Tinh hoa khảm trai, sơn mài và những giá trị được nối dài

Sản phẩm của làng nghề mộc, đồ gỗ mỹ nghệ của xã Tân Dân cũ, nay thuộc xã Chuyên Mỹ.

Với diện tích rộng, dân cư đông, hạ tầng giao thông ngày càng đồng bộ và đặc biệt là mạng lưới làng nghề trải dài, Chuyên Mỹ hiện lên như một trung tâm tiểu thủ công nghiệp lớn của phía Nam Hà Nội. Đây không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ vàng son của các nghề truyền thống, mà còn là vùng đất đầy tiềm năng trong phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch làng nghề theo tinh thần Nghị quyết 09-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội.

Tọa lạc ở vị trí trung tâm xã, làng nghề khảm trai – sơn mài Chuyên Mỹ từ lâu được xem là biểu tượng của tài hoa người thợ thủ công nơi đây. Nghề khảm trai đã xuất hiện từ thế kỷ XI – XIII, gắn với danh nhân Trương Công Thành, người được suy tôn là Tổ nghề và được thờ phụng trang trọng tại đền làng.

Từ những mảnh vỏ trai, ốc tưởng như vô tri, người thợ Chuyên Mỹ "thổi hồn" vào từng chi tiết nhỏ, tạo nên các tác phẩm mang đậm sắc thái nghệ thuật truyền thống: hoành phi, câu đối, bàn ghế, sập gụ, tủ chè hay những bức tranh khảm tinh xảo. Sự cầu kỳ trong kỹ thuật, sự thanh nhã trong bố cục và tính bền vững của chất liệu đã giúp sản phẩm khảm trai Chuyên Mỹ chinh phục không chỉ thị trường trong nước, mà cả khách hàng ở những thị trường khó tính.

Cùng với nghề khảm trai, nghề mộc đồ gỗ mỹ nghệ thuộc xã Tân Dân cũ cũng là điểm sáng của vùng đất này. Những thế hệ thợ mộc nơi đây nổi danh khéo tay, tỉ mỉ, biết kết hợp tinh hoa truyền thống với cảm quan thẩm mỹ hiện đại. Từ những khúc gỗ thô mộc, họ sáng tạo ra những bộ bàn ghế, tủ chè, giường tủ, đồ thờ hay các sản phẩm trang trí có giá trị kinh tế và nghệ thuật cao. Hiện nay, hàng trăm hộ dân tham gia sản xuất mộc, tạo việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động.

Một dấu ấn đặc sắc khác của Chuyên Mỹ là làng nghề da giày Phú Yên, hình thành gần 100 năm trước. Từ một hộ gia đình khởi nghiệp với nghề giày dép học được từ phố Tràng Tiền, đến nay Phú Yên đã trở thành một trong những làng nghề da giày lớn nhất cả nước, sản xuất đa dạng sản phẩm từ giày, dép, thắt lưng, ví da đến đồ trang trí. Chiếc giày đạt kỷ lục Guinness Việt Nam cao 1,2 m, nặng 70 kg là minh chứng sống động cho khát vọng sáng tạo và tinh thần nghề nghiệp của người dân nơi đây.

Không chỉ là nơi sản xuất, ba làng nghề: may mặc Vân Từ, khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ và da giày Phú Yên đã trở thành ba điểm đến du lịch làng nghề được Hà Nội công nhận, thu hút khách tham quan, nhà đầu tư và các đối tác tìm hiểu quy trình tạo tác sản phẩm truyền thống.

Hệ sinh thái làng nghề mới – nơi truyền thống gặp đổi mới

Chuyên Mỹ xác định làng nghề là trụ cột quan trọng của kinh tế địa phương. Ảnh:ST

Bên cạnh sản xuất truyền thống, xã chú trọng chuyển đổi theo hướng kinh tế đa ngành, kết hợp nông nghiệp sạch với phát triển du lịch trải nghiệm. Các vùng trồng rau, hoa màu, trái cây an toàn được quy hoạch theo tiêu chuẩn hiện đại, kết hợp với chuỗi làng nghề để hình thành hệ sinh thái kinh tế nông thôn năng động.

Trung tâm giới thiệu sản phẩm làng nghề đã được thành lập, tạo "sân khấu" quảng bá hiệu quả cho các sản phẩm OCOP và nhóm sản phẩm chủ lực của địa phương. Các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất được hỗ trợ đẩy mạnh thương mại điện tử, bán hàng trực tuyến, livestream nhằm tiếp cận khách hàng trên các nền tảng số xu hướng đang trở thành động lực quan trọng đối với kinh tế làng nghề.

Cùng với đó, xã đặc biệt coi trọng yếu tố con người. Công tác đào tạo, truyền nghề, tôn vinh nghệ nhân – thợ giỏi được thực hiện thường xuyên. Đây chính là lực lượng nòng cốt giúp giữ lửa nghề, đồng thời là những người truyền cảm hứng sáng tạo cho thế hệ trẻ. Các hình thức đào tạo nghề mới, nâng cao năng lực quản trị cho chủ cơ sở sản xuất được triển khai, giúp làng nghề mạnh dạn đổi mới công nghệ, cải tiến mẫu mã, nâng cao năng suất và giá trị gia tăng.

Bên cạnh phát triển sản xuất, Chuyên Mỹ còn sở hữu hệ thống di sản văn hóa phong phú. Các di tích như đình Tư Can, đình Giẽ Hạ – những công trình kiến trúc cổ từ thời Lê, hay đền thờ Tổ nghề khảm trai được xếp hạng di tích Quốc gia, trở thành điểm nhấn trong hành trình du lịch làng nghề, văn hóa và tâm linh của khu vực.

Từ những định hướng đúng đắn và nỗ lực đồng bộ, Chuyên Mỹ đang từng bước khẳng định vị thế là vùng đất giàu tiềm năng, nơi truyền thống và hiện đại hòa quyện, nơi di sản được thắp sáng bằng tinh thần sáng tạo của người thợ thủ công. Hướng đi này không chỉ bảo tồn những giá trị quý giá của cha ông mà còn mở ra cơ hội phát triển bền vững cho tương lai.