giải pháp để phát triển, nâng hạng sản phẩm đã đạt chứng nhận OCOP.

Thứ tư, cùng với đẩy mạnh xúc tiến thương mại, kết nối cung - cầu cho các sản phẩm OCOP gắn với với tư vấn, hỗ trợ tham gia các chương trình, hội chợ sản phẩm OCOP trong và ngoài tỉnh. Từng bước hình thành trung tâm thiết kế, tư vấn và đổi mới sáng tạo phát triển sản phẩm OCOP của tỉnh gắn với chương trình khởi nghiệp của các chủ thể.

Thứ năm, UBND tỉnh sớm chỉ đạo các huyện, thị xã, thành phố tập trung đánh giá tiềm năng, thế mạnh, xác định các sản phẩm thuộc các nhóm ngành theo quy định, đặc biệt là tiềm năng về nguyên liệu, ngành nghề nông thôn, du lịch cộng đồng để có giải pháp hỗ trợ các chủ thể phát triển sản phẩm.

Thứ sáu, đẩy mạnh các hoạt động hợp tác, mở rộng mạng lưới sản phẩm OCOP trong khu vực; tăng cường trao đổi kinh nghiệm, tập huấn, xúc tiến thương mại cho sản phẩm OCOP và đưa vào nhiệm vụ thực hiện xây dựng nông thôn mới.

Thứ bẩy, tập trung tuyên truyền, hướng dẫn nâng cao chất lượng sản xuất, bảo đảm tiêu chuẩn để hướng tới xuất khẩu các sản phẩm OCOP; tạo điều kiện để các cơ sở đã đạt chuẩn mở rộng sản xuất, kinh doanh, tiếp cận thị trường xa hơn; chú trọng chuyển đổi số để minh bạch các vấn đề về sản xuất và quan tâm tới xây dựng các thương hiệu quy mô lớn.

Cuối cùng là, tăng cường kiểm tra, giám sát về chất lượng các sản phẩm OCOP, kiên quyết loại bỏ những sản phẩn vi phạm về quy trình sản xuất, cũng như chất lượng sản phẩm ra khỏi sân chơi OCOP.

Bài, ảnh: Đức Dũng