Tiềm năng từ thị trường gần 100 triệu dân

Theo Sở Công Thương Hà Nội, hiện trên địa bàn thành phố có hơn 1.350 làng nghề và làng có nghề, chiếm khoảng 60% tổng số làng nghề cả nước, trong đó có hơn 300 làng nghề truyền thống được công nhận. Các sản phẩm nổi tiếng như gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, sơn mài Hạ Thái, mây tre đan Phú Vinh, khảm trai Chuyên Mỹ… không chỉ khẳng định thương hiệu ở thị trường quốc tế mà còn dần chinh phục người tiêu dùng nội địa.

Thị trường trong nước với gần 100 triệu dân, thu nhập bình quân đầu người ngày càng tăng (ước đạt hơn 4.600 USD vào năm 2025 theo dự báo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư khi chưa sáp nhập), cùng với nhu cầu tiêu dùng hướng tới những sản phẩm mang tính bản sắc, chính là dư địa rộng lớn mà thủ công mỹ nghệ Thủ đô hoàn toàn có thể khai thác. Khảo sát và đánh giá của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cho thấy, mức chi tiêu của người Việt cho các sản phẩm trang trí, đồ lưu niệm, quà tặng… tăng bình quân 10–15% mỗi năm. Đây là con số minh chứng cho sự “ấm lên” rõ rệt của thị trường nội địa.

Bí thư Thành ủy Bùi Thị Minh Hoài cùng đoàn đại biểu thành phố Hà Nội tham quan Khu vực “Tinh hoa phố nghề” tại Không gian Truyền thống và Sáng tạo Hà Nội 2025

Chuyển hướng từ “xuất khẩu là chính” sang “hai chân vững vàng”

Trong nhiều năm, ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng vẫn chủ yếu phụ thuộc vào xuất khẩu. Các thị trường lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản từng chiếm tới 70–80% doanh thu của nhiều doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu trong giai đoạn dịch COVID-19, cùng tình trạng lạm phát và suy giảm sức mua ở các thị trường truyền thống, đã khiến không ít cơ sở gặp khó khăn.

Chính từ thực tế đó, thị trường nội địa nổi lên như một “phao cứu sinh”. Không ít làng nghề đã kịp thời điều chỉnh chiến lược, đầu tư vào phát triển sản phẩm phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước. Nhiều dòng sản phẩm gia dụng, quà tặng lưu niệm, trang trí nội thất… đã được thiết kế lại để phù hợp với thị hiếu người Việt, nhất là giới trẻ tại các đô thị lớn.

Theo chia sẻ của bà Trịnh Thị Vân Anh, Giám đốc một doanh nghiệp gốm tại Bát Tràng cho biết: “Nếu trước đây 80% sản lượng của chúng tôi xuất khẩu thì nay, doanh thu từ thị trường nội địa đã chiếm gần 50%. Người tiêu dùng trong nước ngày càng quan tâm đến sản phẩm thân thiện môi trường, mang bản sắc Việt, và đây chính là lợi thế mà làng nghề có thể phát huy.”

Tinh hoa lụa Việt – bản sắc từ những tấm lụa truyền thống của làng nghề dệt lụa Vạn Phúc

Đổi mới mẫu mã sản phẩm và kênh phân phối

Điểm đáng chú ý là cùng với sự chuyển dịch thị trường, các làng nghề Thủ đô đã mạnh dạn thay đổi tư duy sản xuất. Các nghệ nhân, doanh nghiệp không chỉ giữ hồn cốt truyền thống mà còn cập nhật thiết kế hiện đại, ứng dụng công nghệ trong chế tác. Gốm Bát Tràng phát triển dòng sản phẩm gia dụng, trang trí nội thất với màu men mới, kiểu dáng hiện đại, đáp ứng nhu cầu trang trí nhà cửa của người dân đô thị. Lụa Vạn Phúc đa dạng hóa sản phẩm sang khăn, cà vạt, túi xách, thời trang ứng dụng thay vì chỉ tập trung vào vải lụa truyền thống. Mây tre đan Phú Vinh hợp tác với các nhà thiết kế trẻ, đưa ra bộ sưu tập nội thất thân thiện môi trường, phù hợp căn hộ chung cư,…

Song song với cải tiến mẫu mã, các kênh phân phối cũng được mở rộng. Ngoài các cửa hàng tại làng nghề, sản phẩm thủ công mỹ nghệ Thủ đô đã có mặt tại hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại và đặc biệt là sàn thương mại điện tử. Một số doanh nghiệp ghi nhận doanh thu từ kênh online tăng trưởng 20–30% mỗi năm, cho thấy sự thích ứng nhanh với xu hướng số hóa.

Gốm Kim Lan – nét đẹp trường tồn cùng thời gian

Chính sách hỗ trợ – cú hích quan trọng

Hà Nội đã ban hành nhiều chương trình, đề án nhằm thúc đẩy làng nghề, trong đó có: Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP): đưa hàng trăm sản phẩm thủ công mỹ nghệ đạt chuẩn OCOP 3–5 sao, đủ điều kiện vào hệ thống phân phối hiện đại. Chương trình Sản phẩm Công nghiệp Nông thôn (CNTN) Tiêu biểu, là hoạt động bình chọn, tôn vinh các sản phẩm có chất lượng, mẫu mã đẹp, có giá trị kinh tế cao, mang bản sắc địa phương và có tiềm năng phát triển trên thị trường. Hoạt động này nhằm khuyến khích, hỗ trợ các cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển kinh tế khu vực nông thôn. Hàng năm Sở Công Thương Hà Nội còn tổ chức cuộc thi thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ, cuộc thi tạo sân chơi và khuyến khích các nghệ nhân, thợ giỏi phát huy ý tưởng mới, cho ra những tác phẩm phát huy giá trị văn hóa lịch sử của làng nghề, sản phẩm có tính sáng tạo, kỹ thuật, mỹ thuật, có tính ứng dụng cao và đáp ứng được nhu cầu thị trường trong nước và hội nhập quốc tế. Tạo môi trường để các tác giả tham gia giao lưu, trao đổi, học hỏi kinh nghiệm, kết nối xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao giá trị sản phẩm.

Xúc tiến thương mại nội địa: tổ chức hội chợ làng nghề, tuần hàng thủ công mỹ nghệ tại các trung tâm thương mại, thu hút đông đảo người tiêu dùng.

Hỗ trợ thương hiệu: nhiều làng nghề đã được đăng ký nhãn hiệu tập thể, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, tạo nền tảng để phát triển bền vững.

Đào tạo nguồn nhân lực trẻ: các lớp thiết kế, marketing, thương mại điện tử được tổ chức nhằm giúp thế hệ kế cận có thêm công cụ hiện đại để phát triển làng nghề.

Theo định hướng phát triển công nghiệp văn hóa đến năm 2030, Hà Nội xác định thủ công mỹ nghệ là một trong những ngành mũi nhọn, có giá trị gia tăng cao. Điều này mở ra cơ hội để các doanh nghiệp, nghệ nhân phát huy lợi thế văn hóa thành lợi thế kinh tế.

Sức sống mới và tầm nhìn dài hạn

Thị trường nội địa không chỉ là điểm tựa trong giai đoạn xuất khẩu khó khăn mà còn là chiến lược phát triển lâu dài. Khi người Việt ngày càng quan tâm đến sản phẩm “Made in Vietnam”, gắn với câu chuyện văn hóa và thân thiện môi trường, thủ công mỹ nghệ Thủ đô có điều kiện để khẳng định thương hiệu ngay trên sân nhà.

Theo ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, thông tin:

“Thị trường nội địa không đơn thuần là nơi tiêu thụ sản phẩm, mà còn là môi trường thử nghiệm, nơi nghệ nhân, doanh nghiệp nhận phản hồi trực tiếp để hoàn thiện và nâng cao giá trị sản phẩm. Đây chính là nền tảng để chúng ta phát triển xuất khẩu bền vững.”

Trong tương lai, nếu khai thác hiệu quả thị trường trong nước gần 100 triệu dân, thủ công mỹ nghệ Hà Nội sẽ không chỉ dừng lại ở việc “giữ nghề, giữ hồn”, mà còn góp phần nâng cao tỷ trọng công nghiệp văn hóa trong GRDP Thủ đô, tạo thêm việc làm và thu nhập ổn định cho hàng trăm nghìn lao động nông thôn.

Thủ công mỹ nghệ Thủ đô đang bước vào giai đoạn phát triển mới – giai đoạn mà thị trường nội địa trở thành bệ đỡ vững chắc, vừa đảm bảo đầu ra ổn định, vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Sức sống mới từ thị trường trong nước không chỉ đem lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần lan tỏa bản sắc văn hóa Hà Nội – ngàn năm văn hiến, sáng tạo và hội nhập.