Mỗi năm vào dịp Tết Nguyên đán là thời điểm Làng nghề Bún – Bánh An Thái tất bật, nhộp nhịp, tưng bừng hơn ngày thường. Bắt đầu từ tờ mờ sáng, các thợ làm bánh, bún đã nhom lửa, xay bột, nhào bột đúc khuôn bánh, bún cho ra những sợi bún gạo, mì trắng mượt mà, những chiếc bánh tráng dài như miếng dải lụa mềm mại được đưa lên vĩ tre phơi nắng trên bãi cát vàng nằm bên bờ sông Kôn hiền hòa.

Làng nghề Bún – Bánh An Thái hối hả vào Tết

Ngày bình thường số lượng bún, bánh tiêu thụ cầm chừng, khi nào có khách đặt số lượng nhiều, chủ cơ sở mới mướn thêm công lao động. Nhưng đến Tết Nguyên đán, các cơ sở hay hộ gia đình nào cũng phải mướn công lao động, vì người trong nhà không đủ sức khỏe làm bún, bánh phục vụ lượng Tết tiêu thụ.

Làng nghề Bún – Bánh An Thái tồn tại hàng trăm năm qua, được thế hệ trước truyền nghề lại cho thế hệ sau trong từng gia đình, dòng tộc. Cứ vậy, đời sau nối tiếp đời trước, duy trì Làng nghề tồn tại và phát triển cho đến nay.

Ông Nguyễn Văn Sơn ở thôn An Thái, xã Nhơn Phúc chia sẻ: Gia đình tôi làm nghề bánh tráng nhiều năm nay, ngày bình thường làm bánh khoảng 3 đến 4 tạ gạo, còn ngày Tết thì số lượng tăng lên gấp đôi. Mức thu nhập lao động của nghề làm bún và bánh rất vô chừng, giao động từ 150 ngàn đến 200 ngàn đồng mỗi ngày. Làm bún và bánh, công đoạn nào cũng vất vả đều phải làm thủ công. Sau khi qua công đoạn làm bánh, bún tươi bằng máy, chủ yếu vẫn là sức lao động của con người. Bún nơi đây là bún tinh chất gạo, mì không pha trộn. Gạo phải thơm ngon thường gọi là gạo ải ĐT, mới làm ra sợi bún dai, dẻo, thơm, nếu dùng gạo kém chất lượng sẽ làm sợi bún giòn, gãy, bở ăn không ngon.

Bún song thằn làm từ đậu xanh rất thơm ngon bổ dưỡng

Thôn An Thái là một trong 8 thôn của xã Nhơn Phúc, có 795 hộ, trong đó 405 hộ có người tham gia làm nghề bún, bánh và số hộ sản xuất chính tại Làng nghề Bún – Bánh An Thái là 180 hộ, trong đó có 35 hộ làm bún, tổng số lao động tham gia nghề là 789 lao động.

Các sản phẩm sản xuất tại Làng nghề Bún – Bánh An Thái là bún, bánh tráng, bún song thằn, bún gạo dề, bánh tráng máy, bánh tráng tay. Bún và bánh An Thái được tiêu thụ trên phạm vi cả nước ở các tỉnh Tây Nguyên, miền Nam, miền Bắc, miền Trung và Bình Định.

Bún đón nắng trên bãi cát vàng nằm bên bờ sông Kôn hiền hòa

Trong số các sản phẩm bún, bánh của Làng nghề Bún – Bánh An Thái, sản phẩm nổi tiếng nhất, lâu đời nhất, giá thành cao nhất, thơm ngon nhất phải kể đến bún song thằn hay còn gọi là bún tiến vua.

Sở dĩ có tên gọi "song thằn" vì khi làm bún, người ta thường bắt dây bún từng đôi một. Nhiều người đọc trại thành bún "song thần". Bún song thằn nổi tiếng vì có hương vị thơm ngon đặc biệt và có giá trị dinh dưỡng cao do làm từ đậu xanh. Để bún được ngon, người thợ nhào bột cho đều với nước lạnh. Cái khó nhất là khâu nhào bột làm sao cho vừa, không khô mà cũng không nhão. Bún song thằn thường dùng để nấu với tôm, thịt nạc, ăn ngọt và mát.

Thợ bún vất vả phơi bún cho kịp phục vụ Tết

Bà Võ Văn Tâm ở Làng nghề Bún – Bánh An Thái chia sẻ: Nhà tôi làm bún đã bốn đời rồi. Bún chia làm ba loại: bún mì, bún gạo và bún song thằn. Bún song thằn làm từ đậu xanh, bún gạo làm bằng bột gạo và bún mì làm bằng bột mì, mỗi loại có giá thành khác nhau. Bún mì dùng nấu món xào rất ngon, muốn bún mềm phải ngâm nước rồi xé nhỏ ra mới đem xào với gia vị khác. Mùa Tết chủ yếu làm bún mì, bún gạo và bánh tráng, vì lượng tiêu thụ lớn, riêng bún song thằn ít làm vào mùa Tết do thời tiết mưa nắng bất thường.

An Thái được biết đến là một đô thị sầm uất cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20. Ngày xưa nghề thủ công ở đây rất phát triển như: rèn, đúc kim loại, mộc, giấy, bún, bánh, dệt lụa, nhuộm. Hiện nay chỉ còn lại làng nghề bánh, bún là được duy trì và phát triển. Nhưng nổi tiếng vẫn là bún song thằn. Nếu ai đã từng ghé thăm Bình Định mà không thưởng thức hoặc mua bún song thằn về làm quà là một thiếu sót. Ngoài ra, An Thái còn là cái nôi võ cổ truyền Bình Định, nổi tiếng từ xưa gắn liền với các câu ca dao như “Roi Thuận Truyền, quyền An Thái” hay “Trai An Thái, gái An Vinh”.

Bún thành phẩm được cân, đóng gói cẩn thận

Ông Nguyễn Kim Lân, Phó Chủ tịch UBND xã Nhơn Phúc cho biết thêm: Các tuyến đường dẫn vào Làng nghề Bún – Bánh An Thái, nhiều năm nay được đầu tư nâng cấp, mở rộng, thảm nhựa giúp thương lái có thể đưa xe đến tận các cơ sở sản xuất để thu mua bún, bánh. Chính quyền địa phương quy hoạch 3ha đất chạy dọc sông Kôn làm sân phơi cho người dân làng nghề và hỗ trợ các cơ sở sản xuất đăng ký sản phẩm OCOP địa phương, xây dựng thương hiệu, quảng bá nhằm hướng tới tiếp cận thị trường ngoài nước trong thời gian tới. Chính quyền cũng đã đề nghị các cấp hỗ trợ phát triển sản xuất, kinh doanh, xây dựng hạ tầng để duy trì và phát triển bền vững Làng nghề Bún – Bánh An Thái.