Gìn giữ tinh hoa từ ký ức tuổi thơ

Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Hữu Kiêm, người đã gìn giữ, nâng niu cánh diều sáo làng Bá Dương Nội, đưa nghệ thuật chơi diều của Việt Nam lan tỏa đến bạn bè quốc tế. Ảnh: TL

Về làng Bá Giang hôm nay, nhắc đến diều sáo, ai cũng biết đến cái tên Nguyễn Hữu Kiêm – một trong những nghệ nhân tiêu biểu của làng. Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống chơi diều, thả sáo, nên từ nhỏ đã được cha truyền lại những bí quyết làm diều. Với ông, kinh nghiệm của người đi trước chính là “gia tài vô giá”, giúp thế hệ sau tiếp bước giữ gìn trò chơi dân gian đặc sắc.

“Khi còn đang công tác, tôi vẫn thường tranh thủ thời gian rảnh về các vùng quê. Ở đâu có cụ già còn chơi diều là tôi tìm đến để xem, để học hỏi. Từ cách chọn tre, buộc khung, đến làm sáo ra sao, tất cả đều mang những nét riêng, và tôi muốn chắt lọc tinh hoa từ đó”, nghệ nhân Nguyễn Hữu Kiêm chia sẻ.

Không chỉ kế thừa, ông Kiêm còn miệt mài nghiên cứu, cải tiến. Từ thực tiễn, ông đã tính toán, tìm ra những công thức chuẩn trong việc làm diều, đơn giản hóa nhiều công đoạn mà vẫn đảm bảo độ bền, độ bay. Nhờ đó, những cánh diều ông làm không chỉ bay cao hơn mà tiếng sáo cũng trong, vang xa và ngân nga hơn.

Với tâm niệm “giữ nghề không chỉ cho mình mà còn cho thế hệ sau”, năm 2004, ông cùng các nghệ nhân trong làng đã thành lập Câu lạc bộ Diều truyền thống. Đây trở thành mái nhà chung cho những người yêu diều, đặc biệt là lớp trẻ. Mỗi buổi chiều, trên bãi đất trống đầu làng, người ta thường thấy ông Kiêm ngồi tỉ mẩn cùng đám trẻ con, hướng dẫn từng động tác uốn nan tre, buộc sợi chỉ, hay cẩn thận lắp sáo vào khung diều. Tiếng cười nói rộn vang xen lẫn tiếng sáo vi vút trên trời cao, tạo nên một bức tranh làng quê thanh bình mà giàu sức sống.

Đưa cánh diều sáo Việt bay xa

Nghệ nhân Nguyễn Hữu Kiêm tâm huyết với từng cánh diều, sáo diều mà ông tạo ra. Ảnh: ST

Từ những lễ hội thả diều truyền thống của làng, nghệ nhân Nguyễn Hữu Kiêm đã góp mặt trong hàng trăm sự kiện lớn nhỏ khắp các tỉnh thành trong cả nước. Ở đâu có không gian diều sáo, ở đó có dấu ấn của ông. Đặc biệt, những chuyến đi quốc tế đã đưa cánh diều làng Bá, diều Việt Nam vượt khỏi biên giới, trở thành nhịp cầu giao lưu văn hóa độc đáo.

Tại các kỳ hội thảo, festival diều ở Pháp, Nhật Bản, Malaysia… những cánh diều của ông Kiêm không chỉ gây ấn tượng bởi vẻ đẹp dân gian mà còn bởi tiếng sáo ngân vang như tiếng lòng người Việt. Nhiều bạn bè quốc tế khi nghe tiếng sáo diều đã bày tỏ sự ngạc nhiên, thích thú, bởi âm thanh ấy gợi nên cảm giác thanh bình, tự do, khác hẳn với những loại diều trang trí mà họ từng biết.

Không ít lần trở về từ những chuyến đi xa, điều ông Kiêm vui nhất vẫn là được cùng lũ trẻ trong làng chạy lon ton ra bãi sông thả diều. Ông bảo: “Mỗi lần nhìn các cháu ngửa cổ nhìn theo cánh diều, ánh mắt háo hức, tôi như thấy lại tuổi thơ của chính mình. Đó là động lực để tôi tiếp tục truyền dạy và giữ lửa cho nghề.”

Hình ảnh một số sáo diều thể hiện nét đẹp của người Việt. Ảnh: ST

Với những nỗ lực bền bỉ, ông đã được trao tặng nhiều bằng khen, giấy khen từ các tổ chức trong và ngoài nước. Đặc biệt, danh hiệu Nghệ nhân ưu tú, Nghệ nhân dân gian, và cao nhất là Nghệ nhân nhân dân, chính là sự ghi nhận cho cả một đời gắn bó, tận tụy với di sản văn hóa.

Đến nay, nghệ nhân Nguyễn Hữu Kiêm vẫn đều đặn có mặt trong các hoạt động của Câu lạc bộ Diều truyền thống, vừa làm nghề, vừa dạy nghề. Ông vẫn tự tay làm diều, sửa diều cho người trong làng, và háo hức chuẩn bị cho những hội thi sắp tới. Với ông, mỗi cánh diều bay lên không trung không chỉ mang theo tiếng sáo vi vút mà còn là khát vọng về sự trường tồn của một nét đẹp văn hóa dân tộc.

Từ một thú chơi dân gian, diều sáo làng Bá nay đã trở thành niềm tự hào của vùng đất Ô Diên, của Hà Nội và của cả Việt Nam. Trong hành trình ấy, nghệ nhân Nguyễn Hữu Kiêm chính là người thổi hồn, người giữ lửa để những cánh diều tiếp tục bay cao, bay xa./.