Hiện nay, Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế trên trường quốc tế, tạo đà thuận lợi cho hội nhập và xuất khẩu các sản phẩm đặc trưng. Với hệ thống 15 hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết, bao gồm những thỏa thuận lớn như Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), Hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), giúp các doanh nghiệp trong nước hưởng lợi khi xuất khẩu sang các thị trường trọng điểm. Đặc biệt, những sản phẩm nông nghiệp, thủy sản, dệt may và dược liệu truyền thống (như nghệ, sâm, tinh dầu,…) đang có lợi thế cạnh tranh nhờ chất lượng và nguồn gốc từ thiên nhiên. Bên cạnh đó, Chính phủ cũng tích cực hỗ trợ doanh nghiệp thông qua xúc tiến thương mại, chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), cải thiện tiêu chuẩn GlobalGAP, hữu cơ, đáp ứng yêu cầu khắt khe của quốc tế. Nhờ đó, “Made in Vietnam” dần trở thành thương hiệu được tin cậy, mở ra cơ hội lớn cho các sản phẩm chất lượng cao vươn tầm thế giới.

Bà Nguyễn Thị Lê, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần dược liệu Bắc Hà quảng bá sản phẩm của doanh nghiệp đến khách hàng

Mặc dù có thuận lợi từ hội nhập quốc tế, ngành dược liệu Việt Nam vẫn đang đối mặt với không ít rào cản. Theo Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Đầu tư Xây dựng - Dịch vụ nông, lâm nghiệp Việt Nam tại miền Nam - ông Trần La Bình, một trong những khó khăn lớn nhất của ngành hiện nay là vấn đề truy xuất nguồn gốc. Đối với các nông hộ nhỏ lẻ, việc áp dụng công nghệ để quản lý chất lượng, ghi chép quy trình canh tác còn hạn chế do thiếu tiếp cận kỹ thuật và nguồn lực. Bên cạnh đó, dược liệu xuất khẩu chủ yếu ở dạng thô, chưa qua chế biến sâu, một phần do các thị trường khó tính như EU, Mỹ yêu cầu hàng rào kỹ thuật rất nghiêm ngặt về giấy phép, kiểm nghiệm cũng như tiêu chuẩn an toàn. Điều này đặt ra thách thức không nhỏ cho doanh nghiệp muốn nâng cao giá trị sản phẩm xuất khẩu, đòi hỏi sự đầu tư bài bản từ nguyên liệu đến công nghệ chế biến.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Minh - Tổng thư ký Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp Nông nghiệp Việt Nam đồng tình quan điểm, dược liệu Việt Nam, đặc biệt là nghệ - loại củ được mệnh danh là “mỏ vàng” dưới lòng đất, đã xuất khẩu sang nhiều thị trường, song còn gặp khó do chính sách nhập khẩu khắt khe và phụ thuộc vào dạng nguyên liệu thô. Chuyên gia nhận định, ngành dược liệu trong nước đang đi đúng hướng nhờ xu hướng ưa chuộng Đông dược, nhưng sản xuất còn tự phát dẫn đến tình trạng ứ đọng. Điển hình như nghệ bò cạp, dù nổi tiếng là cực hiếm nhưng vẫn loay hoay trong việc tìm đầu ra sản phẩm. Tiềm năng xuất khẩu sản phẩm chế biến từ nghệ như tinh bột, viên nang chưa được khai thác hiệu quả do thiếu công nghệ cao và chưa đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Để phát triển trong bối cảnh hội nhập, người trồng nghệ đang tích cực áp dụng nhiều giải pháp như tham gia vào chương trình OCOP, trồng hữu cơ và tăng cường chống hàng giả. Nếu cải thiện chuỗi giá trị và tập trung vào thị trường có nhu cầu cao (Mỹ, EU), nghệ Việt hoàn toàn có thể mở rộng xuất khẩu bền vững.

Sản xuất, chế biến, thay vì chỉ bán nguyên liệu thô

Theo bà Nguyễn Thị Lê, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần dược liệu Bắc Hà (Dược liệu Bắc Hà) - đơn vị tiên phong trong lĩnh vực chế biến sâu nghệ vàng Bắc Kạn, xuất khẩu luôn là mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp nhằm nâng tầm giá trị dược liệu Việt Nam. Hiện nay, một số sản phẩm nghệ vàng Bắc Kạn có ứng dụng công nghệ nano của công ty đã được xuất khẩu thử nghiệm sang thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc và một số nước Đông Nam Á. Đây là những thị trường đòi hỏi khắt khe về chất lượng, trở thành động lực để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư cải tiến công nghệ, chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế. Bất chấp những rào cản trong quá trình tiếp cận thị trường nước ngoài, Dược liệu Bắc Hà tin tưởng nghệ vàng Bắc Kạn là nguyên liệu lý tưởng cho ngành thực phẩm bảo vệ sức khỏe và mỹ phẩm thiên nhiên không chỉ ở Việt Nam mà còn nhiều quốc gia trên thế giới. Điểm đột phá của doanh nghiệp nằm ở việc ứng dụng công nghệ nano hiện đại để chiết tách curcumin, giúp tăng khả năng hấp thu gấp nhiều lần so với dạng thông thường. Công nghệ này không chỉ nâng tầm giá trị nghệ truyền thống, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, mở ra cơ hội tiến sâu vào các thị trường khó tính.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thực thi Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, doanh nghiệp cũng đối mặt không ít thách thức như: Rào cản kỹ thuật, chi phí tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế và cạnh tranh không lành mạnh từ sản phẩm kém chất lượng. Theo đó, Dược liệu Bắc Hà xác định việc giữ vững “cái tâm” trong sản xuất và kinh doanh là nền tảng cốt lõi để phát triển lâu dài. Từ khâu kiểm soát chất lượng vùng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ cao đến tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp luôn kiên định với định hướng phát triển bền vững. Đây không chỉ là mục tiêu kinh doanh mà còn là cam kết đóng góp vào việc nâng tầm nông sản Việt, thúc đẩy phát triển nền kinh tế từ gốc. Theo bà Lê, nông nghiệp theo chuỗi liên kết sẽ tạo giá trị cao cho sản phẩm có chất lượng tốt phục vụ cộng đồng.

Trước thực trạng “được mùa, mất giá” mà nhiều nông hộ trồng dược liệu đang đối mặt, Dược liệu Bắc Hà cho rằng chìa khóa để phát triển bền vững ngành dược liệu nói chung, nghệ nói riêng là tham gia vào chuỗi giá trị một cách bài bản và lâu dài. Doanh nghiệp cần áp dụng khoa học kĩ thuật vào chế biến sâu không ngừng đầu tư trang thiết bị hiện đại vào nghiên cứu và sản xuất, chế biến và tiêu thụ, tham gia các mô hình hợp tác xã, vùng nguyên liệu chuẩn hóa theo tiêu chuẩn VietGAP, GACP-WHO,… Để sản phẩm đầu ra có chất lượng đồng đều và ổn định. Khi doanh nghiệp và nông dân cùng liên kết trong chuỗi giá trị từ vùng trồng - chế biến - tiêu thụ, rủi ro biến động thị trường sẽ giảm thiểu, giá trị sản phẩm được gia tăng, mở ra cơ hội đưa nông sản địa phương vươn ra thị trường quốc tế một cách bền vững.