Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa công nhận nghề làm bánh đa nem Thổ Hà tỉnh Bắc Ninh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ảnh: Nguyễn Thắng

Thổ Hà không chỉ nổi tiếng với bánh đa nem mà còn được biết đến như một ngôi làng cổ giàu truyền thống văn hóa. Nằm bên dòng sông Cầu, làng vẫn giữ được dáng dấp xưa với những con ngõ nhỏ lát gạch, những bức tường gạch nung nhuốm màu thời gian và ngôi đình, ngôi chùa cổ kính. Người dân nơi đây vốn cần cù, gắn bó với nghề thủ công, từ gốm sứ ngày trước đến bánh đa nem ngày nay.

Chính sự bền bỉ ấy đã tạo nên bản sắc riêng, khiến Thổ Hà trở thành biểu tượng của tinh thần gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống. Với người dân, làm bánh đa nem không chỉ là công việc mưu sinh, mà còn là niềm tự hào, là cách họ tiếp nối di sản của cha ông để lại, để từ hạt gạo trắng ngần có thể gửi gắm hồn quê và tình người.

Bí quyết làm bánh đa ngon từ hạt gạo

Một góc làng nghề bánh đa nem Thổ Hà. Ảnh: ST

Người dân Thổ Hà luôn khẳng định điểm đặc biệt làm nên thương hiệu bánh đa nem chính là bí quyết chế biến được truyền từ đời này sang đời khác. “Muốn bánh dẻo, dai, không rách khi cuốn thì trước hết phải chọn gạo thật ngon. Gạo được vo kỹ, ngâm trong nước pha chút muối để tạo độ mặn dịu. Sau đó đem xay nhuyễn thành bột rồi mới tráng. Nghe thì đơn giản nhưng phải có kinh nghiệm mới làm được lớp bánh mỏng đều, chín vừa tới, không dày, không nát,” bà Nguyễn Thị Liên, 65 tuổi – một nghệ nhân gắn bó với nghề hơn 40 năm chia sẻ.

Bột gạo sau khi tráng mỏng được hấp chín trên khuôn, rồi gỡ ra, đem phơi trên giàn tre dưới nắng. Bánh phơi nắng không chỉ khô đều mà còn giữ được màu trắng ngà tự nhiên và hương thơm nhẹ của gạo mới.

Vào mùa cao điểm, đi khắp ngõ xóm Thổ Hà, dễ bắt gặp những giàn bánh trắng tinh phơi kín từ sân gạch, mái ngói đến ven đường. Cả làng như khoác lên mình chiếc áo mới, lung linh dưới ánh mặt trời.

Anh Nguyễn Văn Tuấn, 38 tuổi, cho biết: “Gia đình tôi làm nghề đã ba đời nay. Mỗi ngày, nhà tôi tráng khoảng 2.000 chiếc bánh. Trước đây chỉ bán cho chợ quê, nay có thương lái đặt mua đi các tỉnh, thậm chí xuất khẩu. Thu nhập ổn định, đủ nuôi con ăn học.”

Hiện nay, Thổ Hà có hàng trăm hộ dân làm bánh đa nem, cung cấp sản phẩm đi khắp cả nước. Nghề không chỉ tạo việc làm cho lao động địa phương mà còn giúp nhiều hộ có thu nhập khá, gắn bó bền chặt với mảnh đất quê hương.

Không chỉ là nơi sản xuất, làng Thổ Hà còn là điểm đến du lịch hấp dẫn đối với du khách. Nhiều tour du lịch về Bắc Ninh đều đưa khách đến trải nghiệm tại đây.

Chị Lê Thu Trang, du khách từ Hà Nội, kể lại: “Tôi rất thích khi được tận tay tráng thử chiếc bánh đa nem và nghe người dân kể về bí quyết làm nghề. Sau đó lại được thưởng thức món nem rán cuốn bằng chính bánh vừa tráng, cảm giác thật khó quên.”

Khung cảnh cả làng phơi bánh trắng phau, xen lẫn trong không gian cổ kính của đình làng, chùa cổ, khiến Thổ Hà vừa mang vẻ đẹp truyền thống vừa gợi cảm hứng sáng tạo cho nhiều nhiếp ảnh gia, nhà báo.

Gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống

Khắp các con đường của làng là những phên bánh đang được hong khô tự nhiên. Ảnh: ST

Trong bối cảnh hiện đại, nhiều làng nghề truyền thống đang dần mai một. Thế nhưng, Thổ Hà vẫn giữ được sức sống mạnh mẽ. Theo chính quyền phường Vân Hà, địa phương đang khuyến khích người dân kết hợp sản xuất với du lịch, đồng thời hỗ trợ quảng bá thương hiệu, đăng ký nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm.

“Chúng tôi mong muốn thế hệ trẻ tiếp nối cha ông, giữ nghề và phát triển hơn nữa. Bánh đa nem Thổ Hà không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là di sản văn hóa cần được bảo tồn,” ông Nguyễn Văn Hòa, Trưởng ban quản lý làng nghề, cho biết.

Bánh đa nem Thổ Hà không chỉ là nguyên liệu làm nên những món ăn truyền thống hấp dẫn, mà còn chứa đựng trong đó cả tâm hồn và ký ức làng quê. Mỗi chiếc bánh, tưởng như mỏng manh, lại là minh chứng sống động cho sự bền bỉ, khéo léo và tình yêu nghề của người dân.

Trong nhịp sống hiện đại, hương vị đặc biệt của chiếc bánh đa nem Thổ Hà vẫn vẹn nguyên, trở thành niềm tự hào của Bắc Ninh nói riêng và ẩm thực Việt Nam nói chung./.