KỲ 1: HÀ NỘI ĐỐI DIỆN THÁCH THỨC SUY GIẢM, MAI MỘT LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG

Hà Nội hồi sinh làng nghề truyền thống, thúc đẩy công nghiệp văn hóa

LNV - Hà Nội là nơi tập trung số lượng làng nghề và nghệ nhân nhiều nhất cả nước. Quán triệt và cụ thể hóa những chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát triển văn hóa và công nghiệp văn hóa, Thành phố Hà Nội có nhiều chủ trương, chính sách, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm khôi phục, bảo tồn và phát huy giá trị các làng nghề truyền thống, qua đó tạo nền tảng và động lực quan trọng thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô trong bối cảnh hiện nay
Hà Nội hồi sinh làng nghề truyền thống, thúc đẩy công nghiệp văn hóa

Thành phố Hà Nội có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 làng nghề truyền thống được công nhận. Hệ thống làng nghề truyền thống không chỉ phản ánh chiều sâu lịch sử - văn hóa của Thủ đô, mà còn là nguồn lực quan trọng, có ý nghĩa nền tảng thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, dưới tác động của quá trình đô thị hóa, cơ chế thị trường và những hạn chế trong công tác bảo tồn, nhiều làng nghề truyền thống đã và đang đứng trước nguy cơ bị mai một, thậm chí mất hẳn các giá trị văn hóa đặc trưng.

Thành phố Hà Nội - Thủ đô nghìn năm văn hiến là kho tàng di sản văn hóa phong phú, đa dạng, giàu giá trị, trong đó, các làng nghề truyền thống giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Với khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, Thành phố Hà Nội cũng là nơi tập trung số lượng làng nghề và nghệ nhân nhiều nhất cả nước. Tính đến đầu năm 2025, có 337 làng nghề, làng nghề truyền thống được Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội công nhận, hội tụ 47 trong tổng số 52 nghề truyền thống của cả nước, thuộc địa bàn 24/30 quận, huyện, thị xã, gồm 268 làng được công nhận danh hiệu Làng nghề, 59 làng được công nhận danh hiệu Làng nghề truyền thống thuộc 6 nhóm nghề(1).

Hà Nội hồi sinh làng nghề truyền thống, thúc đẩy công nghiệp văn hóa

Các làng nghề truyền thống của Hà Nội có lịch sử lâu đời, hàm chứa giá trị sáng tạo cao, thể hiện qua hệ thống sản phẩm thủ công đa dạng, độc đáo, tinh xảo, giàu bản sắc văn hóa, tiêu biểu như: đúc đồng Ngũ Xã, kim hoàn Định Công, mây tre đan Phú Vinh, chuồn chuồn tre Thạch Xá, nón Chuông, sơn mài Hạ Thái, quạt Chàng Sơn, rối nước Đào Thục, hoa Tây Tựu, thêu Quất Động, tò he Xuân La, khảm trai Chuôn Ngọ… Nhiều sản phẩm làng nghề được xây dựng và công nhận thương hiệu, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế. Sản phẩm của các làng nghề truyền thống Hà Nội là sự kết hợp giữa giá trị văn hóa và trình độ kỹ thuật thủ công, phản ánh sự sáng tạo, khéo léo, sự kết tinh giá trị thẩm mỹ, bàn tay và khối óc tài hoa của các nghệ nhân, được truyền nối qua nhiều thế hệ. Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, các sản phẩm này còn phản ánh sinh động lối sống, phong tục, tập quán, thẩm mỹ và khát vọng của người Thăng Long - Hà Nội, trở thành di sản văn hóa dân tộc. Những giá trị đó được lưu giữ không chỉ trong sản phẩm, mà còn trong ký ức văn hóa dân gian, qua ca dao, thơ ca:

“The La, lĩnh Bưởi, chồi Phùng/ Lụa vân Vạn Phúc, nhiễu vùng Mỗ Bôn” ca ngợi những sản phẩm thủ công truyền thống của Hà Nội.

Hay: “Gió đưa cành trúc la đà/ Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương/Mịt mù khói tỏa ngàn sương/Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ” phản ánh vai trò đặc biệt của làng nghề trong đời sống văn hóa truyền thống của Thủ đô.

Trên cơ sở những sản phẩm văn hóa độc đáo đó, du lịch văn hóa làng nghề đã và đang trở thành một thế mạnh của Hà Nội, đồng thời là nền tảng thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa. Ở chiều ngược lại, sự phát triển công nghiệp văn hóa có ý nghĩa quan trọng, thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa làng nghề truyền thống Hà Nội và công tác bảo tồn, phát huy bản sắc dân tộc, đưa văn hóa thực sự trở thành động lực quan trọng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Mặc dù sở hữu nhiều tiềm năng và lợi thế, việc khai thác, phát huy giá trị các làng nghề truyền thống phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa ở Hà Nội hiện nay vẫn chưa tương xứng. Vấn đề nổi bật và đáng lo ngại nhất là tình trạng suy giảm, mai một, thậm chí biến mất của các làng nghề truyền thống. Trong những thập niên qua, địa bàn Thành phố Hà Nội có hàng trăm làng nghề dừng hoạt động hoặc không còn duy trì được nghề truyền thống, nhiều giá trị văn hóa đặc trưng của làng nghề đứng trước nguy cơ biến mất hoàn toàn. Tiêu biểu là sự mai một của các làng nghề giấy dó truyền thống ở khu vực Cầu Giấy, vùng Bưởi; làng nghề giấy dó An Cốc - chốn Tổ nghề giấy dó Việt Nam; làng nghề giấy sắc Nghĩa Đô; làng nghề giấy dó Vân Canh; đúc đồng Ngũ Xã; sơn mài Đông Mỹ; nhạc cụ Đào Xá; lược Phùng Xá; dệt the La Khê…

Dưới tác động mạnh mẽ của quá trình đô thị hóa, sức ép cạnh tranh của thị trường, những hạn chế về quy mô sản xuất, công nghệ, môi trường và nguồn nhân lực kế cận, tốc độ suy giảm các làng nghề truyền thống diễn ra ngày càng nhanh. Đến năm 2025, Hà Nội chỉ còn khoảng 800 làng nghề và làng có nghề. Thành phố tiếp tục rà soát, đưa ra khỏi “Danh sách công nhận danh hiệu làng nghề, làng nghề truyền thống” 29 làng nghề đã mai một(2). Ngay cả các làng nghề truyền thống đang hoạt động cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì nghề, bảo tồn các giá trị văn hóa cốt lõi. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến khả năng khai thác giá trị văn hóa làng nghề, phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô.

Trong bối cảnh đó, vấn đề cấp thiết đặt ra đối với Thành phố Hà Nội là cần có chiến lược, giải pháp hiệu quả, đồng bộ để khôi phục, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa làng nghề truyền thống, tạo ra những sản phẩm văn hóa đặc sắc, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô trong giai đoạn hiện nay.

TS Nguyễn Quốc Pháp Học viện Chính trị khu vực I

Tin liên quan

Tin khác

Ô nhiễm nông thôn đòi hỏi giải pháp đồng bộ

Ô nhiễm nông thôn đòi hỏi giải pháp đồng bộ

LNV - Đô thị hóa, làng nghề và nông nghiệp thâm canh khiến môi trường nông thôn thêm quá tải. Hạ tầng, quản lý và ý thức cộng đồng cần được cải thiện đồng bộ.
Làng nghề trước bài toán phát triển bền vững trong kỷ nguyên khí hậu

Làng nghề trước bài toán phát triển bền vững trong kỷ nguyên khí hậu

LNV - Trước bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét và ô nhiễm môi trường là một trong những nguyên nhân gây nên sự thay đổi khí hậu toàn cầu, việc phát triển làng nghề theo hướng bền vững, thân thiện với môi trường đang trở thành một yêu cầu cấp thiết.

Làng nghề chuyển mình trong kỷ nguyên số

LNV - Thương mại điện tử (TMĐT) đang từng bước định hình lại cấu trúc phân phối hàng hóa, xóa bỏ các khâu trung gian truyền thống để đưa đặc sản vùng miền và sản phẩm thủ công mỹ nghệ tiến thẳng từ xưởng sản xuất đến tay người tiêu dùng. Quá trình số hóa các làng nghề truyền thống không chỉ đơn thuần là việc mở rộng kênh bán hàng, mà còn là một cuộc cách mạng về tư duy kinh tế. Để duy trì sức bật này, sự dịch chuyển đòi hỏi một hệ sinh thái cộng hưởng chặt chẽ giữa nỗ lực thực chiến tại cơ sở, khung hành lang pháp lý đồng bộ và nguồn lực hỗ trợ từ các nền tảng công nghệ.
Thách thức và chiến lược phát triển văn hóa làng nghề Việt Nam

Thách thức và chiến lược phát triển văn hóa làng nghề Việt Nam

LNV - Văn hóa làng nghề truyền thống tại Việt Nam là một hệ thống tiểu văn hóa nông thôn đặc thù, hình thành từ sự giao thoa bền chặt giữa hoạt động sản xuất tiểu thủ công nghiệp và thiết chế xã hội làng xã cổ truyền.
Công nghiệp văn hóa - Động lực hồi sinh và phát triển bền vững các làng nghề truyền thống Hà Nội

Công nghiệp văn hóa - Động lực hồi sinh và phát triển bền vững các làng nghề truyền thống Hà Nội

LNV - Hà Nội với kho tàng làng nghề phong phú đa dạng đang đứng trước cơ hội biến di sản thành sức mạnh kinh tế, du lịch và thương hiệu quốc gia. Việc tháo gỡ những rào cản về vốn, quảng bá và cơ chế hỗ trợ thông qua tư duy “Công nghiệp văn hóa” sẽ là chìa khóa để các làng nghề truyền thống hồi sinh và phát triển bền vững trong đời sống đương đại.
Làng nghề Việt trong chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa

Làng nghề Việt trong chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa

LNV - Khi di sản, thiết kế và sáng tạo kết nối với kinh tế thị trường, làng nghề truyền thống không chỉ gìn giữ bản sắc, mà còn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị văn hóa, sáng tạo toàn cầu.
Định vị giá trị làng nghề trong  công nghiệp văn hóa

Định vị giá trị làng nghề trong công nghiệp văn hóa

LNV - Với hàng nghìn làng nghề truyền thống trải dài từ bắc vào nam, với những đặc trưng riêng biệt, Việt Nam không chỉ sở hữu những di sản văn hóa phong phú mà còn có cơ hội biến những giá trị ấy thành nguồn tài nguyên dồi dào cho phát triển công nghiệp văn hóa, đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của đất nước.
Định vị giá trị làng nghề trong công nghiệp văn hóa

Định vị giá trị làng nghề trong công nghiệp văn hóa

LNV - Trong dòng chảy của toàn cầu hóa và sự bùng nổ của kinh tế sáng tạo, công nghiệp văn hóa đang dần trở thành một trong những nhóm ngành quan trọng, góp phần vào sự thịnh vượng của các quốc gia. Phát triển công nghiệp văn hóa là một trong những phương cách phát triển sức mạnh mềm của văn hóa dân tộc, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam với bạn bè thế giới, tạo hiệu ứng tốt để phát triển kinh tế. Trong đó, các làng nghề truyền thống có thể được xem như những “viên ngọc quý” cần được mài giũa và phát huy hiệu quả.
Công nghiệp văn hóa thúc đẩy phát triển bền vững làng nghề Việt Nam

Công nghiệp văn hóa thúc đẩy phát triển bền vững làng nghề Việt Nam

LNV - Làng nghề truyền thống là một phần quan trọng của bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần làm nên diện mạo văn hóa, kinh tế của nhiều vùng quê Việt Nam. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0, công nghiệp văn hóa được xem như “chìa khóa” để làng nghề không chỉ hồi sinh mà còn phát triển bền vững, trở thành động lực thúc đẩy kinh tế sáng tạo và quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới.
Hướng đi nào để bảo tồn và phát triển không gian, kiến trúc làng nghề truyền thống Việt Nam

Hướng đi nào để bảo tồn và phát triển không gian, kiến trúc làng nghề truyền thống Việt Nam

LNV - Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, các làng nghề không chỉ mang nhiều giá trị về mặt kinh tế mà còn là nơi hội tụ tinh hoa văn hóa dân tộc và mang đậm dấu ấn của kiến trúc truyền thống Việt Nam. Khai thác tiềm năng của làng nghề để thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch đang được coi là một trong những hướng đi triển vọng của đất nước. Tuy nhiên, làng nghề truyền thống trong thời kỳ đổi mới cũng đang đặt ra những thách thức đặc biệt là bảo tồn và phát triển về không gian kiến trúc.
Sức sống mới cho làng nghề qua du lịch trải nghiệm và sáng tạo

Sức sống mới cho làng nghề qua du lịch trải nghiệm và sáng tạo

LNV - Phát triển du lịch trải nghiệm không chỉ dừng lại ở việc tham quan và mua sắm đơn thuần, mà đang trở thành “chìa khóa vàng” giúp khôi phục các làng nghề truyền thống và thổi sức sống mới vào di sản văn hóa Việt.
Du lịch làng nghề: Giữ “hồn nghề” để phát triển bền vững

Du lịch làng nghề: Giữ “hồn nghề” để phát triển bền vững

LNV - Để làng nghề thực sự trở thành điểm đến hấp dẫn du khách, cần gìn giữ giá trị cốt lõi của làng nghề và xây dựng sản phẩm du lịch bài bản, phù hợp.
Làng nghề truyền thống Việt Nam: Từ bảo tồn tĩnh học đến chiến lược phát triển kinh tế thích ứng

Làng nghề truyền thống Việt Nam: Từ bảo tồn tĩnh học đến chiến lược phát triển kinh tế thích ứng

LNV - Làng nghề truyền thống từ lâu đã được định vị là không gian lưu giữ sinh động các giá trị văn hóa, lịch sử và tâm hồn của cộng đồng cư dân bản địa. Trải qua hàng thế kỷ, các kỹ nghệ thủ công được trao truyền theo mô hình phụ hệ hoặc gia tộc theo nguyên tắc “cha truyền con nối”, hình thành nên những trung tâm sản xuất có tính nhận diện cao như gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, hay đúc đồng Đại Bái... Tuy nhiên, khi nền kinh tế toàn cầu chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình kinh tế số và tự động hóa, tư duy bảo tồn theo lối cũ, tức là nỗ lực duy trì nguyên trạng kỹ thuật và sản phẩm truyền thống đang bộc lộ những giới hạn mang tính sống còn. Câu hỏi đặt ra là trong bối cảnh hiện nay, việc chỉ “giữ nghề” theo phương thức tiếp cận tĩnh học liệu có còn đủ để đảm bảo sự tồn tại và phát triển bền vững cho các làng nghề hay không?
Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ trong nền kinh tế số

Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ trong nền kinh tế số

LNV- Thủ công mỹ nghệ (TCMN) Việt Nam là một trong xuất khẩu chủ lực, góp phần quan trọng vào việc tạo việc làm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và bảo tồn văn hóa. Bài những ngành hàng viết này tập trung phân tích sự cần thiết của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp (DN) TCMN xuất khẩu, đặc biệt trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 và nền kinh tế số. Thực trạng cho thấy, mặc dù các chính sách ưu đãi thuế quan từ các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) đã tạo lợi thế cạnh tranh về giá và kim ngạch xuất khẩu vẫn tăng trưởng ổn định (5 tỷ USD năm 2025), nhưng DN TCMN vẫn đối mặt với nhiều hạn chế cố hữu như mẫu mã đơn điệu, thiếu tính sáng tạo, năng lực số hóa thấp và vướng mắc về thủ tục hành chính liên quan đến lao động không thường xuyên tại làng nghề. Dựa trên những hạn chế này, bài viết đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách đến năm 2030, tập trung vào: (1) Số hóa xúc tiến thương mại (XTTM) và e-commerce xuyên biên giới; (2) Chính sách hỗ trợ thiết kế, sáng tạo mẫu mã và xây dựng thương hiệu số; (3) Minh bạch hóa thủ tục hành chính thuế và hải quan cho các làng nghề. Mục tiêu là giúp DN TCMN tận dụng tối đa lợi thế số hóa, nâng cao giá trị gia tăng, và đạt được mục tiêu kim ngạch xuất khẩu bền vững, khẳng định vị thế sản phẩm Việt Nam trên bản đồ TCMN thế giới.
Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ trong nền kinh tế số

Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ trong nền kinh tế số

LNV - Thủ công mỹ nghệ (TCMN) Việt Nam là một trong xuất khẩu chủ lực, góp phần quan trọng vào việc tạo việc làm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và bảo tồn văn hóa. Bài những ngành hàng viết này tập trung phân tích sự cần thiết của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp (DN) TCMN xuất khẩu, đặc biệt trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 và nền kinh tế số. Thực trạng cho thấy, mặc dù các chính sách ưu đãi thuế quan từ các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) đã tạo lợi thế cạnh tranh về giá và kim ngạch xuất khẩu vẫn tăng trưởng ổn định (5 tỷ USD năm 2025), nhưng DN TCMN vẫn đối mặt với nhiều hạn chế cố hữu như mẫu mã đơn điệu, thiếu tính sáng tạo, năng lực số hóa thấp và vướng mắc về thủ tục hành chính liên quan đến lao động không thường xuyên tại làng nghề. Dựa trên những hạn chế này, bài viết đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách đến năm 2030, tập trung vào: (1) Số hóa xúc tiến thương mại (XTTM) và e-commerce xuyên biên giới; (2) Chính sách hỗ trợ thiết kế, sáng tạo mẫu mã và xây dựng thương hiệu số; (3) Minh bạch hóa thủ tục hành chính thuế và hải quan cho các làng nghề. Mục tiêu là giúp DN TCMN tận dụng tối đa lợi thế số hóa, nâng cao giá trị gia tăng, và đạt được mục tiêu kim ngạch xuất khẩu bền vững, khẳng định vị thế sản phẩm Việt Nam trên bản đồ TCMN thế giới.
Xem thêm
Mới nhất Đọc nhiều
Thủ công mỹ nghệ Hà Nội tìm lời giải bứt phá từ chuyển đổi số và thiết kế xanh

Thủ công mỹ nghệ Hà Nội tìm lời giải bứt phá từ chuyển đổi số và thiết kế xanh

LNV - Sáng ngày 21/11, tại Trung tâm Tinh hoa làng nghề Việt (Bát Tràng, Hà Nội), diễn đàn và tọa đàm với chủ đề “Xu hướng, giải pháp phát triển sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hà Nội 2026” do Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại (Sở Công Thương Hà Nội)
Hai lần anh hùng: Hải Phòng đón danh hiệu cao quý trong đêm kỷ niệm 80 năm lực lượng vũ trang

Hai lần anh hùng: Hải Phòng đón danh hiệu cao quý trong đêm kỷ niệm 80 năm lực lượng vũ trang

LNV - Tối 20/11, tại Quảng trường Trung tâm Chính trị - Hành chính thành phố (phường Thủy Nguyên), Hải Phòng long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Lực lượng vũ trang (20/11/1946 – 20/11/2026) và đón nhận danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ tr
Khuyến công tạo động lực nâng sức cạnh tranh cho sản phẩm làng nghề Hà Nội

Khuyến công tạo động lực nâng sức cạnh tranh cho sản phẩm làng nghề Hà Nội

LNV - Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường, các cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn không chỉ cần gìn giữ kỹ thuật truyền thống mà còn phải chủ động đổi mới mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng kênh tiêu thụ. Cùng với nỗ lực của các cơ s
Từ “Cuối tuần xanh” đến diện mạo nông thôn mới sáng - xanh - sạch - đẹp

Từ “Cuối tuần xanh” đến diện mạo nông thôn mới sáng - xanh - sạch - đẹp

LNV - Từ những buổi tổng vệ sinh cuối tuần, tuyến đường không rác, “Ngôi nhà xanh” đến xây dựng khu dân cư kiểu mẫu, nhiều địa phương của Hà Nội đang đưa bảo vệ môi trường trở thành hoạt động thường xuyên. Những cách làm thiết thực không chỉ cải thiện cản
Nón lá Quy Hậu: Hơn một thế kỷ gìn giữ hồn quê qua từng đường kim

Nón lá Quy Hậu: Hơn một thế kỷ gìn giữ hồn quê qua từng đường kim

LNV - Hơn một thế kỷ trôi qua, nghề chằm nón lá Quy Hậu xã Lệ Thủy, (tỉnh Quảng Trị) vẫn bền bỉ được trao truyền qua nhiều thế hệ. Không chỉ tạo ra sản phẩm đậm bản sắc, làng nghề còn lưu giữ hồn cốt văn hóa và mở ra hướng phát triển du lịch trải nghiệm c
so-2526-tap-chi-lang-nghe-viet-nam-2026-2
gex
xet-tuyen-dai-hoc
Giao diện di động