Sắc mai vàng Yên Tử khoe sắc giữa núi rừng

Gìn giữ nghề truyền thống, phát huy lợi thế địa phương

Yên Tử từ lâu được biết đến là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, gắn liền với Phật hoàng Trần Nhân Tông và Thiền phái Trúc Lâm. Trong không gian văn hóa đặc sắc ấy, mai vàng Yên Tử với năm cánh hoa mỏng, sắc vàng chanh tươi, viền lượn sóng và hương thơm dịu nhẹ đã trở thành biểu tượng thiên nhiên độc đáo, gắn bó với đời sống tinh thần của người dân địa phương.

Theo tư liệu địa phương, khoảng năm 1990, một số hộ dân tại Tây Sơn bắt đầu đưa những cây mai từ khu vực rừng núi gần am, chùa Ngọa Vân về trồng làm cảnh. Nhận thấy tiềm năng kinh tế của loài cây này, người dân từng bước tìm hiểu, tích lũy kinh nghiệm ươm giống, chăm sóc, uốn tỉa và tạo dáng.

Từ năm 1992, nghề trồng mai cảnh dần hình thành và phát triển, trở thành sinh kế của nhiều gia đình. Qua thời gian, những kinh nghiệm được trao truyền giữa các thế hệ đã góp phần tạo dựng vùng sản xuất mai cảnh mang bản sắc riêng tại khu Đồng Đò, phường Bình Khê.

Ngày 11/7/2026, UBND phường Bình Khê tổ chức hội nghị công bố và trao quyết định công nhận Làng nghề Mai cảnh Yên Tử - Tây Sơn. Đây là dấu mốc quan trọng, ghi nhận quá trình gìn giữ, phát triển nghề của cộng đồng dân cư, đồng thời tạo động lực thúc đẩy sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Việc công nhận làng nghề góp phần khơi dậy niềm tự hào, nâng cao ý thức bảo tồn nguồn giống quý, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển kinh tế nông thôn, tạo nền tảng để địa phương tiếp tục khai thác tiềm năng, lợi thế trong quá trình xây dựng nông thôn mới.

Phát triển sản xuất, tạo việc làm và nâng cao thu nhập

Nghề trồng mai cảnh Tây Sơn hiện đã phát triển thành vùng sản xuất hàng hóa với diện tích gần 30 ha, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của địa phương.

Theo số liệu công bố năm 2026, làng nghề có 82 hộ với 315 nhân khẩu, trong đó 52 hộ trực tiếp tham gia trồng, chăm sóc và kinh doanh mai cảnh, tạo việc làm thường xuyên cho gần 100 lao động địa phương.

Cùng với việc mở rộng diện tích, nhiều hộ đã mạnh dạn đầu tư phát triển nhà vườn, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Các phương pháp tưới tự động, sử dụng phân bón hữu cơ, cải tiến kỹ thuật chăm sóc, tạo dáng và quản lý chất lượng cây giống từng bước được áp dụng, góp phần nâng cao năng suất lao động, chất lượng và giá trị sản phẩm.

Đáng chú ý, năm 2025, doanh thu từ nghề trồng mai cảnh đạt gần 29 tỷ đồng. Thu nhập bình quân của người tham gia nghề tăng từ khoảng 100 triệu đồng/người năm 2023 lên 107 triệu đồng/người năm 2025. Riêng lao động trồng mai có thu nhập bình quân khoảng 8,9 triệu đồng/tháng, cao gấp 1,36 lần so với lao động nông nghiệp khác tại địa phương.

Những con số trên cho thấy hiệu quả thiết thực của việc khai thác lợi thế cây trồng đặc trưng để phát triển kinh tế. Nghề trồng mai không chỉ tạo việc làm ổn định, nâng cao thu nhập mà còn góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn, hạn chế tình trạng người dân phải rời quê tìm kiếm việc làm.

Khi đời sống kinh tế được cải thiện, người dân có thêm điều kiện đầu tư xây dựng nhà ở, chăm lo giáo dục, y tế, chỉnh trang cảnh quan và tích cực tham gia các phong trào tại địa phương. Đây là những đóng góp quan trọng đối với mục tiêu nâng cao chất lượng đời sống nhân dân và xây dựng nông thôn mới bền vững.

Không chỉ chú trọng số lượng, các hộ làm nghề ngày càng quan tâm đến chất lượng, mẫu mã, kỹ thuật tạo dáng và uy tín sản phẩm. Mỗi cây mai không đơn thuần là sản phẩm hàng hóa mà còn là kết tinh của kinh nghiệm, sự khéo léo, sáng tạo và tâm huyết của người trồng.

Nghề trồng mai cảnh phát triển, trở thành sinh kế của nhiều gia đình.

Phát triển thương hiệu, tăng cường liên kết sản xuất

Một trong những lợi thế nổi bật của Làng nghề Mai cảnh Yên Tử - Tây Sơn là sản phẩm gắn với vùng đất có giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc.

Ngày 18/12/2013, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00040 cho sản phẩm mai vàng Yên Tử theo Quyết định số 3463/QĐ-SHTT. Đây là cơ sở quan trọng để bảo vệ danh tiếng, nguồn gốc sản phẩm, đồng thời tạo điều kiện phát triển thương hiệu, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Tại hội nghị công nhận làng nghề, ông Nguyễn Khắc Dũng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Quảng Ninh, ghi nhận những nỗ lực của chính quyền địa phương, Ban Quản lý làng nghề và các hộ sản xuất trong việc bảo tồn, phát triển nghề trồng mai cảnh.

Ông cũng đề nghị địa phương tiếp tục quan tâm quy hoạch phát triển làng nghề theo hướng bền vững; chú trọng bảo tồn nguồn gen mai vàng Yên Tử, nâng cao chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh quảng bá thương hiệu, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, tiêu thụ.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc xây dựng vùng sản xuất tập trung, chuẩn hóa quy trình nhân giống, chăm sóc, tạo dáng và kiểm soát chất lượng cây cảnh cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm.

Bên cạnh đó, địa phương cần khuyến khích các hộ liên kết sản xuất, từng bước hình thành tổ hợp tác, hợp tác xã, tăng cường trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ nhau trong tiếp cận thị trường và tiêu thụ sản phẩm. Đây là hướng đi cần thiết nhằm khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển chuỗi giá trị làng nghề.

Công tác đào tạo, truyền nghề cho thế hệ trẻ cũng cần được quan tâm. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm của những người làm nghề lâu năm với tiến bộ kỹ thuật sẽ góp phần duy trì, phát triển nghề trồng mai và xây dựng đội ngũ lao động nông thôn có tay nghề, đáp ứng yêu cầu sản xuất trong giai đoạn mới.

Những thế mai đẹp vào dịp Tết được nhiều người yêu thích và săn lùng

Gắn phát triển làng nghề với bảo vệ môi trường và du lịch văn hóa

Phát triển kinh tế làng nghề theo hướng bền vững không chỉ đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn phải gắn với bảo vệ môi trường, gìn giữ cảnh quan và phát huy các giá trị văn hóa địa phương.

Trong quá trình mở rộng sản xuất, các hộ trồng mai cần chú trọng sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định; thu gom, xử lý bao bì và chất thải đúng cách. Việc ứng dụng hệ thống tưới tiết kiệm, chăm sóc cây theo hướng sinh học vừa góp phần giảm chi phí sản xuất, vừa bảo vệ đất, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng.

Cùng với đó, việc quy hoạch nhà vườn, chỉnh trang đường làng, ngõ xóm, xây dựng khu sản xuất tập trung và bố trí không gian trưng bày sản phẩm sẽ góp phần tạo diện mạo nông thôn sáng, xanh, sạch, đẹp.

Đặc biệt, nằm trong không gian văn hóa, tâm linh Yên Tử, làng nghề có nhiều tiềm năng kết hợp phát triển sản xuất cây cảnh với du lịch trải nghiệm.

Những vườn mai được chăm sóc, tạo dáng công phu không chỉ là nơi sản xuất, kinh doanh mà còn có thể trở thành điểm tham quan hấp dẫn. Tại đây, du khách có cơ hội tìm hiểu quy trình ươm giống, chăm sóc, tạo dáng cây cảnh, đồng thời khám phá lịch sử hình thành và những nét văn hóa đặc trưng của nghề trồng mai.

Trong định hướng phát triển, địa phương đã quan tâm đến việc xây dựng khu trưng bày sản phẩm, bãi đỗ xe và khu sản xuất tập trung. Đây là những hạng mục cần thiết để từng bước hoàn thiện điều kiện phục vụ sản xuất, kinh doanh và hình thành các điểm tham quan làng nghề.

Việc kết nối làng nghề với các hoạt động du lịch văn hóa, tâm linh Yên Tử sẽ mở ra thêm cơ hội quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường, tăng nguồn thu cho người dân và đa dạng hóa sản phẩm du lịch địa phương.

Tuy nhiên, quá trình phát triển cần bảo đảm hài hòa giữa lợi ích kinh tế với bảo tồn nguồn giống bản địa, giữ gìn cảnh quan và phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng. Chính những người dân gắn bó lâu năm với nghề sẽ là lực lượng quan trọng trong việc lưu giữ, giới thiệu và lan tỏa những giá trị độc đáo của mai vàng Yên Tử.

Chung sức xây dựng quê hương giàu đẹp, văn minh

Hơn ba thập kỷ hình thành và phát triển, nghề trồng mai cảnh Tây Sơn đã chứng minh sức sống bền bỉ của một nghề truyền thống gắn với đời sống cộng đồng.

Từ những cây mai được người dân nâng niu ươm trồng, đến nay, Tây Sơn đã hình thành vùng sản xuất mai cảnh có quy mô, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế địa phương.

Để làng nghề phát triển bền vững, bên cạnh sự quan tâm, hỗ trợ của chính quyền và các cơ quan chuyên môn, mỗi hộ dân, mỗi nhà vườn cần phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, tích cực đổi mới phương thức sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, giữ gìn vệ sinh môi trường và xây dựng cảnh quan nông thôn văn minh.

Để mỗi độ xuân về, sắc mai vàng Yên Tử không chỉ tô điểm cho cảnh sắc quê hương mà còn trở thành biểu tượng của sức sống, sự đổi mới và khát vọng xây dựng vùng đất ngày càng giàu đẹp, văn minh, bền vững.

Bài viết có sự phối hợp với Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn - Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Quảng Ninh