NGƯT Trịnh Quốc Đạt, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam

Phóng viên: Tính đến nay, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đã tổ chức 11 đợt phong tặng các Danh hiệu Làng nghề Việt Nam, vậy ông có thể cho biết số nghệ nhân đã được phong tặng danh hiệu?

Ông Trịnh Quốc Đạt: Hiệp hội Làng nghề Việt Nam được Nhà nước cho phép vinh danh và tôn vinh các nghệ nhân. Lễ phong tặng các danh hiệu làng nghề Việt Nam là hoạt động định kỳ của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam tổ chức 2 năm một lần, bắt đầu từ năm 2007.

Từ năm 2007 đến nay, Hiệp hội đã phong tặng 11 đợt phong tặng danh hiệu nghệ nhân Làng nghề Việt Nam, với 1.396 nghệ nhân. 128 Bảng vàng gia tộc cho những gia tộc có 3 đời trở lên kế tục làm nghề, 73 đơn vị kinh tế tiêu biểu, 12 bảo vật tinh hoa làng nghề, 100 sản phẩm tinh hoa.

Hiệp hội Làng nghề Việt Nam rất quan tâm phát triển đội ngũ nghệ nhân tại các làng nghề, Vì nghệ nhân là báu vật nhân văn sống, là tinh hoa của làng nghề, là lực lượng quan trọng để sáng tạo những sản phẩm tinh hoa giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong các sản phẩm, thúc đẩy sản xuất góp phần bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống Việt Nam. Họ chính là những người giữ và truyền lửa nghề truyền thống, là linh hồn lưu giữ và phát triển làng nghề.

Phóng viên: Các đợt phong tặng các Danh hiệu Làng nghề Việt Nam có ý nghĩa như thế nào, thưa ông?

Ông Trịnh Quốc Đạt: Hiệp hội Làng nghề Việt Nam thành lập từ năm 2005 và đến 2007 thì Hiệp hội đã có chủ trương phong tặng tôn vinh những nghệ nhân làng nghề Việt Nam. Việc phong tặng này nhằm tôn vinh, khích lệ các nghệ nhân, thợ giỏi phấn đấu nâng cao kỹ năng tay nghề, đồng thời khích lệ trong họ lòng yêu nghề, gắn bó với nghề,góp phần bảo tồn và phát triển nghề truyền thống.

Có thể nói, các Danh hiệu nghệ nhân làng nghề Việt Nam như một bước đệm quan trọng để nghệ nhân tiếp tục đóng góp, gìn giữ và phát triển làng nghề, đồng thời tạo động lực để họ phấn đấu đạt các danh hiệu cao hơn của Nhà nước.

Nhiều nghệ nhân Làng nghề Việt Nam được Hiệp hội phong tặng trong các lần từ 2007 đã phấn đấu đạt danh hiệu Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú trong các lần phong tặng của Nhà nước từ lần đầu tiên vào năm 2010 đến nay.

Có thể nói, những đợt phong tặng danh hiệu nghệ nhân làng nghề Việt Nam của Hiệp hội đã tạo động lực rất lớn cho các nghệ nhân, thợ giỏi, thúc đẩy lao động sáng tạo trong sản xuất. Và thực tế tại các làng nghề, có rất nhiều nghệ nhân đã có những sáng tạo độc đáo, thiết kế ra những mẫu mã mới, cải tiến công nghệ và kỹ thuật mới, áp dụng thiết bị máy móc tiên tiến trong sản xuất, giúp giảm nhẹ sức lao động và tăng năng suất, hạ giá thành sản phẩm, tạo sức cạnh tranh cho sản phẩm trên trị trường…

Đằng sau sự vinh danh ấy còn là tài năng, đóng góp của nghệ nhân được xã hội ghi nhận, nó có ý nghĩa rất lớn không chỉ đối với nghệ nhân mà đối với người lao động trong các làng nghề. Đây cũng là cơ sở cho chính quyền địa phương chọn lọc ra các nghệ nhân cho các tỉnh và trung ương phong tặng Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú. Như vậy, những lần phong tặng của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đều mang đậm ý nghĩa tôn vinh tinh hoa nghề truyền thống, tôn vinh và khuyến khích lao động sáng tạo và những đóng góp của nghệ nhân trong việc bảo tồn, phát triển nghề truyền thống Việt Nam.

Phóng viên: Ông có thể đánh giá tác dụng của việc phong tặng các Danh hiệu Làng nghề Việt Nam?

Ông Trịnh Quốc Đạt: Những người thợ làng nghề được phong tặng Danh hiệu nghệ nhân Làng nghề Việt Nam hoặc các gia đình được phong tặng Bảng vàng Gia tộc đều là tạo nên sự khích lệ, động viên có hiệu ứng xã hội rất lớn.

Một trong những tiêu chuẩn quan trọng khi phong tặng nghệ nhân đó là phải truyền nghề cho thế hệ sau. Đây là nòng cốt trong việc truyền nghề cho thế hệ trẻ, góp phần duy trì và phát triển làng nghề, nghề truyền thống.

Những nghệ nhân được phong tặng danh hiệu, họ đều thể hiện vai trò trách nhiệm và uy tín của mình nên các sản phẩm làm ra đều rất tinh xảo, chọn lọc, chất lượng, tạo dựng thương hiệu trên thị trường.

Đặc biệt, các nghệ nhân này đã trở thành đầu tàu, thợ cả trong các làng nghề, từ đó họ sẽ kéo theo phong trào thi đua, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, cải tiến mẫu mã…

Các đơn vị và các nghệ nhân được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phong tặng danh hiệu đã luôn dẫn đầu trong các hoạt động sản xuất, lao động sáng tạo trong các hộ sản xuất, các doanh nghiệp. Đặc biệt, các sản phẩm của nghệ nhân đều được nâng cao giá trị… giúp họ nâng cao thu nhập, cải thiện kinh tế gia đình và đóng góp tích cực vào sự phát triển sản xuất của làng nghề cả nước.

Những gia đình được phong tặng Bảng vàng gia tộc, những người thợ được phong tặng Danh hiệu nghệ nhân làng nghề… họ coi đây là niềm vinh dự lớn bởi truyền thống làm nghề lâu đời của gia đình, sự lao động sáng tạo, kỹ năng nghề nghiệp điêu luyện của người dân làng nghề đã được tổ chức nghề nghiệp ghi nhận.

Qua đó, đòi hỏi người nghệ nhân làng nghề hôm nay càng phải cố gắng hơn nữa trong lao động sản xuất, không ngừng sáng tạo, rèn luyện nâng cao kỹ năng nghề và đào tạo truyền nghề cho thế hệ mai sau...

Phóng viên: Thời gian, quy trình xét phong tặng các Danh hiệu nghệ nhân làng nghề diễn ra như thế nào, thưa ông?

Ông Trịnh Quốc Đạt: Hiện cả nước ta có hơn 5.400 làng nghề và làng có nghề. Nhà nước ta, định kỳ 2 năm 1 lần thực hiện phong tặng Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú. Một số tỉnh cũng có kế hoạch phong tặng nghệ nhân, như Hà Nội, Hải Phòng… nhưng cũng rất ít. Trong khi đó, số lượng 11 triệu lao động làng nghề trên cả nước là rất lớn. Chương trình phong tặng của Nhà nước, của Hiệp Hội Làng nghề Việt Nam 2 năm/lần từ năm 2007 nhưng vẫn chưa đáp ứng với sự phát triển về lao động có tay nghề, cũng như tài năng sáng tạo của người dân làng nghề.

Theo đó, đại hội V của Hiệp Hội Làng nghề Việt Nam (2024-2029) đã ban hành Nghị Quyết, sẽ tổ chức phong tặng các Danh hiệu Làng nghề mỗi năm 1 lần, nhằm kịp thời khuyến khích nghệ nhân, thợ giỏi tại các làng nghề, đồng thời đáp ứng nhu cầu của nhiều người dân làng nghề mong muốn được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân làng nghề Việt Nam để tôn vinh tài năng, kỹ năng nghề nghiệp xuất sắc, công sức gìn giữ, truyền nghề và đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Những đợt xét phong tặng đều được Hiệp hội tổ chức rất chặt chẽ, nghiêm túc. Quy trình xét rất kỹ càng, hồ sơ đảm bảo, chọn đúng đối tượng. Đối tượng được xét tặng phải làm nghề và có kỹ năng tay nghề cao, có uy tín trong xã hội, không vi phạm pháp luật, được chính quyền địa phương hoặc các hội nghề nghiệp xác nhận… Hội đồng xét duyệt gồm các chuyên gia, nhà khoa học, và các lãnh đạo Hiệp hội làng nghề. Hồ sơ sẽ trải qua 3 vòng xét duyệt. Vòng 1 sẽ xét hồ sơ. Vòng 2, bộ phận thường trực sẽ chấm sơ khảo. Vòng 3, hội đồng xét duyệt chính thức, lựa chọn nghệ nhân đủ điều kiện để trao tặng các Danh hiệu nghệ nhân làng nghề Việt Nam.

Xin cảm ơn ông!