Các sản phẩm OCOP, làng nghề Hà Nội ngày càng được chú trọng nâng cao chất lượng, thiết kế và giá trị văn hóa, hướng tới những phân khúc thị trường có giá trị cao.

Từ những sản phẩm nông nghiệp, làng nghề vốn quen thuộc ở từng địa phương, Chương trình OCOP đang tạo ra một hệ sinh thái sản phẩm ngày càng đa dạng của Hà Nội. Đáng chú ý, sự thay đổi không chỉ thể hiện ở số lượng sản phẩm được xếp hạng mà còn ở tư duy của các chủ thể về chế biến sâu, tiêu chuẩn chất lượng, bao bì, thương hiệu và thị trường.

Hơn 3.500 sản phẩm tạo nền tảng cho OCOP Hà Nội

Ông Ngọ Văn Ngôn, Phó Chánh Văn phòng phụ trách Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới Hà Nội (đeo kính), tham quan, tìm hiểu sản phẩm OCOP tại một chương trình xúc tiến, quảng bá sản phẩm.

Hà Nội bắt đầu triển khai Chương trình OCOP từ năm 2019, sau khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Mỗi xã một sản phẩm trên phạm vi cả nước.

Đến nay, Thành phố đã có 3.544 sản phẩm OCOP, trong đó có 18 sản phẩm 5 sao, 22 sản phẩm tiềm năng 5 sao, 1.586 sản phẩm 4 sao và 1.918 sản phẩm 3 sao.

Riêng trong đợt 1 năm 2026, Hà Nội đã đánh giá, công nhận lại 16 sản phẩm và đánh giá thêm 13 sản phẩm mới đạt 3 sao, 4 sao. Thành phố đặt mục tiêu đến cuối năm đánh giá khoảng 300 sản phẩm; trong cả giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến đánh giá khoảng 2.000 sản phẩm.

Những con số này cho thấy quy mô của Chương trình OCOP tại Hà Nội đã được mở rộng đáng kể. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn nằm ở việc chương trình từng bước tạo động lực để các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất thay đổi cách tổ chức sản xuất, phát triển sản phẩm theo nhu cầu thị trường.

Theo ông Ngọ Văn Ngôn, Phó Chánh Văn phòng phụ trách Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới Hà Nội, OCOP là đòn bẩy thiết thực để phát triển kinh tế nông thôn, đồng thời tạo cơ hội cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ nâng cao năng lực và khẳng định thương hiệu.

Nếu ở giai đoạn đầu, việc tham gia OCOP đối với nhiều chủ thể chủ yếu nhằm hoàn thiện sản phẩm để được đánh giá, phân hạng thì hiện nay tư duy này đang có sự thay đổi. Xếp hạng OCOP ngày càng được nhìn nhận như một bước trong quá trình chuẩn hóa sản phẩm và xây dựng thương hiệu lâu dài.

Từ “có sản phẩm” đến làm sản phẩm có giá trị

Một trong những chuyển biến dễ nhận thấy của OCOP Hà Nội là sự thay đổi về chất lượng và cách thức phát triển sản phẩm.

Từ những nguyên liệu nông nghiệp quen thuộc, nhiều chủ thể đã chú trọng chế biến sâu, tạo thêm những dòng sản phẩm mới thay vì chỉ tiêu thụ nguyên liệu thô. Các sản phẩm như trà tía tô, trà rau má, trà lá sen... cho thấy khả năng khai thác giá trị mới từ nguồn nguyên liệu bản địa.

Cùng với chất lượng sản phẩm, bao bì và nhãn mác cũng cho thấy sự chuyển biến rõ nét trong cách các chủ thể OCOP xây dựng thương hiệu.

Nếu trước đây bao bì chủ yếu phục vụ bảo quản, vận chuyển thì nay nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã chú trọng hơn đến thiết kế, chất liệu và tính thẩm mỹ, coi đây là một phần tạo nên giá trị và nhận diện của sản phẩm.

Chị Nguyễn Minh Hằng, chủ thương hiệu Cốm tươi Minh Hằng, giới thiệu các sản phẩm chế biến từ cốm Mễ Trì tại chương trình trưng bày, quảng bá sản phẩm OCOP.

Sự thay đổi ấy có thể thấy từ những sản phẩm rất đỗi truyền thống của Hà Nội. Tại làng cốm Mễ Trì với nghề làm cốm có lịch sử hơn 100 năm, chị Nguyễn Minh Hằng, chủ thương hiệu Cốm tươi Minh Hằng, không chỉ chú trọng giữ hương vị đặc trưng của cốm mà còn đầu tư cho hình thức sản phẩm.

Thức quà dân dã của mùa thu Hà Nội được đặt trong những mẫu bao bì sang trọng, tao nhã, phù hợp với nhu cầu biếu, tặng nhưng vẫn gợi được nét thanh lịch và bản sắc của cốm Mễ Trì.

Theo chị Nguyễn Minh Hằng, khi thị trường ngày càng coi trọng trải nghiệm và hình thức sản phẩm, người làm cốm cũng phải thay đổi cách tiếp cận. Giữ nghề không có nghĩa là giữ nguyên cách làm sản phẩm như trước, mà cần gìn giữ chất lượng, hương vị truyền thống đồng thời đổi mới mẫu mã, bao bì để cốm có thể tiếp cận nhiều nhóm khách hàng hơn và nâng cao giá trị.

Đặc biệt, một số chủ thể OCOP đang kết hợp giá trị thủ công truyền thống với tư duy thiết kế hiện đại, đầu tư bao bì theo hướng sang trọng, có khả năng bảo quản và trưng bày sản phẩm tốt hơn, qua đó mở rộng cơ hội bước vào phân khúc quà tặng. Một ví dụ là sản phẩm tò he của nghệ nhân Đặng Văn Hậu, một trong những người hiếm hoi ở làng Xuân La (Phú Xuyên, Hà Nội) còn gắn bó và phát triển nghề nặn tò he truyền thống. Những con tò he vốn là món đồ chơi dân gian quen thuộc, qua bàn tay nghệ nhân được tạo hình ngày càng tinh xảo, đa dạng về chủ đề và được đặt trong những hộp quà thiết kế trang trọng, chỉn chu. Cách làm này giúp tò he vượt ra khỏi hình ảnh một món đồ chơi dân gian đơn thuần để trở thành sản phẩm văn hóa, quà tặng mang dấu ấn Hà Nội. Chiếc hộp không chỉ bảo vệ sản phẩm mà còn tạo không gian để kể câu chuyện về làng nghề Xuân La, về người nghệ nhân và nét văn hóa dân gian được trao truyền qua nhiều thế hệ.

“Nâng chuẩn” OCOP trong giai đoạn mới

Khi Chương trình OCOP đã tạo được nền tảng về số lượng, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tiếp theo là chất lượng phải đi vào chiều sâu.

Theo ông Ngọ Văn Ngôn, khung tiêu chí trong giai đoạn mới đặt ra những yêu cầu chặt chẽ hơn, từ kiểm soát nguồn nguyên liệu đầu vào, chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu đến khả năng phát triển thị trường.

Thay vì tập trung vào việc tạo phong trào như thời gian đầu, các chủ thể muốn phát triển sản phẩm OCOP ở thứ hạng cao phải từng bước hoàn thiện cả năng lực sản xuất và hệ thống quản lý chất lượng.

Các yêu cầu liên quan đến bảo hộ thương hiệu, tiêu chuẩn ISO, HACCP, VietGAP, sản xuất hữu cơ... ngày càng trở thành những yếu tố quan trọng đối với quá trình chuẩn hóa và nâng hạng sản phẩm.

Công tác đánh giá cũng được thực hiện theo hướng thực chất hơn. Trước khi sản phẩm được đưa ra Hội đồng đánh giá, tổ tư vấn tiến hành khảo sát trực tiếp tại cơ sở để xem xét điều kiện sản xuất, trang thiết bị và quy trình vận hành. Những sản phẩm đáp ứng đầy đủ các điều kiện mới được trình Hội đồng xem xét.

Cách tiếp cận này góp phần đưa OCOP trở về đúng bản chất là một chương trình phát triển kinh tế nông thôn dựa trên sản phẩm có chất lượng và khả năng thương mại, thay vì chỉ dừng lại ở việc công nhận thứ hạng.

Đồng thời, đây cũng là yêu cầu để các chủ thể OCOP Hà Nội chuẩn bị tốt hơn khi đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối hiện đại và hướng tới những thị trường có tiêu chuẩn cao.

Sản phẩm tò he của nghệ nhân Đặng Văn Hậu được đặt trong hộp quà thiết kế chỉn chu, góp phần đưa sản phẩm dân gian truyền thống đến gần hơn với phân khúc quà tặng hiện đại.

Đưa OCOP vào hệ sinh thái quà tặng Thủ đô

Một hướng phát triển mới đang được Hà Nội đặt ra là kết nối sản phẩm OCOP với Đề án phát triển sản phẩm quà tặng Hà Nội.

Thay vì để từng sản phẩm phát triển riêng lẻ, Đề án hướng tới hệ thống hóa các sản phẩm quà tặng trên nhiều lĩnh vực, phục vụ nhu cầu của Thành phố, doanh nghiệp, người dân cũng như khách du lịch trong và ngoài nước.

Trong đó, sản phẩm OCOP và sản phẩm làng nghề được xác định là một trong những nguồn lực quan trọng.

Theo định hướng, Hà Nội sẽ xây dựng danh mục hàng trăm sản phẩm tiêu biểu, từng bước kết nối với các điểm du lịch, trung tâm thương mại, sân bay và những không gian có khả năng tiếp cận lượng khách lớn.

Điểm đáng chú ý là sản phẩm không chỉ được lựa chọn dựa trên chất lượng phần “ruột”, mà còn cần sự tham gia của các nhà thiết kế, nghệ nhân, kiến trúc sư và đơn vị sản xuất bao bì để nâng cao giá trị thẩm mỹ và khả năng kể câu chuyện về Hà Nội.

Thành phố cũng định hướng tăng cường kết nối giữa nhà sản xuất - nhà thiết kế - đơn vị làm bao bì, tạo điều kiện để nguồn nguyên liệu, kỹ thuật thủ công truyền thống và tư duy thiết kế hiện đại gặp nhau.

Nếu được tổ chức tốt, đây có thể trở thành bước phát triển tiếp theo của OCOP Hà Nội. Một sản phẩm OCOP khi đó không chỉ được nhận diện bằng số sao mà còn có khả năng trở thành món quà mang bản sắc Thủ đô, xuất hiện tại các điểm du lịch, trung tâm thương mại, sân bay và theo chân du khách đến nhiều thị trường.

Từ số lượng sang giá trị

Sau hơn 7 năm triển khai trên phạm vi cả nước và từ năm 2019 tại Hà Nội, OCOP đã đi qua giai đoạn tạo lập nền tảng ban đầu. Với Hà Nội, hơn 3.500 sản phẩm được đánh giá, phân hạng là một nguồn lực lớn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải khai thác hiệu quả hơn giá trị sau chứng nhận.

Bài toán của giai đoạn 2026 - 2030 vì vậy không chỉ nằm ở việc có thêm bao nhiêu sản phẩm OCOP, mà quan trọng hơn là bao nhiêu sản phẩm có thể duy trì chất lượng, nâng hạng, xây dựng được thương hiệu, mở rộng thị trường và tạo ra giá trị kinh tế bền vững cho khu vực nông thôn.

Từ chuẩn hóa vùng nguyên liệu, chế biến sâu, hoàn thiện bao bì đến bảo hộ thương hiệu, xúc tiến thương mại và kết nối với du lịch, quà tặng Thủ đô, OCOP Hà Nội đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới.

Ở đó, “số sao” là sự ghi nhận, nhưng sức sống của sản phẩm trên thị trường mới là thước đo cuối cùng cho hiệu quả của Chương trình OCOP.