Hình thành và phát triển từ hơn 100 năm qua, Làng nghề dệt chiếu Định Yên (thuộc huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp) lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Hiện nay, làng nghề có trên 800 hộ làm nghề dệt chiếu, đa số đều sử dụng máy dệt nên nâng cao năng suất lao động. Trung bình mỗi năm, làng chiếu Định Yên sản xuất hàng triệu chiếc chiếu các loại, tiêu thụ tại các tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Thành phố Hồ Chí Minh và xuất khẩu sang Campuchia. Làng nghề dệt chiếu Định Yên đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia.

Những sản phẩm của Làng nghề dệt choàng xã Long Khánh A, huyện Hồng Ngự.

Tính đến nay, bà Nguyễn Thị Kim Quí (ở xã Định Yên) đã có gần 50 năm theo nghề dệt chiếu. Bà Quí chia sẻ, dệt chiếu là nghề truyền thống của gia đình, tuy lớn tuổi nhưng bà vẫn luôn yêu nghề. Nhờ có máy dệt, nhẹ công lao động, sản lượng làm ra lại nhiều hơn dệt thủ công nên bà còn làm nghề này cho đến nay. Thị trường chiếu rất rộng nên không lo đầu ra, tuy nhiên chi phí sản xuất, nhất là cây lác - nguồn nguyên liệu làm chiếu tăng giá nên ảnh hưởng đến lợi nhuận.

Ở huyện biên giới Hồng Ngự, làng nghề dệt choàng (còn gọi là dệt khăn rằn) ở xã Long Khánh A cũng được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia. Hiện tại, làng nghề này có gần 60 hộ làm nghề dệt choàng, 150 khung dệt, tạo việc làm cho hơn 300 lao động địa phương. Hằng năm, làng nghề sản xuất, cung ứng cho thị trường trong và ngoài nước hơn 5 triệu chiếc khăn choàng các loại.

Tiếp nối nghề dệt choàng từ mẹ, ông Dương Văn Lực ở xã Long Khánh A, huyện Hồng Ngự có thâm niên 40 năm theo nghề. Ông Lực cho biết, nghề dệt choàng giúp gia đình ông có thu nhập, nuôi các con học hành thành đạt. Ông rất mong làng nghề ngày càng phát triển hơn. Đã lớn tuổi nên ông đang truyền nghề lại cho con cháu để giữ gìn nghề truyền thống của địa phương.

Cơ sở sản xuất nem trên địa bàn thị trấn Lai Vung, huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp.

Hiện nay, toàn tỉnh có 40 nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống đã được công nhận theo quy định; trong đó, có một nghề truyền thống, 21 làng nghề và 18 làng nghề truyền thống với các sản phẩm khá đa dạng, tập trung chủ yếu vào 3 nhóm: chế biến và bảo quản nông, lâm thủy sản; sản xuất đồ gỗ, mây tre đan, gốm sứ, thủy tinh, dệt may, sợi, thêu ren, đan lát, cơ khí nhỏ; sản xuất và kinh doanh sinh vật cảnh. Đặc biệt, Đồng Tháp có 5 nghề truyền thống, làng nghề là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia.

Theo UBND tỉnh Đồng Tháp, đến năm 2024, toàn tỉnh có 3.890 cơ sở sản xuất, kinh doanh trong các làng nghề, làng nghề truyền thống với hơn 8.600 lao động, trong đó lao động thường xuyên chiếm 65,76%. Tổng doanh thu của làng nghề, làng nghề truyền thống đạt khoảng hơn 2.000 tỷ đồng/năm; thu nhập bình quân khoảng 4,9 triệu đồng/người/tháng (tăng 1,47 lần so với năm 2020). Nhóm sản xuất và kinh doanh sinh vật cảnh có thu nhập cao nhất khoảng 7 triệu đồng/người/tháng.

Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của xã hội và khoa học công nghệ cũng có ảnh hưởng đến nhiều nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống. Điển hình như làng nghề đan cần xé bằng tre, trúc ở xã Tân Thành (huyện Lai Vung) bị thu hẹp thị trường vì cạnh tranh bởi những vật dụng bằng nhựa; làng nghề đóng xuồng, ghe xã Long Hậu (huyện Lai Vung) cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn bởi giao thông đường bộ phát triển, bị cạnh tranh bởi xuồng, ghe bằng chất liệu composite. Tình hình tiêu thụ sản phẩm làm ra gặp khó khăn nên không ít hộ đành bỏ nghề truyền thống của địa phương.

Người dân Làng chiếu Định Yên (huyện Lấp Vò) sử dụng máy dệt thay cho dệt thủ công để nâng cao năng suất lao động.

Trong năm nay, tỉnh tập trung duy trì bảo tồn một số làng nghề, làng nghề truyền thống có nguy cơ mai một, thất truyền, gồm: các làng nghề đan lưới, đan thúng, rổ, đan cần xé, đan bội và đan lờ, lợp; các làng nghề truyền thống là đóng xuồng, ghe, đan mê bồ, sản xuất bột. Tỉnh phấn đấu duy trì ít nhất 75% làng nghề, làng nghề truyền thống hoạt động có hiệu quả; phấn đấu nâng tỷ lệ làng nghề, làng nghề truyền thống có sản phẩm được phân hạng theo Chương trình OCOP lên 35%; thu nhập bình quân của lao động tăng ít nhất 1,5 lần so với năm 2020…

Theo ông Huỳnh Minh Tuấn, để bảo tồn và phát triển các nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống, UBND tỉnh Đồng Tháp đã xác định nhiệm vụ, giải pháp cần thực hiện trong thời gian tới như: Tổ chức tuyên truyền, tập huấn nâng cao nhận thức về bảo tồn và phát triển nghề, làng nghề, làng nghề truyền thống; quan tâm đào tạo nghề, phát triển nguồn nhân lực cho các làng nghề. Cùng với đó, tỉnh thành lập, đổi mới các hình thức tổ chức sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh tại các làng nghề; hỗ trợ xúc tiến thương mại; tăng cường quản lý nhà nước đối với làng nghề, rà soát, hỗ trợ, chuẩn hóa các sản phẩm làng nghề đủ điều kiện lập hồ sơ tham gia đánh giá phân hạng sản phẩm OCOP; đề xuất xây dựng mô hình du lịch nông thôn, du lịch làng nghề có tiềm năng...