Sơn Đồng chuyển mình: Phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường

Hà Nội hiện là địa phương có số lượng làng nghề lớn nhất cả nước, với hơn 1.350 làng nghề và làng có nghề, chiếm khoảng 56% tổng số làng ở khu vực nông thôn. Các làng nghề truyền thống không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế nông thôn mà còn góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động, bảo tồn giá trị văn hóa và đảm bảo sinh kế ổn định cho hàng triệu người dân.

Tại xã Sơn Đồng, làng nghề điêu khắc, thủ công mỹ nghệ được phân bổ trên 11 thôn của địa bàn. Từ xưa đây là một vùng đất cổ, có bề dày truyền thống lịch sử, văn hóa lâu đời…

Trải qua thời gian tồn tại lâu dài, cùng sự biến thiên của lịch sử và đời sống văn hóa xã hội. Nghề điêu khắc thủ công mỹ nghệ Sơn Đồng cũng có những giai đoạn thăng trầm khác nhau. Nhưng với truyền thống văn hóa lâu đời, với tình yêu nghề, đôi bàn tay khéo léo và sự tâm huyết, các nghệ nhân làng nghề Sơn Đồng đã tạo ra những sản phẩm tỉnh xảo, mang đậm dấu ấn của văn hóa dân tộc Việt Nam.

Không chỉ lưu giữ tinh hoa điêu khắc truyền thống, làng nghề Sơn Đồng còn trở thành điểm sáng về phát triển kinh tế địa phương. Với hàng nghìn cơ sở sản xuất, kinh doanh và hàng chục nghìn lao động tham gia, nghề điêu khắc và thủ công mỹ nghệ đã tạo nguồn thu ổn định cho người dân, góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang sản xuất – dịch vụ. Mỗi năm, làng nghề cung ứng ra thị trường trong và ngoài nước các sản phẩm mỹ nghệ có giá trị cao, đóng góp đáng kể vào kinh tế địa phương và nâng tầm thương hiệu thủ công Việt Nam trên bản đồ xuất khẩu.

Làng nghề Sơn Đồng đã bắt đầu triển khai nhiều giải pháp xanh hóa sản xuất như: sử dụng vật liệu thân thiện, thay thế công nghệ sơn – phủ bề mặt truyền thống bằng sơn nước... nhằm bảo vệ môi trường không khí.

Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển sản xuất, các làng nghề – trong đó có Sơn Đồng – cũng đối mặt với thách thức về môi trường, đặc biệt là ô nhiễm không khí từ hoạt động chế tác, sơn, mài và đốt nguyên liệu. Nhận thức rõ điều này, chính quyền địa phương và cộng đồng làng nghề đã bắt đầu triển khai nhiều giải pháp xanh hóa sản xuất: sử dụng vật liệu thân thiện, thay thế công nghệ sơn – phủ bề mặt truyền thống bằng sơn nước, đầu tư hệ thống hút bụi, lọc khí, và bố trí không gian sản xuất tách biệt với khu dân cư.

Ông Nguyễn Hiền – một người thợ gắn bó nhiều năm với nghề tại Sơn Đồng – chia sẻ, bên cạnh niềm tự hào về sản phẩm truyền thống, người dân cũng ngày càng quan tâm đến vấn đề môi trường. “Trước đây, việc sản xuất chủ yếu làm thủ công, bụi gỗ và mùi sơn thường bay ra xung quanh. Giờ đây bà con đã ý thức hơn, nhiều hộ đã đầu tư hệ thống hút bụi, phòng sơn khép kín, dùng sơn thân thiện với môi trường. Vừa bảo vệ sức khỏe, vừa giữ không khí trong lành cho cộng đồng,” Ông Hiền cho biết.

Việc nâng cao ý thức người dân, khuyến khích sản xuất sạch hơn và tuân thủ quy chuẩn môi trường được xem là yếu tố then chốt giúp làng nghề phát triển bền vững. Sơn Đồng không chỉ giữ gìn tinh hoa điêu khắc thủ công, mà còn từng bước xây dựng hình ảnh một làng nghề vừa giàu bản sắc, vừa thân thiện với môi trường sống.

Thực thi khung chính sách bảo vệ môi trường làng nghề

Trước áp lực ô nhiễm ngày càng gia tăng, Hà Nội đã triển khai nhiều giải pháp pháp lý, quy hoạch và hạ tầng nhằm kiểm soát môi trường làng nghề và hướng đến phát triển bền vững.

Ngay từ năm 2020, Luật Bảo vệ môi trường đã quy định rõ trách nhiệm đối với hoạt động sản xuất làng nghề (Điều 56). Trên cơ sở đó, Hà Nội ban hành lộ trình, kế hoạch xử lý ô nhiễm làng nghề giai đoạn đến 2025, định hướng đến 2030, với mục tiêu 100% làng nghề được đánh giá, phân loại và đáp ứng điều kiện môi trường.

Song song, thành phố xây dựng kế hoạch tăng cường bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm và cấp nước sạch trong xây dựng nông thôn mới. Riêng với làng nghề, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2025: 100% chất thải rắn được thu gom và 50% nước thải sản xuất được xử lý đạt chuẩn.

Trên phương diện hạ tầng, Hà Nội ưu tiên đầu tư cụm công nghiệp làng nghề nhằm di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư, đi kèm hệ thống xử lý nước thải và rác thải tập trung. Các mô hình điểm như xã Thanh Oai, Chuyên Mỹ… đã ghi nhận hiệu quả giảm ô nhiễm đáng kể.

Cùng với đó, công tác kiểm tra, xử phạt vi phạm môi trường được siết chặt, đồng thời người dân được tập huấn về sản xuất sạch hơn, an toàn lao động, phân loại rác và thực hiện "hương ước môi trường".

Những giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực thi đang tạo nền tảng để Hà Nội hiện thực hóa mục tiêu xanh hóa 100% làng nghề vào năm 2025 và phát triển bền vững đến 2030.

Nhìn chung, hành trình “xanh hóa” làng nghề tại Hà Nội không chỉ là câu chuyện về môi trường mà còn là sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn văn hóa, phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng. Từ những làng nghề truyền thống như Sơn Đồng đến các mô hình cụm công nghiệp làng nghề, các giải pháp đồng bộ về chính sách, hạ tầng và nhận thức người dân đang từng bước đưa Hà Nội trở thành hình mẫu về phát triển làng nghề bền vững. Khi tinh hoa nghề thủ công song hành cùng môi trường trong lành, không chỉ giá trị văn hóa được gìn giữ mà tương lai kinh tế nông thôn và chất lượng sống của người dân cũng được nâng lên một tầm cao mới.