Kết quả nổi bật sau 15 năm triển khai

Theo rà soát sau khi sáp nhập các đơn vị hành chính, toàn tỉnh hiện có 42/77 xã đạt chuẩn NTM, chiếm tỷ lệ hơn 54%. Đây là thành quả quan trọng, thể hiện nỗ lực của chính quyền và nhân dân trong suốt quá trình triển khai.

Thái Nguyên bắt đầu triển khai Chương trình NTM từ năm 2010. Sau hơn một thập kỷ, tỉnh đã huy động tổng nguồn lực trên 85.000 tỷ đồng để thực hiện chương trình giai đoạn 2021-2025. Đáng chú ý, nguồn vốn huy động từ sự đóng góp tự nguyện của người dân và cộng đồng đạt gần 1.300 tỷ đồng, bao gồm cả hiện vật và ngày công lao động. Con số này cho thấy tinh thần đồng hành, chia sẻ trách nhiệm từ chính người dân – những chủ thể trung tâm của quá trình xây dựng NTM.

Đến nay, toàn tỉnh đã thành lập hơn 1.000 hợp tác xã (HTX), phát triển gần 180 làng nghề, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Nhiều vùng quê đã thay đổi diện mạo rõ nét: đường giao thông thuận lợi, cơ sở hạ tầng thiết yếu được đầu tư, đời sống văn hóa – tinh thần được cải thiện.

Dù đạt được những kết quả tích cực, song Thái Nguyên vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Thực tế cho thấy chất lượng đạt chuẩn NTM ở một số địa phương chưa bền vững, khoảng cách phát triển giữa các vùng miền còn lớn. Một số xã vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn hỗ trợ từ Nhà nước, thiếu tính chủ động trong xây dựng và duy trì các tiêu chí.

Trong số 35 xã chưa đạt chuẩn, phần lớn tập trung ở khu vực phía Bắc của tỉnh – nơi có địa hình phức tạp, chia cắt, đời sống người dân còn nhiều khó khăn. Đơn cử như xã Ba Bể, hiện mới đạt 5/19 tiêu chí NTM. Toàn xã có 33 thôn, trong đó 18 thôn thuộc vùng cao, kinh tế hạn chế. Tiêu chí trường học đang là thách thức lớn khi cả 8 trường trên địa bàn đều chưa đạt chuẩn. Cơ sở vật chất nhiều điểm trường xuống cấp, thiếu đồng bộ, chỉ đáp ứng được nhu cầu học tập tối thiểu.

Bà Hoàng Thị Nhung, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Nam Mẫu, chia sẻ: “Nhà trường còn nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, diện tích hạn chế, các điểm trường phân tán, rải rác. Phần lớn phòng học chỉ đáp ứng mức tối thiểu. Chúng tôi rất mong nhận được sự quan tâm đầu tư của cấp trên để học sinh có môi trường học tập an toàn, kiên cố hơn”.

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường, những xã chưa đạt chuẩn chủ yếu là địa phương đặc biệt khó khăn, có tỷ lệ hộ nghèo rất cao – trung bình trên 60% nếu xét theo chuẩn nghèo đa chiều. Hạ tầng kinh tế - xã hội chưa đồng bộ: đường giao thông nhiều nơi xuống cấp; trường học, trạm y tế, nhà văn hóa thiếu và yếu; hệ thống thủy lợi, điện sinh hoạt, nước sạch chưa được đầu tư đầy đủ. Đây là những “điểm nghẽn” lớn cản trở tiến trình hoàn thành mục tiêu NTM.

Giải pháp tăng tốc về đích

Nông thôn có nhiều khởi sắc nhờ kết quả xây dựng nông thôn mới.

Trước những khó khăn trên, các cấp, ngành trong tỉnh đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết là tăng cường công tác kiểm tra, giám sát thực tế tại các xã; phân công rõ trách nhiệm cho từng đơn vị trong việc phụ trách, hỗ trợ các tiêu chí cụ thể. Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu UBND tỉnh thành lập Văn phòng Điều phối NTM nhằm nâng cao hiệu quả chỉ đạo, theo dõi và hướng dẫn triển khai.

Theo ông Nguyễn Thành Nam, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, các xã cần chủ động xây dựng kế hoạch chi tiết cho từng tiêu chí còn thiếu, xác định rõ nội dung, thời gian, nguồn lực và đơn vị chịu trách nhiệm. Trên cơ sở đó, mạnh dạn đề xuất nhu cầu hỗ trợ cụ thể như đầu tư hạ tầng giao thông, nâng cấp trường lớp, xây dựng công trình văn hóa, hệ thống xử lý môi trường, cũng như vốn vay phát triển sản xuất. “Chỉ khi địa phương đưa ra kiến nghị sát thực tế, các cấp ngành mới có cơ sở phân bổ nguồn lực đúng trọng tâm, góp phần đưa xã sớm hoàn thành mục tiêu”, ông Nam nhấn mạnh.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là tập trung vào các tiêu chí còn yếu như hạ tầng giao thông, trường học, cơ sở vật chất văn hóa, vệ sinh môi trường và thu nhập của người dân. Cùng với đó, nhu cầu hỗ trợ vốn, chuyển giao khoa học kỹ thuật, đào tạo nghề cho lao động nông thôn là hết sức cấp thiết.

Tỉnh cũng đặc biệt chú trọng phát triển sản phẩm OCOP (Mỗi xã một sản phẩm), coi đây là giải pháp bền vững để tạo sinh kế, nâng cao thu nhập. Việc tăng cường liên kết vùng sản xuất, kết nối sản phẩm OCOP với hệ sinh thái tiêu thụ liên vùng sẽ thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, góp phần giảm nghèo bền vững.

Chương trình OCOP thúc đẩy các sản phẩm đặc trưng của Thái Nguyên vươn mình. Ảnh: ST

Thái Nguyên đặt mục tiêu đến năm 2030 có 100% xã đạt chuẩn NTM, ít nhất 50% số xã đạt chuẩn NTM nâng cao và từ 10% xã trở lên đạt chuẩn NTM hiện đại. Để đạt mục tiêu này, tỉnh xác định cần sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cùng với sự chung sức đồng lòng của nhân dân.

Một định hướng quan trọng là đẩy mạnh xã hội hóa trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa nhằm giảm áp lực ngân sách, đồng thời tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Trung ương và tỉnh giữ vai trò định hướng, ban hành cơ chế, chính sách, còn địa phương phải phát huy tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm trong quá trình thực hiện.

Xây dựng NTM không chỉ dừng lại ở việc “cán đích” trên giấy tờ, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng cuộc sống người dân một cách thực chất, bền vững. Điều này đòi hỏi các địa phương phải tránh chạy theo thành tích, xác định đúng trọng tâm, sát nhu cầu thực tế và triển khai chắc chắn, hiệu quả.

Với quyết tâm chính trị cao, sự đồng thuận của nhân dân cùng những giải pháp cụ thể, phù hợp, mục tiêu đưa các xã còn lại “về đích” NTM là hoàn toàn khả thi. Quá trình này sẽ không chỉ tạo ra bước đột phá trong phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn, mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền, xây dựng một Thái Nguyên phát triển toàn diện, văn minh và hiện đại./.