Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, hai dự luật này đều liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia, sự an toàn của người dân và đặc biệt là sự phát triển của đất nước. Từ đó đặt ra yêu cầu phải phòng ngừa sớm, quản lý đúng trách nhiệm và tạo thuận lợi cho hoạt động hợp pháp của người dân, tổ chức; quy định của Luật phải rõ, chặt chẽ, khả thi, bảo vệ lợi ích quốc gia và quyền lợi của người dân.

Quang cảnh phiên thảo luận tổ tại Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, sáng 26-10. Ảnh: Văn Tuyến

Giảm thủ tục và nâng cao an toàn phòng cháy, chữa cháy

Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, đồng chí Tô Lâm tán thành với quy định thắt chặt các thủ tục. Những nội dung đã được thực hiện theo Nghị quyết của Chính phủ cần được đánh giá thực tiễn để hoàn thiện Luật. Đồng thời, việc cải cách phải hướng tới giảm phiền hà và nâng cao khả năng kiểm soát an toàn. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng hai vấn đề này phải được đi liền với nhau, không thể xem nhẹ vấn đề nào.

Đồng chí Tô Lâm đề nghị, giảm thủ tục về vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ phải đi cùng với khả năng kiểm soát đối tượng và quá trình lưu thông; bãi bỏ giấy phép kinh doanh công cụ hỗ trợ phải gắn với việc kiểm tra điều kiện phải tuân thủ. Đây là loại hàng hóa đặc biệt đặc thù, sản phẩm đặc biệt đặc thù, sử dụng sai đối tượng, sai mục đích có thể gây hậu quả rất nghiêm trọng. Do vậy phải kiểm soát nguồn gốc, người được mua, số lượng mua bán, xử lý doanh nghiệp khi chấm dứt hoạt động.

"Bỏ giấy phép nhưng không được bỏ trống trách nhiệm quản lý. Nếu bỏ giấy phép mà không biết nguồn gốc ở đâu, không biết quá trình vận hành thế nào và tự nhiên có vũ khí, phương tiện sẽ rất nguy hiểm", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Đồng chí Tô Lâm cho rằng cắt giảm giấy tờ trong hồ sơ trang bị vũ khí phải đi cùng cơ chế xác minh; không yêu cầu nộp các văn bản đồng ý của cấp có thẩm quyền thì phải đối chiếu được những thông tin đó. Các cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu đã có, không bắt các tổ chức cung cấp lại các thông tin và phải chịu trách nhiệm về kết quả xác minh. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước điều này giúp nâng cao năng lực hoạt động của các cơ quan tổ chức nhà nước và việc lưu trữ dữ liệu rất quan trọng.

Vấn đề thứ hai, về chuyển sang hậu kiểm phòng cháy, chữa cháy, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, điều quan trọng là phải ngăn ngừa được nguy cơ nguy hiểm trước khi xảy ra cháy. Cùng với đó, bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu của cơ quan nhà nước không có nghĩa sẽ bỏ trách nhiệm nghiệm thu của chủ đầu tư, chủ sở hữu trước khi đưa công trình, phương tiện vào sử dụng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị cần làm rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, tư vấn, thi công, giám sát trong xác nhận chất lượng thực tế, xử lý nghiêm việc xác nhận sai, làm giả hồ sơ để nghiệm thu. Đây là những hành vi hoàn toàn có thể xảy ra và nếu có sẽ để lại hậu quả vô cùng nghiêm trọng.

Đặc biệt khi cải cách hành chính, ngay từ bước đầu phải làm rất nghiêm túc. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, trước đây, vì không nghiêm túc cả quá trình nên phải kiểm tra, khai báo liên tục. Nếu nghiêm túc ngay từ đầu, tất cả các khâu đều nghiêm túc thì vừa giảm bớt thủ tục kiểm tra, đánh giá thường xuyên, vừa bảo đảm an toàn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, phải làm rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, tư vấn, thi công, giám sát trong xác nhận chất lượng thực tế, xử lý nghiêm việc làm sai bởi người mua nhà, thuê nơi kinh doanh không thể tự kiểm chứng chất lượng toàn bộ hệ thống phòng cháy chữa cháy và phải chịu thay hậu quả sai phạm của chủ đầu tư. Khi có vi phạm phải khắc phục nguy cơ, xác định trách nhiệm bồi thường theo pháp luật và giải quyết quyền lợi của người bị thiệt hại.

Báo cáo giải trình cho biết đã có quy định về cập nhật hoặc thông báo kết quả nghiệm thu trước khi đưa công trình, phương tiện vào sử dụng, tuy nhiên, đồng chí Tô Lâm cho rằng, cần rõ ai tiếp nhận, đánh giá nguy cơ và có quyết định kiểm tra.

Công trình có nguy cơ cao, đông người phải được giám sát kịp thời; cơ sở chấp hành tốt cần giảm kiểm tra không cần thiết; duy trì an toàn trong suốt quá trình sử dụng, nhất là khi cải tạo, thay đổi công năng hoặc sửa chữa, cơi nới. Việc bỏ giấy phép lưu thông sản phẩm phương tiện chữa cháy, cứu nạn cũng phải đi cùng với kiểm soát chất lượng, truy xuất và thu hồi những sản phẩm không an toàn.

Vấn đề thứ ba được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đưa ra là tháo gỡ vướng mắc phải gắn với các giải pháp an toàn để thực hiện được; với các cơ sở cũ chưa đáp ứng được yêu cầu phòng cháy, cần phân loại, hướng dẫn giải pháp kỹ thuật khả thi. Cơ sở có thể khắc phục được phải chỉ rõ việc cần làm, thời hạn, căn cứ, có xác nhận kết quả. Trường hợp nguy hiểm trực tiếp phải xử lý kịp thời, không để người dân, doanh nghiệp chờ đợi kéo dài, cũng không hợp thức hóa tình trạng không an toàn của các cơ sở, công trình.

Đồng chí Tô Lâm cũng đề nghị cần bảo đảm đồng bộ pháp luật về xây dựng, chất lượng sản phẩm, Luật Thủ đô năm 2026, Luật Phát triển đô thị; quy định chuyển tiếp kế thừa kết quả đã được giải quyết, tránh bắt doanh nghiệp làm đi làm lại nhiều lần.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu thảo luận. Ảnh: Văn Tuyến

Xác định đúng công trình cần được bảo vệ, mức độ bảo vệ

Đối với Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng phải xác định đúng công trình cần được bảo vệ, mức độ bảo vệ và trách nhiệm đề xuất. Báo cáo tổng kết cho thấy có công trình đủ điều kiện nhưng chậm đưa vào danh mục bảo vệ, cần khắc phục bất cập về tiêu chí và trách nhiệm thực hiện.

Việc xác định các công trình cần được bảo vệ phải căn cứ vào vai trò đối với an ninh quốc gia, mức độ thiết yếu và hậu quả nếu công trình ngừng hoạt động. Công trình ở một số tỉnh có thể phục vụ cho cả nước cần tính đến sự phụ thuộc vào hệ thống khác, khả năng thay thế, thời gian khôi phục. Phân loại công trình phải gắn với yêu cầu bảo vệ, nguồn lực tương xứng. Mở rộng danh mục công trình nhưng thiếu căn cứ sẽ phân tán nguồn lực, bỏ sót sẽ tạo sơ hở về an ninh, an toàn. Bên cạnh đó, cần thống nhất tiêu chí, rõ cơ quan rà soát, thời hạn đề xuất và trách nhiệm cập nhật danh mục các công trình.

Đồng chí Tô Lâm cho rằng, bảo vệ công trình đồng thời phải bảo đảm khả năng vận hành liên tục và khả năng khôi phục khi có sự cố. Trong điều kiện số hóa, công trình còn nguyên về vật chất vẫn có thể mất khả năng vận hành khi hệ thống điều khiển bị can thiệp.

Do đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đồng tình với việc bổ sung yêu cầu phòng chống tấn công mạng, một phương thức xâm phạm mới. Cần bảo vệ đồng bộ công trình, dữ liệu, hệ thống điều khiển, thống nhất với pháp luật chuyên ngành. Yêu cầu an ninh phải được tính từ lựa chọn địa điểm, thiết kế, công nghệ đến vận hành, sửa chữa. Phương án bảo vệ phải có dự phòng, ứng cứu, khôi phục và diễn tập thực chất. Công trình qua nhiều địa phương phải rõ đầu mối điều phối, trách nhiệm của từng địa bàn, có cơ chế chỉ huy.

Lực lượng Công an làm nòng cốt, đơn vị quản lý vận hành chịu trách nhiệm về an toàn công trình, phối hợp xử lý nhanh, không làm mờ trách nhiệm lẫn nhau hoặc thiếu trách nhiệm, chồng chéo.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng cho rằng phải tạo cơ sở xử lý khẩn trương, đồng thời kiểm soát chặt chẽ việc thực hiện theo thẩm quyền. Tình huống đặc biệt cấp thiết đòi hỏi phải có quyết định nhanh, do đó Luật phải bảo đảm người có trách nhiệm hành động kịp thời trong thời hạn xác định rõ.

Đồng chí Tô Lâm đề nghị cân nhắc kỹ việc cho phép áp dụng biện pháp bảo vệ chưa được pháp luật quy định. Luật phải xác định điều kiện, chủ thể quyết định, phạm vi, thời hạn, cơ chế giám sát, hạn chế quyền con người, quyền công dân phải có căn cứ luật định cần thiết, tương xứng với yêu cầu bảo vệ; phải có cơ chế giải trình, chấm dứt các biện pháp khi không còn căn cứ, thống nhất thẩm quyền, tránh mức độ kiểm soát khác nhau, thiếu căn cứ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân trong phạm vi bảo vệ công trình. Hành lang bảo vệ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhà ở, đất đai, sinh kế. Phạm vi và mức hạn chế phải có căn cứ, phù hợp với đặc điểm công trình, do đó người dân cần được biết ranh giới, những hoạt động được phép và cơ quan giải quyết vướng mắc, trừ những thông tin thuộc bí mật nhà nước.