Mục tiêu tổng quát

Trước hết, cần khẳng định: trong nhiệm kỳ vừa qua, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam (dưới đây xin gọi tắt là Hiệp hội) đã có bước phát triển rất đáng ghi nhận, đạt được những thành tựu quan trọng, như: kết nạp thêm nhiều hội viên, thành lập các tổ chức trực thuộc mới; tổ chức các cuộc hội chợ, triển lãm, giới thiệu sản phẩm làng nghề; tổ chức các cuộc tôn vinh, khen thưởng làng nghề, sản phẩm tinh hoa; tôn vinh nghệ nhân, thợ giỏi, bảng vàng gia tộc; tham gia tổ chức du lịch làng nghề; mở rộng quan hệ quốc tế; tham gia ý kiến với cơ quan nhà nước trong việc xây dựng văn bản pháp quy liên quan đến làng nghề, xét duyệt nghệ nhân; v.v… Qua đó, vị thế của Hiệp hội được nâng cao, cơ quan nhà nước công nhận, và quan trọng hơn cả, là được cộng đồng làng nghề tin tưởng, coi là mái nhà chung, chỗ dựa của mình.

Đại hội lần thứ IV của Hiệp hội diễn ra trong bối cảnh đất nước ta đang bước sang thời kỳ mới của quá trình phát triển, thực hiện cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nhằm nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế. Làng nghề nước ta cũng bước sang thời kỳ mới theo hướng nói trên. Do đó, Hiệp hội, với tư cách là tổ chức xã hội – nghề nghiệp của cộng đồng làng nghề cả nước, cũng phải đổi mới hoạt động của mình, đóng góp nhiều hơn nữa cho sự phát triển của làng nghề.

CGCC Vũ Quốc Tuấn - Chủ tịch Hội đồng tư vấn Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cùng Tổng Biên tập Thời báo Làng nghề Việt - ông Nguyễn Văn Vũ tai Hội nghị Tư vấn.

Từ thực tiễn, cần khẳng định mục tiêu tổng quát trong mọi hoạt động của Hiệp hội là bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc, thể hiện trong mỗi sản phẩm làng nghề, trước hết là sản phẩm thủ công mỹ nghệ, bao gồm cả văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể. Có thể coi đây là nét đặc sắc, đặc thù của Hiệp hội so với các tổ chức xã hội – nghề nghiệp khác, niềm vinh hạnh và tự hào của Hiệp hội chúng ta.

Giá trị văn hóa dân tộc (thể hiện qua thẩm mỹ, bản sắc) chính là nhân tố làm nên sự khác biệt, cũng là sức cạnh tranh nổi bật của sản phẩm làng nghề. Vì vậy, trong các làng nghề, từ thiết kế, tạo dáng, tổ chức sản xuất đến kinh doanh sản phẩm, trưng bày, giới thiệu trên thị trường hoặc với khách du lịch, v.v… tất cả các khâu này đều phải xuyên suốt tư duy làm cho văn hóa dân tộc được thể hiện ngày càng sâu sắc, sống động, gây ấn tượng sâu đậm trong người tiêu dùng. Trong hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng ngày nay, lại càng cần giới thiệu nền văn hóa dân tộc nước ta với thế giới, góp phần làm phong phú thêm nền văn hóa của nhân loại.

Trợ giúp và bảo vệ làng nghề

Hiệp hội là mái nhà chung, là nơi các làng nghề, cơ sở sản xuất kinh doanh làng nghề tự nguyện liên kết với nhau vì sự nghiệp phát triển làng nghề. Trong tình hình mới, xin nhấn mạnh một số vấn đề trong hoạt động của Hiệp hội tập trung vào việc trợ giúp, bảo vệ làng nghề như sau.

ủa làng nghề, của mỗi cơ sở sản xuất kinh doanh trong làng nghề. Nhiệm vụ này cần được coi là quan trọng hàng đầu, vì tuy Chính phủ đã thực hiện nhiều biện pháp quyết liệt để cải cách hành chính, tháo gỡ khó khăn, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp, song sự chuyển biến ở các cấp thừa hành còn rất chậm. Hiện vẫn còn 73% doanh nghiệp cho rằng rào cản lớn nhất vẫn là thủ tục rườm rà, gây phiền hà, 64% doanh nghiệp cho rằng thái độ cửa quyền của công chức khi làm việc với doanh nghiệp đang gây bức xúc (số liệu do Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân đưa ra tại một cuộc họp ngày 4/12/2017 – Báo Tuổi trẻ số ra ngày 5/12/2017).

Vì vậy, Hiệp hội cần thực hiện tốt hơn nữa chức năng đại diện cho cơ sở làng nghề, bảo đảm thực hiện đúng đắn những quyền và lợi ích hợp pháp của cơ sở làng nghề. Hiệp hội cần cùng với Bộ NN và PTNT (với tư cách là một bộ quản lý nhà nước các làng nghề) xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về làng nghề để có các tư liệu, số liệu khoa học, đáng tin cậy có thể sử dụng trong việc nghiên cứu về làng nghề. Cũng cần chấn chỉnh, thống nhất việc quản lý nhà nước đối với làng nghề về một đầu mối, khắc phục tình trạng phân tán ở các địa phương hiện nay: có địa phương là Sở NN và PTNT, có nơi là Sở Công thương, …

Hai là, trợ giúp các cơ sở sản xuất, kinh doanh làng nghề nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm, hiệu quả kinh doanh của cơ sở. Hiệp hội cần hướng về cơ sở, trợ giúp thiết thực hơn nữa cơ sở về các mặt, như: xác định sản phẩm chủ lực, tôn vinh sản phẩm tinh hoa; ứng dụng khoa học, công nghệ; tiếp thị, mở rộng thị trường; phát triển du lịch; bồi dưỡng, đào tạo nghệ nhân, thợ giỏi, người lao động; nâng cao năng lực của doanh nhân quản lý cơ sở, v.v…

Ba là, thúc đẩy các quan hệ liên doanh, liên kết mà quan trọng nhất hiện nay là xây dựng mạng lưới chuỗi giá trị xuyên suốt các giai đoạn từ hình thành ý tưởng, thiết kế, tạo dáng, đến sản xuất, phân phối sản phẩm đến người tiêu dùng, nhằm tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm làng nghề. Quan trọng nhất hiện nay là liên kết giữa cơ sở làng nghề với các doanh nghiệp, nhà khoa học, công nghệ, chuyên gia thiết kế mẫu mã, nhà kinh doanh thương mại (kể cả xuất, nhập khẩu), với ngân hàng, v.v…

Bốn là, tham gia xây dựng, phản biện, triển khai và đánh giá việc thực hiện các chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan đến trợ giúp làng nghề, trợ giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các doanh nghiệp tế tư nhân. Đây là một nhiệm vụ rất quan trọng, qua đó Hiệp hội thực hiện một cách hiệu quả chức năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của làng nghề; đồng thời cũng là những cơ hội để Hiệp hội góp sức vào việc hoạch định cơ chế, chính sách liên quan đến làng nghề, thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội một cách thiết thực. Qua đây, có thể kiến nghị xây dựng một văn bản pháp quy chuyên về làng nghề (như Luật, Pháp lệnh, Nghị định).

Phát huy các nguồn lực

Lâu nay, trong hoạt động của Hiệp hội, một vấn đề thường được đặt ra, đó là nguồn lực: nguồn lực tinh thần và nguồn lực vật chất. Thực tế cho thấy, nguồn lực không thiếu, vấn đề là các biện pháp để khai thác, phát huy trong từng hoạt động cụ thể.

Trước hết, đó là nguồn lực to lớn của hàng nghìn hội viên, hàng vạn cơ sở làng nghề trong cả nước. Hiệp hội cần đẩy mạnh hoạt động của các ban chuyên môn, các trung tâm, câu lạc bộ, văn phòng đại diện, v.v…nhất là các trung tâm tăng cường hoạt động, thực hiện các dịch vụ nâng cao hiệu quả kinh doanh của cơ sở, sẽ tạo được nguồn thu thường xuyên khá dồi dào. Hiệp hội cần tạo điều kiện và thúc đẩy các tổ chức này hoạt động hiệu quả hơn, và về phía mình, các tổ chức này cần thực hiện nghĩa vụ đóng góp cho Hiệp hội.

Đồng thời, việc mở rộng quan hệ với các Bộ để tiếp cận các các chủ trương, chính sách trợ giúp làng nghề, trợ giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa, kinh tế tư nhân … tạo điều kiện để Hiệp hội tranh thủ được các dự án, chương trình, các loại quỹ, qua đó bổ sung thêm nguồn lực cho hoạt động của Hiệp hội. Hiệp hội cũng cần gắn với việc thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới, Chương trình mỗi xã một sản phẩm, phong trào khởi nghiệp, triển khai các cơ sở ươm tạo doanh nghiệp nhỏ và vừa, … do Chính phủ khởi xướng, qua đó thu hút thêm nguồn lực.

Cần mở rộng liên kết với các trường học, các viện nghiên cứu, các chuyên gia độc lập, để mời những người có tâm huyết và kiến thức để cùng tham gia nghiên cứu thiết kế, mẫu mã; bồi dưỡng và đào tạo nhân lực; ứng dụng công nghệ thông tin, v.v…coi đây là một nguồn lực rất có giá trị. Đồng thời, việc này cũng là rất cần thiết để quy tụ trí tuệ của các chuyên gia, nhà khoa học tham gia phản biện cơ chế, chính sách đủ sức thuyết phục, bảo đảm uy tín của Hiệp hội.

Cũng rất cần thiết tổ chức liên kết với các đoàn thể nhân dân, các hội, hiệp hội xã hội – nghề nghiệp liên quan đến ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa hoặc kinh tế tư nhân … để cùng phối hợp hoạt động, như tiếp cận các chính sách ưu đãi, tổ chức các sự kiện (các cuộc triển lãm, hội chợ, tiếp thị…), qua đó, quảng bá, giới thiệu tinh hoa văn hóa làng nghề, cũng là những cơ hội để tăng thêm nguồn lực.

Và cuối cùng là tăng cường quan hệ với đảng bộ và chính quyền, các đoàn thể ở địa phương, nhằm xây dựng văn hóa làng nghề, cũng như liên kết các nguồn lực để cùng tổ chức thực hiện những hoạt động phục vụ chung cho cộng đồng dân cư trên địa bàn làng, xã, vừa giúp vào việc phát triển làng nghề, vừa góp phần xây dựng nông thôn mới, như: đường xá, thoát nước; khắc phục ô nhiễm môi trường; mặt bằng cho sản xuất; phòng giới thiệu sản phẩm, bảo tàng, phòng truyền thống làng nghề, nơi thờ cúng các vị Tổ nghề; tham gia phong trào “khởi nghiệp”, chương trình “mỗi làng một nghề” v.v…

Bài này kết thúc loạt 04 bài của tác giả góp vào việc chuẩn bị Đại hội IV của Hiệp hội. Xin nói thêm rằng trong khuôn khổ bài báo, không thể nói hết những điều cần nói, mà chỉ tập trung vào những vấn đề quan trọng nhất. Rất mong được bạn đọc góp ý kiến, trao đổi.

CGCC Vũ Quốc Tuấn
Chủ tịch Hội đồng tư vấn Hiệp hội Làng nghề Việt Nam