Đồng bào dân tộc Dao đông thứ 9 trong cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam. Người Dao ở Việt Nam có trên 751.067 người, cư trú chủ yếu ở vùng rẻo cao của các tỉnh phía Bắc như: Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng, Thái Nguyên, Bắc Kạn, Bắc Giang, Phú Thọ, Hà Giang, Tuyên Quang, Yên Bái, Lào Cai, Lai Châu, Thanh Hóa…

Nghệ nhân Đặng Hồng Khánh đứng lớp dạy chữ Nôm - Dao cho thế hệ trẻ

Cộng đồng dân tộc Dao tạo dựng nên các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, từ việc canh tác nương rẫy, ruộng bậc thang đến kiến trúc làng bản, ẩm thực, trang phục truyền thống, tín ngưỡng. Trong đó nổi bật là chữ viết Nôm Dao, chữ Dao.

Đặc biệt ngôn ngữ người Dao thuộc hai phương ngữ chính là phương ngữ Miền vả (của người Dao Đỏ, Dao Quần Chẹt, Dao Tiền) và phương ngữ Mùn vả (của người Dao Quần Trắng, Dao Làn Tẻn). Hai phương ngữ này đều sử dụng chữ Nôm Dao.

Những năm qua, những Người có uy tín trên địa bàn xã Trì Quang, huyện Bảo Thắng, Lào Cai đã phát huy vai trò là cầu nối giữa cấp ủy, chính quyền với Nhân dân, trở thành điểm tựa tin cậy cho đồng bào DTTS trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Ngày càng có nhiều tấm gương Người có uy tín tiêu biểu trong các lĩnh vực, trong đó có ông Đặng Hồng Khánh- người tâm huyết bảo tồn và truyền dạy chữ Nôm Dao.

Sinh ra và lớn lên tại Trì Quang, thấu hiểu giá trị của văn hóa dân tộc, ông Đặng Hồng Khánh đã dành nhiều tâm huyết sưu tầm, lưu giữ và giảng dạy chữ Nôm Dao - loại chữ cổ đang dần mai một theo thời gian.

Nghệ nhân Đặng Hồng Khánh chia sẻ: “Người Dao Tuyển ở thôn Tân Thượng, xã Trì Quang có nền văn hóa truyền thống lâu đời, có tiếng nói, chữ viết riêng. Tuy nhiên, theo thời gian, chữ viết của người Dao Tuyển đang dần bị mai một. Bản thân tôi luôn lo lắng văn hóa của người Dao sẽ bị thất truyền, nên tôi quyết định mở lớp dạy chữ Nôm Dao để bà con và thế hệ trẻ có thể tiếp cận, gìn giữ và phát huy văn hóa của dân tộc mình”.

Một buổi học chữ nôm Dao miễn phí do ông Đặng Hồng Khánh truyền dạy

Từ năm 2019, ông Khánh đã mở lớp dạy chữ Nôm Dao miễn phí cho 8 người trong thôn. Với phương pháp “truyền khẩu” và “cầm tay chỉ từng nét chữ,” ông Khánh dạy học trò từ cách viết từng ký tự đến cách phát âm chuẩn. Lớp học dần thu hút thêm nhiều người tham gia. Đến nay, đã có 23 người trong thôn và các địa phương lân cận theo học tại nhà ông Khánh. Thời gian học chủ yếu vào buổi tối và các ngày nông nhàn, thuận tiện cho bà con.

Anh Đặng Văn Thành, người từng tham gia lớp học chữ Nôm Dao của ông Khánh, chia sẻ: “Người Dao Tuyển ở thôn Tân Thượng ai cũng ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Đàn ông Dao Tuyển phải biết ngôn ngữ, chữ viết để thờ cúng tổ tiên. Lớp học của thầy Khánh mở ra, dân bản ai cũng vui mừng, phấn khởi. Nhờ học chữ Nôm Dao, tôi và nhiều người khác hiểu thêm về lễ nghi, phong tục của dân tộc mình”.

Song song với việc truyền dạy chữ Nôm Dao, ông Khánh còn dành thời gian sưu tầm, sao chép và biên soạn các tài liệu chữ Nôm Dao, dịch ra tiếng phổ thông để học viên dễ tiếp cận. Ông còn tặng cho học trò những cuốn sách chép tay, giúp họ có tài liệu để ôn luyện và ghi nhớ lâu hơn.

Không chỉ dạy chữ, ông Khánh còn am hiểu sâu sắc văn hóa, các nghi lễ truyền thống của người Dao như: Lễ cấp sắc, lễ cầu mùa, lễ cầu an… Ông luôn giải thích cặn kẽ cho học trò về ý nghĩa của từng nghi lễ, gắn liền với chữ Nôm Dao, để việc học chữ không chỉ là học ngôn ngữ mà còn là học về văn hóa, phong tục tập quán của dân tộc.

Ở tuổi 70, ông Khánh vẫn miệt mài với công việc bảo tồn chữ Nôm Dao. Với ông, đây không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm đam mê, là cách để giữ gìn cội nguồn văn hóa của dân tộc. Ông chia sẻ: “Tôi chỉ mong lớp trẻ biết đọc, biết viết chữ Nôm Dao, hiểu được văn hóa của dân tộc mình để sau này có thể tiếp tục truyền lại cho con cháu”.

Lớp học chữ Nôm- Dao do nghệ nhân Đặng Hồng Khánh truyền dạy

Nhờ những nỗ lực bền bỉ ấy, ông Đặng Hồng Khánh đã góp phần hồi sinh chữ Nôm Dao trong cộng đồng người Dao Tuyển ở Trì Quang. Ông Nguyễn Văn Vinh, Phó Chủ tịch UBND xã Trì Quang, khẳng định: “Ông Đặng Hồng Khánh vừa là thầy giáo dạy chữ Nôm Dao, vừa là Người có uy tín trong cộng đồng người Dao xã Trì Quang. Đóng góp của ông Khánh trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc Dao là vô cùng quan trọng”.

Hy vọng với tâm huyết và sự cống hiến của ông Đặng Hồng Khánh, chữ Nôm Dao sẽ tiếp tục được giữ gìn, phát huy, trở thành niềm tự hào của người Dao Tuyển ở Trì Quang, huyện Bảo Thắng.