Ông Nguyễn Văn Cường (65 tuổi, làng Phạm Pháo, Hải Minh, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định) là thế hệ thứ 2 trong gia đình làm nghề kèn đồng.

Nghề làm kèn ở Phạm Pháo có từ lâu đời, gắn liền với lịch sử đạo Công giáo tại địa phương. Theo lời kể, hơn 500 năm trước, khi đạo Công giáo du nhập vào nước ta, vùng đất Quần Anh (tiền thân của huyện Hải Hậu ngày nay) là một trong những nơi đầu tiên đón nhận. Làng Pháo Tây khi ấy có nhiều người theo đạo, họ lấy họ Phạm nên đổi tên làng thành Phạm Pháo. Chiếc kèn tây cũng từ đó hiện diện trong các nghi lễ nhà thờ, dần trở thành nét đặc trưng của làng.

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, nghề làm kèn ở Phạm Pháo vẫn được gìn giữ và phát triển. Ông Nguyễn Văn Cường làng Phạm Pháo, xã Hải Minh, huyện Hải Hậu cho biết, gia đình ông đã có 4 đời làm kèn, có thể sản xuất đến 15 loại kèn khác nhau. Mỗi chiếc kèn có từ 180 đến 250 chi tiết, được làm thủ công tỉ mỉ. Trong quá trình chế tác kèn tây, khâu khó nhất là chế tạo bộ phím và ba “quả pháo”, mỗi “quả” có sáu lỗ tạo ra các nốt nhạc. Bộ phím phải được làm thật kín để đạt độ chính xác về âm thanh, nhưng lại phải nhẹ nhàng, trơn tru, dễ bấm. Ngoài sự lành nghề về cơ khí, người thợ còn phải có cả kiến thức về âm nhạc và quan trọng nhất là đôi tai thẩm âm tinh tế.

Một vài công đoạn làm ra chiếc kèn tây độc đáo

“Mọi chi tiết bắt buộc phải kín thì kèn mới có thể kêu được. Và đây cũng là yếu tố quan trọng nhất của một bộ phím trên chiếc kèn. Còn đối với những loại kèn khác như saxophone, bass, trombone, hay các loại kèn dăm thì yêu cầu làm thật kín, thật kỹ các tăm bông, phải đậy kín, phẳng là sẽ kêu”, ông Nguyễn Văn Cường nói.

Mấy năm về trước, xưởng sản xuất của gia đình ông Cường mỗi năm chế tác được 10 - 30 cây kèn, sửa thì ông không nhớ hết vì khách hàng trên cả nước đều tìm về đây. Một số loại kèn thường xuyên được khách đặt hàng là: clarinet, saxophone, trumpet, alto saxophone, trombone, baritone, bass, tubas… Giá sửa kèn từ 50.000 - 70.000 đồng/cây còn giá bán dao động từ 150.000 đồng đến vài triệu đồng, tùy theo loại kèn. Nhưng giờ, vật liệu không còn khan hiếm, việc làm kèn đã dễ dàng hơn rất nhiều, nhưng người làm kèn ở Phạm Pháo cũng gặp nhiều khó khăn vì bị cạnh tranh thị trường do nhiều nơi mua “hàng bãi” nước ngoài về, tân trang lại bán với giá rẻ. Bởi vậy, công việc chính của gia đình ông Cường là sửa chữa kèn bị hỏng, lỗi gửi về từ khắp nơi trên cả nước. Họ chỉ sản xuất kèn mới khi có đơn đặt hàng cụ thể.

Tuy nhiên, sự gắn bó với “nghề gia truyền” qua các thế hệ khiến họ vẫn quyết tâm giữ nghề làm và sửa chữa kèn tây. Sau thời anh em ông Cường, đến lượt các con, cháu tiếp tục theo công việc này. Ở tuổi 23, anh Nguyễn Trung Kiên (con nghệ nhân Nguyễn Văn Cường, em trai ông Đông) đã có “thâm niên” 13 năm tiếp xúc với nghề làm kèn. Hiện tại, anh Kiên đã thành thạo mọi công đoạn sửa chữa và sản xuất kèn tây. Kiên tâm sự, sẽ sống bằng nghề vì đam mê từ thuở nhỏ.

Ngày nay nghề làm kèn ở Phạm Pháo cũng gặp nhiều khó khăn do sự cạnh tranh thị trường. Nhiều nơi bán kèn “hàng bãi” giá rẻ khiến cho sản phẩm của làng gặp khó khăn trong việc tiêu thụ. Hiện tại, các gia đình trong làng chủ yếu nhận sửa chữa kèn và chỉ sản xuất kèn mới khi có đơn đặt hàng. Bên cạnh những khó khăn, người dân làng Phạm Pháo vẫn giữ lửa nghề truyền thống bằng niềm đam mê và lòng tự hào. Họ mong muốn có thể tiếp tục gìn giữ và phát triển nghề, đưa tiếng kèn Phạm Pháo vang xa hơn nữa.