Tiếng búa gõ vào tang gỗ, tiếng kéo căng mặt da rồi âm thanh trầm hùng của chiếc trống vang lên từng là thanh âm quen thuộc ở nhiều làng quê xã Giai Lạc, tỉnh Nghệ An. Có một thời, cứ mỗi mùa khai trường, dịp lễ hội đầu xuân hay những ngày tế họ, cả xã lại đỏ đèn làm trống. Những chiếc trống da mang theo chân thương lái đi khắp mọi miền đất nước. Thế nhưng, trước nhịp sống hiện đại, nghề truyền thống từng một thời hưng thịnh ấy đang đứng trước nguy cơ mai một khi số người còn gắn bó với nghề chỉ còn đếm trên đầu ngón tay.

Ở xã Giai Lạc, tiếng bào gỗ, tiếng gõ tang trống vẫn đều đặn vang lên trong ngôi nhà của của những người làm nghề. Để tạo nên một chiếc trống đạt chuẩn không chỉ cần đôi bàn tay khéo léo mà còn đòi hỏi sự kiên trì và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm. Da trâu, da bò sau khi mua về phải được xử lý sạch sẽ, phơi khô tự nhiên rồi căng thật đều trên tang gỗ. Người thợ phải căn lực vừa đủ để mặt da đạt độ căng tối ưu, tạo nên âm thanh vang, đanh và bền theo thời gian. Một chiếc trống được làm đúng kỹ thuật, sử dụng và bảo quản cẩn thận có thể hơn hai mươi năm vẫn giữ được chất lượng âm thanh.

Làm trống là một nghề đòi hỏi sự kết hợp giữa kỹ thuật chế tác và khả năng cảm nhận âm thanh. Theo những người có nhiều năm trong nghề, tang trống phải được làm từ gỗ mít già để bảo đảm độ bền, ít cong vênh và chống mối mọt. Da trống phải chọn từ những con trâu, bò già, không qua xử lý hóa chất nhằm giữ được độ đàn hồi tự nhiên. Sau khi trải qua nhiều công đoạn từ tạo tang, xử lý da, bịt mặt trống đến căn chỉnh âm thanh, người thợ còn phải dùng chính đôi tai của mình để “nghe” và điều chỉnh sao cho tiếng trống đạt độ vang, độ ngân đúng chuẩn. Đây cũng là công đoạn khó nhất và quyết định giá trị của sản phẩm, chính vì vậy, một người thợ làm trống giỏi không chỉ cần sự khéo léo, tỉ mỉ mà còn phải có khả năng thẩm âm, kỹ năng không thể học trong ngày một ngày hai mà được tích lũy qua nhiều năm gắn bó với nghề.

Nghề làm trống không đơn thuần là sinh kế mà còn là một phần bản sắc văn hóa của địa phương.

Trước đây, nhiều hộ dân sống bằng nghề, nhưng hiện nay chỉ còn lại vài hộ, chủ yếu là những người cao tuổi. Nhận thức được giá trị của nghề truyền thống, xã đã xây dựng kế hoạch khôi phục làng nghề, khuyến khích các hộ duy trì sản xuất, mở rộng quy mô để đáp ứng nhu cầu sử dụng trống trong các dòng họ, trường học, lễ hội và các đội trống của địa phương. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm vừa bảo tồn di sản văn hóa, vừa tạo thêm sinh kế cho người dân nông thôn. Dẫu còn nhiều khó khăn, nhưng nghề làm trống da ở xã Giai Lạc vẫn chưa tắt. Trong mỗi nhịp búa của những người thợ già vẫn cháy bỏng khát vọng giữ lại thanh âm đã gắn bó với đời sống người Việt suốt bao thế hệ. Tiếng trống không chỉ mở đầu một năm học mới, vang lên trong lễ hội, đình đền hay ngày vui của làng xóm, mà còn hiện diện trong những thời khắc thiêng liêng của mỗi đời người. Vì thế, giữ nghề làm trống không chỉ là bảo tồn một nghề thủ công truyền thống, mà còn là gìn giữ ký ức văn hóa, gìn giữ âm thanh của hồn quê Việt.

Để nghề truyền thống thực sự hồi sinh, bên cạnh nỗ lực của những nghệ nhân và chính quyền địa phương, cần có thêm các chính sách hỗ trợ phát triển làng nghề, quảng bá sản phẩm truyền thống và đào tạo lớp thợ kế cận. Chỉ khi có những người trẻ tiếp nối, tiếng trống Giai Lạc mới có thể tiếp tục ngân vang, kể câu chuyện về một làng nghề đã đi cùng lịch sử quê hương qua nhiều thế hệ.