Phố Hàng Bút, một trong những con phố nhỏ trong khu phố cổ Hà Nội, từng là trung tâm của nghề làm bút lông thủ công. Nơi đây, những cửa hàng bút lông từng nở rộ, phục vụ nhu cầu học tập và viết chữ của người dân. Dù ngày nay phố Hàng Bút chỉ còn dài khoảng 70 mét, nối liền phố Thuốc Bắc và Bát Sứ, nhưng trong ký ức của nhiều người Hà Nội, đây từng là nơi tập trung nhiều nghệ nhân làm bút.

Cận cảnh những chiếc bút lông thủ công.

Trải qua thăng trầm của thời gian và lịch sử, con phố này đã dần mai một. Nghề làm bút lông, một thời vang bóng, giờ đây chỉ còn le lói những ngọn lửa nhỏ. Trong số đó, cửa hiệu Kim Dung là một trong những ngọn lửa cuối cùng, nơi vẫn giữ gìn được những bí quyết làm bút lông truyền thống. Ông Kim Dung, chủ nhân của cửa hiệu, là người kế thừa và duy trì nghề làm bút lông qua ba đời.

Trong không gian nhỏ bé của cửa hiệu, từng nét vẽ, từng đường nét trên chiếc bút lông đều là kết quả của quá trình lao động tỉ mỉ và sáng tạo. Để tạo ra một chiếc bút lông hoàn hảo, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn từ việc chọn lông sơn dương, một loại lông quý hiếm có chất lượng cao, đến việc cắt tỉa, gắn lông vào cán bút và cân chỉnh độ mềm mại của ngòi bút. Mỗi bước đều đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm dày dặn.

Vừa nắn nót chỉnh sửa và đóng gói từng chiếc bút lông, ông chủ hiệu chia sẻ: “Tôi hiệu là Kim Dung, gia đình có truyền thống 3 đời làm nghề bút lông”.

Ở tuổi 73, có mức lương hưu ổn định, người đàn ông này vẫn gắn bó và duy trì nghề của gia đình vì “tiếc”. Ông quan niệm, làm nghề gì cũng cần có thu nhập để nuôi sống bản thân. Bởi vậy, con cái của ông đã ổn định sự nghiệp, khó theo đuổi một nghề thủ công đang dần mai một vì ngày càng ít người tìm mua bút lông truyền thống.

Hiệu bút thủ công này hiện chỉ nhận những đơn hàng từ các nhà máy đặt theo mẫu có sẵn, để đáp ứng đúng nhu cầu của thị trường. Dù lời lãi không nhiều, thời gian và công sức đầu tư lại lớn. Làm bút từ lông sơn dương hay còn gọi là lông dê núi. Phải là dê vùng xứ lạnh mới có lông đẹp, dày, giá thành tương đối cao vì không có sẵn ở Việt Nam. Nguyên vật liệu làm nghề đắt, lời lãi không đáng kể mà thời gian, công sức đầu tư lại nhiều. Ông Kim Dung vẫn kiên trì với nghề. Ông tâm sự: "Nghề làm bút lông không chỉ đơn thuần là một nghề để kiếm sống mà còn là một niềm đam mê. Tôi muốn truyền lại nghề này cho thế hệ trẻ, để họ hiểu và trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc."

Ông Kim Dung, chủ nhân của cửa hiệu, là người kế thừa và duy trì nghề làm bút lông qua ba đời.

Tuy nhiên, việc truyền lại nghề làm bút lông trong thời đại công nghệ ngày nay không hề dễ dàng. Giới trẻ ngày nay thường bị cuốn vào những thú vui hiện đại, ít có thời gian và sự kiên nhẫn để học hỏi một nghề thủ công đòi hỏi sự tỉ mỉ và tinh tế như làm bút lông. Vừa nắn nót chỉnh sửa và đóng gói từng chiếc bút lông, ông chủ hiệu chia sẻ: “Gia đình có truyền thống 3 đời làm nghề bút lông. Nghề này ngày xưa sản xuất các chổi lông bút lông nhưng theo thời gian một là họ bỏ nghề hoặc là họ chuyển, gia đình đông con thì họ bán nhà đi. Nhà tôi thì trụ lại được” - người nghệ nhân tiết lộ. “Trước đây tôi vốn là cán bộ công nhân viên Nhà nước, từ khi nghỉ hưu tôi mới hoàn toàn theo nghề của gia đình và cho đến nay đã được 13 năm. Thời gian học nghề từ gia đình phải là mấy chục năm”.

Thấm thoát đã mấy chục năm, cửa tiệm nhỏ với tấm biển giản dị vẫn là địa chỉ uy tín được khách hàng tìm đến mỗi khi cần những chiếc bút lông thủ công. Không chỉ riêng cửa hiệu Kim Dung, những cửa hiệu gia truyền khác giữa 36 phố xưa của Hà Nội vẫn kiên trì giữ nghề ông cha để lại như để câu ca xưa còn vang mãi: “Khéo tay hay nghề, đất lề Kẻ Chợ”.