Không ai biết rõ nghề gốm Vĩnh Long ra đời từ bao giờ, nhưng người thợ nơi đây tự hào vì sản phẩm gốm đỏ có sắc đỏ pha vân trắng đặc trưng, không lẫn với bất cứ vùng gốm nào khác. Nghề gốm ở bờ Nam sông Cổ Chiên cũng đặc biệt ở chỗ: phần lớn thợ gốm là phụ nữ.

Bà Phạm Thị Bảy, 55 tuổi, ở phường Thanh Đức, là một trong những “người giữ lửa” lâu năm. Hơn 30 năm gắn bó, bà thạo hết các công đoạn và nhận làm bất cứ mặt hàng nào khách đặt. “Làm nghề này cực và nóng, nhưng phù hợp với sức phụ nữ, lại nuôi sống gia đình. Tôi tự hào vì góp phần giữ gìn bản sắc quê hương”, bà chia sẻ.

Không chỉ bà Bảy, nhiều phụ nữ trẻ như chị Bùi Thị Kim Ngân (37 tuổi) cũng chọn gắn bó với lò gốm. Với chị Ngân, công việc tạo hình và hoàn thiện sản phẩm vừa giúp có thu nhập ổn định, vừa tiện lo cho con cái. “Làm quen tay rồi, nghỉ ở nhà lại thấy thiếu thiếu”, chị cười nói.

Lao động – thu nhập ổn định

Một sản phẩm gốm phải trải qua nhiều công đoạn: nhào đất, tạo hình, hoàn thiện, phơi và nung. Mỗi công đoạn đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn, nhưng cũng mở ra việc làm cho nhiều lao động phổ thông. Người mới vào nghề thường làm khâu nhào đất, còn thợ lành nghề sẽ đảm nhiệm tạo hình và kiểm soát nung – công đoạn khó nhất.

Để ra được mẻ gốm đẹp, nhiệt độ trong lò phải được giữ ổn định ở mức khoảng 900 độ C suốt một tuần lễ. Nếu quá lửa hoặc thiếu lửa, cả mẻ gốm có thể hỏng, mất trắng. Chính vì thế, kinh nghiệm truyền đời của các nghệ nhân là yếu tố quyết định thành bại.

Theo bà Đoàn Thị Ngọc Diệp, Chủ tịch Hiệp hội gạch gốm mỹ nghệ Vĩnh Long, nghề gốm địa phương đang dịch chuyển từ sản phẩm truyền thống là gạch, ngói sang gốm mỹ nghệ và phát triển du lịch làng nghề. Sự chuyển hướng này giúp gia tăng giá trị sản phẩm và tạo thu nhập ổn định cho hàng nghìn lao động, đặc biệt là phụ nữ – những người có thể vừa làm nghề, vừa quán xuyến gia đình.

Hướng tới làng nghề bền vững

Nghề gốm Vĩnh Long không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn là nét văn hóa đặc sắc vùng sông nước Nam Bộ. Trong bối cảnh hội nhập, việc xây dựng thương hiệu “gốm đỏ Vĩnh Long”, gắn sản phẩm với du lịch trải nghiệm làng nghề, đang được chính quyền và hiệp hội thúc đẩy.

Sự cần mẫn của hàng trăm phụ nữ bờ Nam sông Cổ Chiên đã và đang giữ cho ngọn lửa nghề cháy mãi. Từ những cục đất sét bình dị, họ tạo ra sản phẩm vừa mang giá trị sử dụng, vừa chứa đựng hồn cốt quê hương, đưa gốm Vĩnh Long vươn xa thị trường.