Với những đóng góp bền bỉ, nghệ nhân Lê Văn Tuy (bên phải) xứng đáng như “người giữ hồn nón lá làng Chuông” một đại sứ văn hóa của Thủ đô, của Việt Nam.

Từ cậu bé làm nón đến nghệ nhân của làng nghề

Sinh năm 1969 trong một gia đình nhiều đời gắn bó với nghề nón lá, ông Lê Văn Tuy lớn lên cùng tiếng lách cách của khung nón, mùi thơm của lá cọ phơi khô. Mới 5 tuổi, đôi tay non nớt của cậu bé Tuy đã biết bứt vòng, khâu nón để phụ giúp cha mẹ. Sau mỗi buổi đến lớp, cậu lại thoăn thoắt hoàn thành những chiếc nón để sáng hôm sau mẹ kịp mang ra chợ bán.

Học hết lớp 7 (hệ 10 năm), gia đình định hướng ông theo học sư phạm để trở thành thầy giáo làng. Thế nhưng, vì hoàn cảnh khó khăn và tình yêu với nghề truyền thống, cậu bé khi ấy quyết định ở lại quê nhà, tiếp tục làm nghề của cha ông. “Tôi đã quen với nếp sống làm nón từ nhỏ, bỏ nghề thì không đành”, ông Tuy recalls.

Bám nghề từ tuổi thiếu niên, kỹ thuật làm nón trở thành bản năng trong từng đường kim, mũi chỉ của ông. Không chỉ giữ nghề, ông còn tìm tòi, sáng tạo nhiều kiểu dáng mới như nón chóp, nón quai thao, nón lụa, nón vẽ sơn dầu… làm phong phú thêm kho tàng sản phẩm của làng Chuông.

Để hoàn thiện một chiếc nón đạt chuẩn, người thợ phải trải qua hàng loạt công đoạn tỉ mỉ: chọn lá, bứt vòng, lợp lá, nức nón, khâu và sơn nón. Có sản phẩm làm trong vài giờ, nhưng cũng có những chiếc phải mất đến cả tuần. Với ông Tuy, mỗi chiếc nón là một tác phẩm thủ công, chứa đựng tâm huyết và tinh hoa văn hóa Việt.

Gìn giữ nghề bằng sự sáng tạo và tâm huyết không ngừng

Những năm 1980–1990, nghề nón làng Chuông phát triển mạnh mẽ, đem lại cuộc sống ổn định cho nhiều gia đình, trong đó có gia đình ông Tuy. Đến nay, dù thị trường thay đổi, ông vẫn kiên định với nghề, xem đó là trách nhiệm gìn giữ di sản của quê hương. “Nếu ngày trước làm nón để mưu sinh, thì hôm nay tôi làm để giữ gìn nét đẹp văn hóa của dân tộc”, ông chia sẻ.

Nhờ sự sáng tạo, kiên trì và tay nghề cao, hiện ông Tuy có 5 sản phẩm được công nhận OCOP 4 sao gồm: nón lá vải lụa mặt ngoài, nón cô dâu, nón lá hai mặt lụa, nón chùm, nón lá truyền thống đặc biệt. Xưởng của ông xuất ra thị trường khoảng 500 sản phẩm mỗi ngày, tạo việc làm thường xuyên cho gần 20 lao động địa phương. Nhiều đơn hàng của ông phục vụ xuất khẩu, làm quà tặng cho du khách quốc tế.

Bên cạnh sản xuất, ông còn tích cực truyền nghề. Nhiều năm qua, ông được các trường học ở Hà Nội từ mầm non đến đại học mời đến hướng dẫn học sinh trải nghiệm quy trình làm nón. Không ít em nhỏ lần đầu thử lợp lá, khâu nón đã bày tỏ sự thích thú và ngạc nhiên trước sự kỳ công của nghề truyền thống.

Từ năm 2009, ý tưởng phát triển du lịch làng nghề được ông kiên trì theo đuổi. Dù ban đầu không gian xưởng còn nhỏ, chỉ đón được các đoàn khách lẻ, nhưng ông vẫn nỗ lực kết nối với doanh nghiệp lữ hành. Bước ngoặt đến vào năm 2024 khi Sở Công Thương Hà Nội và huyện Thanh Oai xây dựng Trung tâm Thiết kế sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP làng Chuông. Gia đình ông là một trong hai hộ được mời đặt không gian trưng bày tại trung tâm. Từ đó, mỗi tháng ông đón hàng nghìn du khách, trong đó có nhiều đoàn quốc tế từ Philippines, Ấn Độ, Trung Quốc, Pháp, Anh…

Những câu chuyện của du khách nhỏ tuổi như em Hoàng Ngân (Trường THCS Xuân La, Hà Nội) là minh chứng rõ nét nền tảng giáo dục và văn hóa mà ông Tuy đang tạo dựng. Sau buổi trải nghiệm, cô bé trầm trồ: “Em không nghĩ một chiếc nón đơn giản lại qua nhiều công đoạn như vậy. Em sẽ kể lại trong bài tập để các bạn cùng đến làng Chuông”.

Với bề dày kinh nghiệm và tình yêu nghề cháy bỏng, nghệ nhân Lê Văn Tuy đã đưa nón Chuông xuất hiện tại nhiều hội chợ, triển lãm trong và ngoài nước. Năm 2023, ông được vinh danh là một trong 100 nghệ nhân và thợ giỏi tiêu biểu toàn quốc tại Festival Bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam một ghi nhận xứng đáng cho hành trình hơn 50 năm cống hiến.

Hôm nay, khi nhìn lại nửa thế kỷ gắn bó với lá cọ và vòng nón, ông Tuy tự hào vì không chỉ giữ gìn nét đẹp truyền thống, mà còn góp phần đưa văn hóa Việt lan tỏa đến bạn bè quốc tế. Hình ảnh người nghệ nhân làng Chuông tận tụy, sáng tạo và đầy nhiệt huyết ấy đã trở thành nhịp cầu nối giữa quá khứ và hiện đại, giữa giá trị truyền thống và hơi thở mới của thời đại.