Bao năm qua, Nghệ nhân A Pơr vẫn luôn miệt mài với nghề đan lát truyền thống.

Giỏi nghề từ lúc 15 tuổi

Trong ngôi nhà nhỏ nằm cuối làng Kon Hdrế (cũ), nay là thôn Đăk Lôi, xã Ngọk Réo, nghệ nhân A Pơr (người Tơ Đrá - một nhóm địa phương thuộc dân tộc Xơ Đăng) vẫn ngày ngày với nghề đan lát truyền thống.

Theo lời nghệ nhân A Pơr, đan lát là kỹ năng mà người đàn ông Tơ Đrá nào cũng phải biết. Ngày xưa, trong nếp sống truyền thống, đàn ông săn bắt, làm nương rẫy, đan lát; phụ nữ dệt vải và quán xuyến việc nhà. Vì thế, từ nhỏ, những cậu bé trong làng đều theo cha học nghề như một lẽ tự nhiên.

Theo cha học nghề rèn, nghề đan lát từ năm 9 tuổi, đến năm Nghệ nhân giữ gìn nghề đan lát truyền thống qua mô hình nhà rông thu nhỏ 15 tuổi ông đã thành thạo với 2 nghề truyền thống này. Tuy nhiên, nghề đan lát khiến ông yêu thích hơn, bởi những sản phẩm của nghề cần có độ tinh xảo và thường được người dân trong làng thời điểm đó ưa chuộng tìm mua.

Nghệ nhân A Pơr kể: “Hồi đó, ngày nào cũng đan gùi, rổ, nia. Sản phẩm làm ra thì bà con trong làng đều lấy hết để sử dụng. Có người ta trả bằng tiền, có khi chỉ đổi bằng con gà, lúa gạo để lấy những sản phẩm tôi làm ra”.

Sản phẩm gùi và nhà rông thu nhỏ được nghệ nhân A Pơr đan với độ tinh xảo cao thu hút khách tìm mua làm kỷ niệm.

Thay đổi để phù hợp với xu hướng hiện đại

Nghệ nhân A Pơr cho biết, bây giờ thì khác rồi, sự thay đổi của đời sống hiện đại đã khiến nghề đan lát truyền thống của đồng bào DTTS dần phai nhạt. Ngày xưa làm nông nghiệp thì dùng gùi để vận chuyển nông sản, ngày nay thì có bao bì, có xe vận chuyển rồi nên gùi không còn được sử dụng nhiều.

“Sản phẩm làm ra không có nhiều người mua nữa. Trong thôn Đăk Lôi hiện nay chỉ còn vài người gắn bó với nghề đan lát, đa phần đều đã lớn tuổi”, nghệ nhân A Pơr chia sẻ.

Theo lời Nghệ nhân kể, trong một lần xem truyền hình thấy người ta làm mô hình sản phẩm truyền thống bán cho khách du lịch thu nhập cao, ông đã suy nghĩ mình cũng thay đổi để có thêm thu nhập.

Thế là ông bắt đầu làm những chiếc gùi nhỏ để trang trí, sau đó là làm những mô hình nhà rông thu nhỏ. Ông bảo, với kích thước cao khoảng 60 cm, ngang 40 cm, chiều rộng hơn 20 cm nhưng ông làm phải mất cả tháng, vì rất nhiều công đoạn thực hiện rất kỳ công, tỷ mỉ; phải giữ được nguyên vẹn về kết cấu, hoa văn truyền thống như ngôi nhà rông thực của người Tơ Đrá. Khó nhất là phần tạo hoa văn cho phần mái và phần vách nhà rông đúng theo nguyên bản.

“Mỗi chiếc nhà rông tôi bán 3,5 triệu, nếu khách đặt làm chiếc lớn hơn thì giá bán khoảng 5 triệu; những chiếc gùi nhỏ thì giá bán 250 nghìn/ chiếc. Cũng giúp tôi có thêm thu nhập lúc tuổi già và cũng giữ được nghề truyền thống để truyền lại cho thế hệ trẻ”, nghệ nhân A Pơr cho biết thêm.