Tại Diễn đàn “Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong phát triển nông nghiệp và bảo vệ môi trường” sáng 18/9, nhiều giải pháp đã được đưa ra nhằm xây dựng nền nông nghiệp số, tuần hoàn và thân thiện môi trường. Sự kiện nằm trong khuôn khổ Phiên chợ nông sản, đặc sản vùng miền năm 2025.

Ông Nguyễn Minh Tiến: Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo chính là “động lực trọng tâm”, con đường tất yếu để nông nghiệp Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển mới: hiệu quả hơn, minh bạch hơn, xanh và bền vững hơn.

Ứng dụng công nghệ số mở rộng không gian thương mại nông sản Việt

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Minh Tiến – Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp – khẳng định nông nghiệp Việt Nam trong suốt quá trình phát triển đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, góp phần bảo đảm an ninh lương thực, ổn định xã hội, nâng cao đời sống nhân dân và khẳng định vị thế quốc tế. Tuy nhiên, trước bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, tài nguyên suy giảm và áp lực tiêu dùng xanh gia tăng, ngành nông nghiệp – môi trường đang phải đối diện với những thách thức chưa từng có.

Theo ông Tiến, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo chính là “động lực trọng tâm”, con đường tất yếu để nông nghiệp Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển mới: hiệu quả hơn, minh bạch hơn, xanh và bền vững hơn. Đặc biệt trong lĩnh vực xúc tiến thương mại, ông cho rằng chuyển đổi số không chỉ là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn. Mô hình xúc tiến truyền thống dựa vào hội chợ, triển lãm trực tiếp từng đóng góp tích cực, song ngày càng bộc lộ hạn chế: chi phí lớn, phạm vi hẹp, khó đo lường hiệu quả và chưa đáp ứng được nhu cầu kết nối liên tục, linh hoạt của thị trường toàn cầu.

Trong khi đó, doanh nghiệp, hợp tác xã và địa phương đang ngày càng cần những giải pháp nhanh chóng, thông minh, cá nhân hóa theo từng thị trường, hoạt động 24/7 và dễ dàng đánh giá hiệu quả – những yêu cầu mà phương thức truyền thống khó đáp ứng nếu thiếu công nghệ số. “Chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại không chỉ là định hướng chính sách, mà còn là phản ứng trực tiếp trước sức ép của thực tiễn. Sự kết hợp giữa xúc tiến thương mại truyền thống và số sẽ mở rộng không gian thương mại, nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản Việt Nam. Trong đó, xúc tiến thương mại số chính là chìa khóa để mở rộng quy mô, tối ưu chi phí, tăng khả năng tiếp cận và phản hồi theo thời gian thực. Đây cũng là công cụ quan trọng để củng cố nội lực của doanh nghiệp, hợp tác xã và địa phương”, ông Tiến nhấn mạnh.

Tại diễn đàn, ông Phạm Duy Khánh – Giám đốc Viện Chiến lược và Chính sách Nông nghiệp & Môi trường – cho biết Việt Nam hiện đứng thứ 5/11 quốc gia Đông Nam Á về Chính phủ điện tử, tăng một bậc so với năm 2022. Năm 2024, kinh tế số ước tính đóng góp 18,3% GDP, tăng trưởng trên 20% so với năm 2023, cao gấp ba lần tốc độ tăng trưởng GDP chung và nhanh nhất khu vực Đông Nam Á. Doanh thu thương mại điện tử bán lẻ đạt khoảng 25 tỷ USD, tăng 20%, đưa Việt Nam vào top 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử hàng đầu thế giới. Cùng với đó, tốc độ tăng trưởng thanh toán không dùng tiền mặt duy trì trên 50% mỗi năm – mức cao nhất khu vực, trong khi số lượng doanh nghiệp công nghệ số cuối năm 2024 đạt khoảng 73.788, tăng 10,1% so với cùng kỳ năm 2023.

Theo ông Khánh, mục tiêu đến năm 2025 là đưa tỷ trọng kinh tế số chiếm 20,5% GDP, với tổng doanh thu lĩnh vực kinh tế số nền tảng đạt 52 tỷ USD, tăng 30% so với năm 2024. Xa hơn, đến năm 2030, kinh tế số được kỳ vọng chiếm 30–35% GDP, qua đó đưa Việt Nam vào nhóm 30 quốc gia hàng đầu thế giới về tỷ trọng kinh tế số trong GDP. Để đạt được mục tiêu này, ông đề xuất nhiều giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp gắn với bảo vệ môi trường, trong đó trọng tâm là xây dựng ngân hàng dữ liệu quốc gia về nông nghiệp số, thiết lập mạng lưới quan trắc, giám sát tích hợp trên không và dưới mặt đất, đồng thời phát triển đội ngũ chuyên gia công nghệ am hiểu đặc thù từng loại cây trồng, vật nuôi để ứng dụng số hóa hiệu quả.

Bên cạnh đó, cần nâng cao nhận thức và năng lực số cho nông dân, xây dựng các mô hình điểm ứng dụng công nghệ số, phổ biến rộng rãi những mô hình điển hình, dễ áp dụng để bà con trực tiếp trải nghiệm lợi ích từ chuyển đổi số. Quan trọng hơn, người nông dân cũng cần được trang bị kiến thức về rủi ro và thách thức khi áp dụng công nghệ, từ đó chủ động hơn trong sản xuất và nâng cao hiệu quả. Các hình thức đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm nên triển khai đa dạng và linh hoạt, từ trực tiếp, trực tuyến đến những cách tiếp cận phù hợp khác, nhằm lan tỏa nhanh hơn các mô hình và bài học thành công.

Hình thành hệ sinh thái số liên thông, tạo bứt phá cho kinh tế nông nghiệp

Ở một góc độ khác, Ông Nguyễn Kim Phúc - Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho hay, đến nay cả nước có khoảng 290 doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (chiếm gần 3% tổng số doanh nghiệp nông nghiệp); 690 vùng sản xuất nông nghiệp, trong đó hơn 70% đạt tiêu chí vùng công nghệ cao; cùng gần 2.000 hợp tác xã áp dụng công nghệ tiên tiến. Tuy tỷ lệ còn thấp, nhưng đây là tín hiệu cho thấy dư địa thị trường công nghệ trong nông nghiệp còn rất lớn.

Đáng chú ý, cơ giới hóa thông minh đang có bước tiến rõ rệt với khoảng 3.000 máy bay không người lái (drone) được sử dụng trong sản xuất. Những “cánh đồng số” ngày càng mở rộng, mở ra triển vọng lớn trong nâng tầm nền nông nghiệp Việt Nam.

Đặc biệt, truy xuất nguồn gốc và quản lý chất lượng đã có bước phát triển nhờ blockchain và IoT. Hàng nghìn nông sản xuất khẩu đã được gắn mã số vùng trồng, mã QR, đáp ứng yêu cầu khắt khe của các thị trường nhập khẩu.

Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ trong chuỗi giá trị nông sản vẫn còn nhiều hạn chế. Công nghệ chưa được phổ cập rộng rãi, hạ tầng viễn thông - công nghệ thông tin tại nông thôn, miền núi còn yếu; ở nhiều nơi sóng 4G không ổn định, internet băng thông rộng chưa phủ tới, làm tăng chi phí triển khai IoT hay drone. Ngoài ra, phần lớn nông dân tuổi cao, trình độ còn hạn chế, khó tiếp cận công nghệ hiện đại.

Việc ứng dụng AI, Big Data, IoT, Blockchain hay công nghệ vệ tinh sẽ góp phần tăng năng suất nông nghiệp lên 30%, giảm chi phí nhân công 50%, đồng thời tiết kiệm tới 40% tài nguyên nước, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật"

Còn theo ông Nguyễn Kim Phúc đưa ra giải pháp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số.

Hình thành hệ sinh thái số liên thông, mở rộng không gian phát triển kinh tế số

Mặc dù chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu, song quá trình triển khai trong lĩnh vực nông nghiệp vẫn đối diện nhiều khó khăn. Về tư duy phần lớn doanh nghiệp và hợp tác xã vẫn quen dựa vào mô hình quản lý, xúc tiến thương mại (XTTM) truyền thống, chưa sẵn sàng thay đổi. Về tiếp cận khả năng khai thác thị trường qua công nghệ số còn yếu, trong khi hạ tầng công nghệ thiếu đồng bộ, nhiều vùng tốc độ Internet chưa ổn định. Về năng lực kỹ năng số của người sản xuất còn hạn chế, thiếu đào tạo bài bản; phần lớn doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã khó đáp ứng yêu cầu ứng dụng công nghệ cao. Bên cạnh đó, chi phí đầu tư cho công nghệ vượt quá khả năng tài chính, còn tâm lý e ngại chia sẻ dữ liệu vẫn phổ biến do lo ngại rủi ro bảo mật thông tin sản xuất và bí quyết kinh doanh. Ngoài ra, hệ thống chính sách hỗ trợ còn thiếu đồng bộ, cơ chế khuyến khích chưa thực sự đến đúng đối tượng, trong khi khung pháp lý về chuyển đổi số đang trong quá trình hoàn thiện, khiến doanh nghiệp và nông dân chưa yên tâm mạnh dạn tham gia.

Theo ông Nguyễn Minh Tiến - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp: Để thúc đẩy mạnh mẽ ứng dụng công nghệ, cần giải pháp đồng bộ từ thể chế, hạ tầng đến con người. Trong đó, nâng cao nhận thức và kỹ năng số cho lao động nông nghiệp là nền tảng; song song với đầu tư hạ tầng viễn thông, công nghệ thông tin tại nông thôn, miền núi, hướng tới đến năm 2025 - 2030 mọi thôn bản có internet băng thông rộng, phủ sóng 4G/5G ổn định, tỷ lệ sử dụng smartphone cao.

Ngoài ra, sớm xây dựng hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp mở, Bộ Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò “nhạc trưởng” trong thiết lập chuẩn dữ liệu chung; hoàn thiện cơ chế chính sách tài chính, thúc đẩy liên kết công tư, hỗ trợ khởi nghiệp nông nghiệp số và triển khai lộ trình chuyển đổi số tổng thể.

Để xây dựng hệ sinh thái xúc tiến thương mại số cho nông nghiệp và môi trường, các giải pháp ưu tiên gồm: Đầu tư hạ tầng công nghệ đồng bộ; phát triển nhân lực số bền vững; phối hợp liên kết đa ngành, đẩy mạnh hợp tác quốc tế để huy động nguồn lực và chia sẻ kinh nghiệm; ứng dụng công nghệ AI, Big Data, Blockchain trong xúc tiến thương mại nhằm minh bạch và nâng sức cạnh tranh nông sản; đẩy mạnh truyền thông để nâng cao nhận thức và thu hút cộng đồng tham gia.

Chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là yêu cầu sống còn. Nếu tận dụng tốt công nghệ và đổi mới sáng tạo, nông nghiệp Việt Nam sẽ không chỉ xanh, bền vững mà còn đủ sức cạnh tranh toàn cầu.

Tại diễn đàn lễ ký kết hợp tác giữa trung tâm xúc tiến thương mại nông nghiệp và trường đại học thương mại cũng được diễn ra.