Tâm sự của những người thợ rèn còn lại…

Tại nhà ông Đoàn Văn Minh, ông đang nhịp nhàng tay đe, tay búa. Lửa lò rèn rưng rức đỏ. Ông chia sẻ, 16 tuổi đã theo cái nghề rèn, học từ ông nội, từ bố mà thành. Cũng không biết gia đình đã truyền cho nhau bao nhiêu đời nhưng có lẽ sẽ không còn được lâu vì thế hệ con cái sau này đã đi ra ngoài làm công việc khác.

Lò rèn của ông Đoàn Văn Minh chủ yếu làm ra các công cụ phục vụ cho sản xuất nông nghiệp con dao, cái liềm, cuốc, cào... hoàn toàn bằng thủ công. Chính xác là bằng tay đe, tay búa và sức lực. Thu nhập từ nghề rèn rất bấp bênh, chỉ được 50.000-100.000 đồng/ngày.

Ông Đoàn Văn Minh tâm sự: “Bỏ thì thương, tiếc cho sự mai một của nghề truyền thống. Giữ lại thì không còn sức. Vài năm nữa thôi, tuổi cao, tay không quay búa nổi. Biết vậy, mà thèm! Thèm mùi than, thèm cái nóng hầm hập lò rèn, thèm tiếng búa, tiếng đe...”.

Gia đình Đoàn Văn Minh miệt mài bên lửa lò rèn.

Ở một lò rèn khác của ông Nguyễn Minh Sơn, một người từng sống với nghề rèn đúc gia truyền đến thời điểm này đã 45 năm. Ông chia sẻ: “Tôi muốn giữ nghề truyền thống của cha ông nên gia đình đầu tư mua sắm búa máy, máy mài dự tính mở rộng quy mô sản xuất. Tuy nhiên, lao động không có, con cái chẳng ai theo nghiệp cha mẹ, sản phẩm làm ra khó tiêu thụ... vợ chồng chỉ biết hỗ trợ nhau sống trọn với nghề”.

Nghề rèn đúc lắm gian truân, cực khổ, quần quật từ sáng sớm đến chiều tối làm bạn với lò lửa, tiếng búa, tiếng đe, khói bụi... Chưa kể nhu cầu thị trường hẹp dần. Đơn cử, mỗi cây rựa, con dao làm ra chất lượng cực tốt phải bán từ 120.00-150.000 đồng mới có lãi. Nhưng ngoài thị trường, hàng Thái Lan, Trung Quốc với mức giá ấy, người dân có thể mua được hai sản phẩm tương tự. Thêm nữa, nông nghiệp dần cơ giới hóa, hiện đại hóa, bây giờ gặt hái, thu hoạch đều dùng máy móc, ai còn làm thủ công... nhu cầu nông cụ vì thế mà giảm dần.

Khó khăn chồng chất để giữ nghề

Năm 2008, thôn Nhân Hòa từng được UBND tỉnh Quảng Bình công nhận là làng nghề đúc rèn, sản xuất mộc mỹ nghệ, trong tổng số 120 hộ làm nghề thì có 70% hộ dân làm nghề đúc rèn, 30% sản xuất mộc mỹ nghệ. Đây chính là cơ hội để địa phương thúc đẩy nghề rèn đúc ngày một phát triển. Từ khi được công nhận làng nghề, người dân thôn Nhân Hòa đã mạnh dạn áp dụng các thành tựu khoa học vào sản xuất, từng bước cơ khí hoá nghề rèn truyền thống để tăng năng suất lao động. Nhiều hộ đã tự trang bị máy mài, máy dập... nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, do nhiều yếu tố, hiện nay làng nghề chỉ còn 15 hộ tham gia làm nghề rèn đúc.

Các sản phẩm của làng nghề đang gặp phải sự cạnh tranh mạnh từ thị trường công nghiệp.

Để rèn nên một dụng cụ lao động thông thường như dao, cuốc, xẻng… người thợ rèn phải bỏ ra khá nhiều công sức và thời gian. Trải qua nhiều công đoạn, trong quá trình rèn, để sản phẩm bền, sắc, điều quan trọng là than phải đúng nhiệt độ, khi cho sắt lên đập phải có lực tác động nhịp nhàng. Đây là nghề rất vất vả, thu nhập thấp nhưng các hộ làm nghề rèn đúc Quảng Hòa vẫn duy trì nhằm giữ gìn nghề truyền thống của cha ông.

Với thực tế hiện nay, người tiêu dùng ưa chuộng các sản phẩm công nghiệp hơn các sản phẩm thủ công, chính vì vậy, các sản phẩm rèn đúc thủ công rất khó tiêu thụ. Trong khi đó, nguồn vốn đầu tư máy móc phục vụ nghề rèn đúc nhằm giảm sức lao động cao. Đây chính là những trở ngại khiến nghề rèn đúc Quảng Hòa đang dần bị mai một./.