Rạng danh làng trống Bình An
Làng Bình An có khoảng 20 cơ sở làm trống chuyên nghiệp theo dạng “cha truyền con nối”, hầu hết nghệ nhân đều là những người trong dòng họ Nguyễn. Các nghệ nhân trống Bình An kể, nghề trống ra đời cách đây khoảng 150 năm, do ông Nguyễn Văn Ty khởi xướng. Chuyện khởi đầu về nghề làm trống của làng cũng có nhiều giai thoại. Song, tương truyền mà đến nay cả làng trống Bình An “tin” nhất đó là việc cụ Ty, lúc đó làm nghề thương hồ, chuyên nghề buôn nước mắm, lênh đênh khắp miệt sông nước của vùng đất Nam Bộ. Một ngày kia, khi đến vùng Rạch Gầm, Gò Công, cụ Ty may mắn được một thầy chùa truyền cho nghề bịt trống. Vốn là người khéo léo, nhanh nhạy, cụ Ty nhanh chóng học hết những tinh túy của nghề. Khi trở về, cụ bỏ hẳn nghề đi buôn rồi mở một lò làm trống ngay tại quê nhà. Và từ đó đến nay, với bao nỗi thăng trầm, xóm làm trống của ấp đã tồn tại và phát triển đến tận hôm nay.
(Ảnh: internet)
Nối gót cụ Ty, những thế hệ tiếp theo như ông Tịnh, ông Phùng, ông Dương… cũng được nhiều người biết đến. Trải qua năm thế hệ nối nghiệp tổ, đến nay những nghệ nhân như Năm Mến, Út Lương, Hai Phú… cũng đã dành cả cuộc đời để giữ lại nghề truyền thống. Nếu như trước đây làm trống nhằm mục đích giải trí cho vui, thì những đời sau này bắt đầu tính chuyện làm trống để “bán”. Hiện nay, sản phẩm của làng đa dạng về chủng loại, phong phú về mẫu mã từ các loại trống đại, trống chầu đến các loại trống sấm, trống cơm… Tất cả đều tạo âm vang thiêng liêng cho các lễ hội văn hóa dân tộc. Thương hiệu trống Bình An đã có mặt ở hầu hết miền lục tỉnh Nam Bộ, tiếng trống của làng còn đi xa ra vùng cố đô Huế, đến tận các tỉnh phía Bắc xa xôi, lên vùng cao nguyên đại ngàn… Không dừng lại ở thị trường trong nước, các cơ sở Bình An còn mang trống đi “xuất ngoại”.
(Ảnh: internet)
Danh tiếng trống Bình An nhờ những bí quyết riêng mà không phải người làm trống ở nơi nào cũng có được. Theo những nghệ nhân trong làng Bình An, để có được tiếng trống ấm, vang xa, dùng được bền, tất cả đều phụ thuộc vào hai yếu tố cơ bản, đó là da trâu bịt trống và gỗ làm thân trống. Để cho ra “lò” một sản phẩm, người thợ phải trải qua 10 công đoạn từ chuyện căng da trâu, phơi gổ, đốt than để uốn cong thành gỗ, đẽo chuốt dăm trống, đến ghép từng thanh gỗ thành thùng trống, đóng mây. Da dùng căng mặt trống, người làng Bình An chỉ sử dụng da trâu tươi của những con trâu có tuổi trên mười năm vừa lấy ra từ lò mổ, tuyệt đối không dùng da trâu đã ngâm muối.
(Ảnh: internet)
Khâu xử lý da trâu để cho ra thành phẩm là cả một công đoạn phức tạp và công phu, đòi hỏi người thợ phải có kinh nghiệm. Trong các lò trống, công đoạn này đều được những người thợ có tay nghề lão luyện đảm trách. Theo nhiều chủ lò trống, trước ngày đi mua da, những người thợ “kỳ cựu” phải biết đoán thời tiết. Chỉ ngày nắng tốt mới đi mua, bởi khi đem về là phải phơi ngay. Trong hai tuần, dưới cái nắng gay gắt của mặt trời, da trâu sẽ được hong khô, lấy cỡ mặt trống, cắt da tròn rồi mới bịt… Việc bào da cũng phải hết sức thận trọng khi tính mức dày mỏng khác nhau giữa mặt trống, vòng ngoài và vòng mép trống, mỗi phần chênh lệch khoảng 3mm. Khi bào da, người thợ phải ở trong tâm thế thanh tịnh, để hết tâm trí vào công việc, chỉ cần sai sót một chút, nếu miếng da trâu dày hoặc mỏng hơn theo “tiêu chuẩn” là tiếng trống sẽ không theo ý muốn. Đây là một khâu rất “đặc trưng” của nghề làm trống. Sau đó, tùy theo từng loại trống mà có cách làm da và bịt khác nhau, như trống lân thì làm da dày và bịt thẳng để kêu bong tiếng; trống nhạc lễ thiết kế khi đánh lên nghe tiếng âm dương, cao thấp. Ngoài tiếng kêu thanh và bong, thì độ bền của trống Bình An kéo dài từ 20-30 năm mởi lủng, sau đó bịt lại mặt và tiếp tục sử dụng.
Một bí quyết của nghề làm trống Bình An đó là thùng trống được khép khít chặt bởi các thanh gỗ bào mịn không dùng bất cứ một loại keo dán nào, trong mỗi chiếc trống mới, những người thợ lại gắn vào trong thùng một vài sợi lò xo thép, một “linh vật” làm cho tiếng trống thêm phần hào hùng, lắng đọng.
Yêu nghề và quyết sống chết với nghề, những nông dân chân đất ở Bình An đã tạo nên làng trống độc đáo. Hầu hết những nghệ nhân trong làng trống Bình An đều có chung một suy nghĩ, làm trống không phải để làm giàu mà hình như có một cái gì “rất thiêng liêng huyền bí” đã níu họ lại với nghề và cũng trong tâm niệm, họ chỉ “nguyện cầu”, làm sao để tiếng trống của làng mãi mãi vang trên mọi miền đất nước, trong những ngày lễ hội, vào dịp Tết Nguyên đán cổ truyền của dân tộc…
Nguyễn Minh
Theo Tạp chí di sản
Tin liên quan
Tin mới hơn

Nâng tầm đặc sản quê hương
10:00 | 29/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Lưu giữ giá trị văn hóa làng nghề mộc Chợ Thủ
09:16 | 29/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Bình Giọt Ngọc gốm Chu Đậu – Quà tặng đặc biệt của Hà Nội dịp Quốc khánh 2/9
14:47 | 28/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Làng Từ Vân tất bật may, thêu cờ Tổ quốc
15:36 | 27/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Nét đẹp làng nghề truyền thống ở Quảng Bình
15:35 | 27/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Bắc Ninh: Về Đồng Cống nghe đất chuyển mình
11:18 | 26/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân
Tin khác

Nỗi lo ở làng nghề gỗ truyền thống Đồng Kỵ
11:18 | 26/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Gìn giữ, phát triển làng nghề truyền thống: Tiềm năng nhưng đầy thách thức
11:17 | 26/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Ninh Bình: Hiến đất mở đường - Khi tinh thần cộng đồng tạo nên kỳ tích
14:55 | 21/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Giữ hồn nghề, mở lối mới cho làng nghề Phú Thọ
14:54 | 21/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Cao Bằng: Làng nghề truyền thống vươn mình nhờ sức mạnh kinh tế tập thể
10:32 | 21/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Nghề trồng dâu nuôi tằm – Hướng phát triển bền vững ở xã Đak Lua, Đồng Nai
09:09 | 21/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Làng nghề gửi hồn dân tộc đi khắp muôn phương
10:50 | 20/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Làng nghề lưỡi câu Mỹ Hòa vào mùa
09:40 | 20/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Xã Bát Tràng phát huy giá trị làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch
11:28 | 19/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Làng nghề Ninh Bình đứng trước cơ hội bứt phá
10:39 | 19/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Bánh cuốn Thanh Trì – Niềm tự hào mới của văn hóa ẩm thực Hà Nội
10:27 | 19/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Gìn giữ nghề mây tre đan truyền thống
09:24 | 15/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Đưa làng nghề hội nhập thế giới
09:24 | 15/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Tinh hoa nghề gốm - Khúc hát từ đất, lửa và lòng người
09:23 | 15/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Di sản gốm Chăm Bàu Trúc: Bảo tồn để phát triển
10:33 | 12/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân

Gia Lai: Triển lãm “Hồn của đất” tôn vinh tinh hoa gốm sứ và bản sắc văn hóa Việt
18:23 Văn hóa - Xã hội

Gia Lai sẵn sàng trở thành trung tâm đầu tư mới ở Tây Nguyên
18:22 Xúc tiến thương mại

Lễ hội “Tinh hoa Đại ngàn - Biển xanh hội tụ” bản giao hưởng nghệ thuật - văn hóa - du lịch đặc sắc của Gia Lai
18:21 Du lịch làng nghề

Thông báo phân luồng giao thông phục vụ Tổng duyệt Lễ kỷ niệm A80
14:35 Tin tức

Nâng tầm đặc sản quê hương
10:00 Làng nghề, nghệ nhân