Tôn vinh những mẫu thiết kế sáng tạo từ chất liệu truyền thống

Cuộc thi Thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ mới Hà Nội năm 2026, với chủ đề “Nghệ thuật thủ công – Hơi thở thời đại”, thu hút 185 tổ chức, cá nhân và nghệ nhân tham gia, với 397 sản phẩm, bộ sản phẩm thuộc nhiều nhóm ngành nghề. Sau quá trình chấm chọn, 90 sản phẩm được trao giải, gồm 6 giải Nhất, 18 giải Nhì, 24 giải Ba và 42 giải Khuyến khích.

Theo kết quả giải thưởng, 6 sản phẩm đoạt giải Nhất đại diện cho sự phong phú về chất liệu, kỹ thuật và ý tưởng thiết kế của các nhóm nghề thủ công mỹ nghệ Thủ đô.

Các đại biểu tham quan khu trưng bày các sản phẩm đạt giải tại Cuộc thi Thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ mới Hà Nội năm 2026.

Ở nhóm gốm sứ, sản phẩm “Bộ bát đĩa gốm sứ đồ ăn gia đình” của tác giả Đào Anh Tuấn, xã Bát Tràng, được trao giải Nhất. Việc một bộ sản phẩm phục vụ nhu cầu sử dụng thường nhật được vinh danh cho thấy thiết kế đồ thủ công không chỉ hướng tới giá trị trưng bày mà còn cần gắn với không gian sống và thói quen tiêu dùng. Cùng nhóm này, các sản phẩm đoạt giải như “Địa Vân” của Đặng Thùy Dung, “Bình gốm men rạn Long Đình” của Phạm Văn Đạt, “Bộ ấm chén gốm sứ men hỏa biến tử sa” của Vương Thành Nam tiếp tục cho thấy sự đa dạng trong cách khai thác chất liệu và hình thức gốm truyền thống.

Ở nhóm sơn mài, sơn son thếp vàng, giải Nhất thuộc về “Tủ sơn mài – Gia đình Việt” của Công ty TNHH Mỹ nghệ và Đầu tư thương mại Đông Phương. Bên cạnh đó, các sản phẩm “Bình hoa sơn mài – Mạch đất sinh hoa” của Lã Bảo Lâm, “Tượng sơn mài – Vinh quy bái tổ” của Công ty TNHH Sơn mài Bảo Lâm và “Đèn trang trí sơn mài – Kim mai phú quý” của Lã Văn Hùng được trao giải Nhì. Những tên gọi gợi nhắc văn hóa, gia đình và truyền thống cho thấy chất liệu sơn mài vẫn là không gian sáng tạo giàu tiềm năng, có thể hiện diện trong nhiều loại hình sản phẩm khác nhau.

Trong nhóm mây, tre, giang đan, guột tế, “Bộ đèn đan mây ‘Hai anh em’” của hai đồng tác giả Nguyễn Văn Huấn và Nguyễn Trọng Xiêm đoạt giải Nhất. Các giải Nhì được trao cho “Đèn bão tri ân” của hai đồng tác giả Trần Văn Thắng và Lê Văn Doanh, “Sóng đèn mây” của Nguyễn Văn Vinh và “Hộp đựng bánh kẹo mây đan” của Nguyễn Thị Thanh Tuyền. Kết quả này ghi nhận khả năng khai thác vật liệu đan lát trong những sản phẩm có chức năng sử dụng cụ thể, đồng thời mở rộng cách tiếp cận đối với nhóm nghề vốn gắn bó lâu đời với đời sống nông thôn.

Ở nhóm khảm trai, gỗ mỹ nghệ, sản phẩm “Hộp kỷ trà” của Phạm Văn Bắc, xã Chuyên Mỹ, được trao giải Nhất. Ba sản phẩm đoạt giải Nhì gồm “Khay khảm ốc liên hoa trà đạo” của Nguyễn Đình Trang, “Tranh đĩa khảm ốc đỏ Hòa ca thiên nhiên” của Vũ Văn Đình và “Khay trà Liên chi” của Nguyễn Văn Thục. Các sản phẩm cho thấy sự hiện diện của kỹ nghệ khảm trai trong những vật dụng gắn với thưởng trà, trang trí và thưởng thức nghệ thuật; qua đó, giá trị thủ công có thể được kết nối với nhu cầu sử dụng và thẩm mỹ của người tiêu dùng hiện nay.

Ở nhóm dệt vải, thêu, lụa tơ tằm, giải Nhất thuộc về “Bộ thảm thiền ghép vải: An trong tâm” của Dương Thị Thùy Linh, xã Chương Dương. Các sản phẩm đoạt giải Nhì gồm “Tranh thêu: Dã Liên” của Phạm Thị Lương, túi “Thơ” của Nguyễn Thơ Thơ và “Bộ sản phẩm trang sức thêu: Mùa thu” của Nguyễn Thị Kiều Oanh. Từ tranh thêu, túi xách đến trang sức và sản phẩm ghép vải, nhóm nghề này cho thấy khả năng đưa kỹ thuật thủ công vào nhiều hình thức ứng dụng, không bó hẹp trong những sản phẩm truyền thống quen thuộc.

Trong nhóm đồng, đá, sừng mỹ nghệ và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ khác, “Sản phẩm đậu bạc ‘Cá chép vượt Vũ Môn” của Lê Đình Sơn, xã Đại Thanh, đoạt giải Nhất. Các sản phẩm đoạt giải Nhì gồm quạt lá bàng “Kim Liên” của Lê Thị Lan Hương, sản phẩm “Sơn Dương Như Ý” của Nguyễn Viết Dũng và sản phẩm sừng “Hồn quê” của Trần Thị Thùy Dương. Sự góp mặt của những sản phẩm từ các chất liệu khác nhau phản ánh tính đa dạng của thủ công mỹ nghệ Hà Nội, đồng thời cho thấy dư địa sáng tạo không chỉ nằm ở những nhóm nghề có quy mô lớn mà còn ở các kỹ thuật và vật liệu đặc thù.

Các thành viên Ban Giám khảo chấm điểm, đánh giá các sản phẩm dự thi

Ghi nhận tài năng, đặt ra yêu cầu đổi mới thiết kế

Theo ông Hoàng Quân, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại Hà Nội, điểm đáng chú ý của cuộc thi năm nay là 100% sản phẩm dự thi đều đã được thiết kế hoàn thiện, có sự chuẩn bị về chất lượng, công năng và tính thẩm mỹ. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy các đơn vị, cá nhân tham gia ngày càng quan tâm đến việc hoàn thiện sản phẩm trước khi đưa ra thị trường.

Tuy nhiên, số lượng sản phẩm tham gia và giải thưởng được trao mới phản ánh một phần bức tranh sáng tạo của các làng nghề. Giá trị lâu dài của cuộc thi còn nằm ở khả năng khuyến khích người làm nghề đổi mới tư duy thiết kế, từ việc tạo ra một sản phẩm đẹp, tinh xảo đến xây dựng sản phẩm có bản sắc riêng, có nhóm khách hàng và có khả năng thương mại hóa.

Theo ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, tính sáng tạo là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu trong thiết kế sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Một sản phẩm được làm công phu, có kỹ thuật tốt nhưng thiếu sự mới mẻ sẽ khó tạo được khác biệt trên thị trường. Ngược lại, khi biết khai thác thế mạnh của chất liệu truyền thống và kết hợp với tư duy thẩm mỹ mới, sản phẩm sẽ có thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng.

Ông Trịnh Quốc Đạt cũng nhấn mạnh việc đánh giá sản phẩm cần xem xét tổng thể nhiều yếu tố, từ kỹ thuật, hình thức đến giá trị văn hóa và khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường. Theo ông, giá trị của sản phẩm thủ công mỹ nghệ không chỉ nằm ở hình thức hay công năng mà còn được kết tinh từ câu chuyện văn hóa, truyền thống nghề và bản sắc của mỗi vùng đất.

Từ góc nhìn này, việc lựa chọn 90 sản phẩm đoạt giải có ý nghĩa khích lệ đối với các tác giả, cơ sở sản xuất và cộng đồng làng nghề. Tuy vậy, giải thưởng cần được xem là điểm khởi đầu cho quá trình hoàn thiện sản phẩm, chứ không phải đích đến cuối cùng. Để một mẫu thiết kế thực sự có sức sống, người sản xuất còn phải tiếp tục kiểm chứng nhu cầu thị trường, tính toán chi phí, lựa chọn phương thức sản xuất phù hợp và duy trì chất lượng ổn định.

Một vấn đề khác là làm thế nào để các mẫu thiết kế mới vừa thể hiện được dấu ấn cá nhân, vừa giữ được bản sắc của nghề. Đổi mới không đồng nghĩa với việc loại bỏ những giá trị cũ. Với sản phẩm làng nghề, kỹ thuật truyền thống, tri thức nghề và kinh nghiệm của người thợ chính là nền tảng để sáng tạo. Khi được kết hợp với cách tổ chức công năng, kiểu dáng và hình thức sử dụng phù hợp, những giá trị ấy có thể tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại.

Từ giải thưởng đến cơ hội đưa sản phẩm vào thị trường

Một điểm đáng ghi nhận của cuộc thi là sự hiện diện của các sản phẩm thuộc nhiều lĩnh vực, từ đồ dùng gia đình, vật phẩm trang trí đến sản phẩm quà tặng và phụ kiện. Sự đa dạng này mở ra khả năng tiếp cận những nhóm khách hàng khác nhau, song cũng đặt ra yêu cầu mỗi cơ sở phải xác định rõ thế mạnh và hướng phát triển sản phẩm của mình.

Chẳng hạn, sản phẩm gốm sứ gia dụng cần chú trọng tính tiện dụng, độ bền và sự phù hợp với không gian sống; sản phẩm sơn mài, khảm trai có thể phát huy giá trị ở tính thẩm mỹ và kỹ thuật hoàn thiện; còn các sản phẩm mây tre, thêu, ghép vải có cơ hội tiếp cận những nhu cầu về trang trí, quà tặng và phụ kiện. Đây là những hướng tiếp cận thị trường cần được nghiên cứu, thử nghiệm trên cơ sở đặc điểm thực tế của từng sản phẩm, thay vì áp dụng một công thức chung cho tất cả các nhóm nghề.

Ông Trịnh Quốc Đạt - Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Việt Nam - Phó Trưởng ban Giám khảo phát biểu về quy chế, tiêu chí chấm điểm và đánh giá sản phẩm tại Cuộc thi Thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ mới Hà Nội năm 2026.

Cùng với thiết kế, yêu cầu phát triển bền vững cũng ngày càng có ý nghĩa đối với sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Việc lựa chọn nguyên liệu phù hợp, sử dụng tiết kiệm tài nguyên, hạn chế chất thải và tổ chức sản xuất hiệu quả có thể góp phần nâng cao giá trị sản phẩm. Tuy nhiên, để khẳng định một mẫu thiết kế đáp ứng tốt các tiêu chí xanh, cần có thông tin cụ thể về nguyên liệu, quy trình sản xuất và tác động môi trường; không thể chỉ dựa vào hình thức hay tên gọi của sản phẩm.

Vì vậy, sau cuộc thi, cần chú trọng kết nối các tác giả đoạt giải với hoạt động xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm, tư vấn hoàn thiện mẫu mã và tiếp cận đối tác phân phối. Việc trưng bày sản phẩm đạt giải tại Cung Triển lãm Kiến trúc, Quy hoạch xây dựng Quốc gia trong khuôn khổ Hội chợ quốc tế Quà tặng hàng thủ công mỹ nghệ Hà Nội năm 2026, từ ngày 8 đến 11/10/2026, là một kênh giới thiệu sản phẩm tới công chúng và thị trường. Hiệu quả tiếp theo sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì chất lượng, hoàn thiện thiết kế và chuyển hóa sự quan tâm thành nhu cầu mua hàng thực tế.

Theo kết quả công nhận giải thưởng, 90 sản phẩm, bộ sản phẩm được trao tổng cộng 84 triệu đồng tiền thưởng; mỗi tổ chức, cá nhân đạt giải còn được nhận giấy chứng nhận của UBND thành phố Hà Nội và biểu trưng cuộc thi. Bên cạnh giá trị động viên, sự ghi nhận này cần được nối tiếp bằng các giải pháp hỗ trợ để mẫu thiết kế có triển vọng không dừng lại ở không gian trưng bày mà từng bước được hoàn thiện, sản xuất và thương mại hóa.

Cuộc thi Thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ mới Hà Nội năm 2026 vì thế không chỉ là hoạt động tôn vinh những sản phẩm tiêu biểu, mà còn là dịp nhìn nhận yêu cầu đổi mới của các làng nghề trong bối cảnh thị trường liên tục thay đổi. Từ bộ bát đĩa gốm sứ, tủ sơn mài, đèn đan mây đến hộp khảm trai, sản phẩm ghép vải hay đậu bạc, mỗi mẫu thiết kế đều đặt ra bài toán riêng về kết hợp kỹ nghệ, thẩm mỹ, công năng và khả năng tiêu thụ.

Khi sự sáng tạo được đặt trên nền tảng tri thức nghề và bản sắc văn hóa, sản phẩm làng nghề có thêm cơ hội bước vào những không gian sử dụng mới, tiếp cận nhiều nhóm khách hàng hơn và nâng cao giá trị trên thị trường. Đó cũng là hướng đi cần được tiếp tục thúc đẩy để những giá trị thủ công truyền thống không chỉ được lưu giữ, mà còn hiện diện sinh động trong đời sống hôm nay.