Giữ hồn nghề giữa nhịp sống hiện đại

Trên mảnh đất xứ Thanh, hầu như huyện nào cũng có một làng nghề đặc sắc. Nga Sơn nổi tiếng với nghề mây tre đan, Thiệu Trung có làng đúc đồng Chè Đông, thị xã Nghi Sơn gìn giữ thương hiệu nước mắm Ba Làng, còn Hoằng Thịnh (Hoằng Hóa) tự hào với nghề dệt chiếu cói… Mỗi nghề là một kho tàng tri thức dân gian, là kết quả lao động bền bỉ của bao thế hệ.

Những sản phẩm truyền thống không chỉ đáp ứng nhu cầu thiết yếu mà còn gắn với phong tục, tập quán. Bàn thờ tổ tiên ở nhiều gia đình xứ Thanh vẫn sáng bóng chiếc lư đồng Chè Đông, bữa cơm người dân miền biển không thể thiếu bát nước mắm Ba Làng, còn chiếu cói Hoằng Thịnh lại là vật dụng quen thuộc trong mỗi mái nhà.

Tuy nhiên, không ít làng nghề từng đứng trước nguy cơ mai một. Sự bùng nổ của hàng hóa công nghiệp giá rẻ khiến sản phẩm thủ công khó cạnh tranh. Lớp trẻ rời quê tìm việc ở thành phố, số nghệ nhân gắn bó với nghề ngày càng ít đi. Đã có thời, chiếu cói Hoằng Thịnh tưởng chừng chỉ còn trong ký ức, hay nghề mây tre Nga Sơn bị lu mờ bởi hàng ngoại nhập.

Trước tình hình đó, chính quyền địa phương và người dân đã chung tay tìm giải pháp. Nhiều lớp truyền nghề được mở ra để thu hút lao động trẻ. Chính sách hỗ trợ vốn, khoa học kỹ thuật được triển khai, đồng thời khuyến khích bà con cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm.

Ông Lê Văn Hùng – Chủ tịch UBND xã Nga Sơn cho biết: “Chúng tôi luôn coi làng nghề là một phần bản sắc văn hóa và là sinh kế quan trọng. Chính quyền địa phương đồng hành cùng người dân trong việc giữ nghề, đồng thời tạo điều kiện để sản phẩm đáp ứng thị hiếu thị trường.”

Các sản phẩm OCOP Thanh Hóa khẳng định bản sắc riêng của từng địa phương, tạo ra sức cạnh tranh cho đặc sản quê hương. Ảnh: ST

Điểm sáng trong phát triển làng nghề Thanh Hóa thời gian qua là sự gắn kết giữa bảo tồn và kinh tế thị trường. Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã trở thành đòn bẩy quan trọng. Nhiều sản phẩm đạt từ 3 đến 4 sao OCOP như nước mắm Ba Làng, rượu cần Thọ Xuân, mây tre đan Nga Sơn… Qua đó, sản phẩm không chỉ có “giấy thông hành” để vươn xa, mà còn được nâng tầm thương hiệu.

Nghề đúc đồng Chè Đông cũng là minh chứng rõ nét. Từ chỗ sản xuất manh mún, nay các hộ đã liên kết thành tổ hợp tác, đầu tư máy móc, song vẫn giữ nguyên công đoạn thủ công tinh xảo. Các sản phẩm đúc đồng không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu sang Lào, Campuchia.

Chiếu cói là một trong những sản phẩm làng nghề đáng nhắc đến ở Thanh Hóa. Ảnh: ST

Ở Hoằng Thịnh, những chiếc chiếu cói truyền thống được cách tân thành sản phẩm mỹ nghệ, đáp ứng nhu cầu trang trí và quà tặng. Nghề mây tre đan Nga Sơn thì mở rộng thị trường ra tận châu Âu, nhờ những bộ bàn ghế, giỏ xách đậm chất thủ công nhưng hợp xu hướng “xanh” và thân thiện môi trường.

Không chỉ dừng ở việc sản xuất, nhiều hộ dân còn gắn nghề với du lịch cộng đồng. Một số làng nghề đã xây dựng gian hàng trưng bày, đón khách trải nghiệm quy trình làm chiếu, đúc đồng hay muối mắm. Đây là hướng đi mới, vừa quảng bá sản phẩm, vừa tăng thêm nguồn thu nhập.

Chị Nguyễn Thị Lan – một du khách từ Hà Nội – chia sẻ sau chuyến thăm làng nghề đúc đồng Thiệu Trung: “Điều tôi ấn tượng không chỉ là sản phẩm tinh xảo mà còn là câu chuyện văn hóa, lịch sử được kể qua từng hiện vật. Mua một món đồ ở đây, tôi cảm giác như mang về một phần ký ức xứ Thanh.”

Khẳng định bản sắc và hướng tới bền vững

Sự hồi sinh của làng nghề Thanh Hóa mang lại nhiều giá trị thiết thực. Không chỉ tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động nông thôn, góp phần tăng thu nhập, mà còn giữ được những giá trị văn hóa truyền thống. Đặc biệt, sự xuất hiện của nhiều sản phẩm OCOP đã khẳng định bản sắc riêng của từng địa phương, tạo ra sức cạnh tranh cho đặc sản quê hương.

Để hướng tới phát triển bền vững, tỉnh Thanh Hóa tiếp tục đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm trên nền tảng số, mở rộng liên kết vùng. Đồng thời, khuyến khích thế hệ trẻ mạnh dạn khởi nghiệp từ chính nghề truyền thống của quê hương, mang hơi thở hiện đại vào những sản phẩm thủ công.

Với những bước đi này, làng nghề xứ Thanh đang khoác lên mình sức sống mới – vừa gìn giữ di sản cha ông, vừa hòa nhập vào nhịp sống hiện đại. Đó là cách để mảnh đất Thanh Hóa không chỉ được biết đến với những di sản thiên nhiên và lịch sử, mà còn tự hào về tinh hoa làng nghề – nơi lưu giữ hồn quê qua từng sản phẩm thủ công.