Có lẽ gọi Mộc Thượng Mạo là một làng nghề được trời phú cho những người nghệ nhân từ đời nay qua đời khác vẫn lưu giữ được nét tinh hoa làm nghề. Trải dài theo sự phát triển của lịch sử, hình thành từ năm 36 sau công nguyên đến nay làng nghề Mộc Thượng Mạo vẫn lưu giữ được những nét đẹp truyền thống, phát triển với nhiều mẫu mã đa dạng, thu hút được nhiều khách hàng. Một số sản phẩm được xuất khẩu ra thị trường ngoài nước.

Theo ông Nguyễn Quang Thoại, Chủ tịch Hội làng nghề mộc truyền thống Thượng Mạo chia sẻ: Nghề Mộc đã làm thay đổi cuộc sống bà con từ thu nhập thấp lên thu nhập cao giao động từ 50 – 60 triệu đồng/năm, với 390 hộ sản xuất kinh doanh làm nghề mộc và trên 1.125 lao động. Nhiều hộ gia đình có thu nhập cao trang trải cuộc sống, con cái được đến trường, học hành đỗ đạt.

Một số hộ gia đình đã áp dụng máy móc hiện đại vào sản xuất, cho ra sản phẩm có giá trị

Hiện nay, làng nghề Mộc Thượng Mạo ngày càng được cải tiến sản xuất, áp dụng nhiều máy móc hiện đại, năng suất lao động tăng lên. Nhiều sản phẩm gia công có giá trị xuất khẩu.

Ông Lê Đình Hới, Phó Chủ tịch Hội làng nghề mộc truyền thống Thượng Mạo bày tỏ: Một số doanh nghiệp trên địa bàn phường Phú Lương đã cải tiến sản xuất, có đơn xuất khẩu. Tuy nhiên việc mở rộng quy mô sản xuất vẫn còn thiếu quỹ đất phát triển. Bên cạnh việc sản xuất, các hộ tại đây thường xuyên duy trì đào tạo nghề, nhân cấy nghề. Công tác tập huấn, phòng cháy, chữa cháy, nâng cao tay nghề, đảm bảo an toàn lao động vẫn được diễn ra thường xuyên. Tuy nhiên hậu quả về việc sản xuất nằm trong khu dân cư vẫn còn quá nhiều như gây ô nhiễm môi trường, tỷ lệ người mắc bệnh về ung thư ngày càng cao hơn.

Hiện nay làng nghề mộc Thượng Mạo đang phải đối mặt với nguy cơ ô nhiễm môi trường, mất an toàn lao động. Sản phẩm của làng được làm từ gỗ, phải trải qua các công đoạn xẻ gỗ, bào, phay, đục, phun sơn... trong quá trình làm người lao động phải tiếp xúc trực tiếp với bụi bẩn, tiếng ồn, mùi hóa chất từ sơn, đánh bóng sản phẩm.

Quỷ đất chuyển dịch làng nghề ra khỏi khu dân cư được chủ tịch hiệp hội làng nghề Mộc Thượng Mạo đề xuất

Vấn đề còn tồn tại khó khăn nhất trong khu dân cư là các hộ sản xuất vẫn mang tính tập trung tại không gian gia đình đang sinh sống, việc ô nhiễm tiếng ồn, ô nhiễm sản xuất từ mùn, cưa, sơn đánh bóng vẫn có. Đặc biệt hầu hết các xưởng sản xuất nằm trực tiếp không khu dân cư nên quy mô còn nhỏ hẹp.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Viết Cường – Phó chủ tịch UBND Phường Phú Lương cho biết: UBND Phường đã có văn bản đề nghị các cấp có thẩm quyền sớm có khảo sát quy hoạch đất làng nghề để ổn định sản xuất, tránh ô nhiễm môi trường độc hại hóa chất ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân. Tuy nhiên việc di dời các hộ sản xuất ra khu công nghiệp làng nghề vẫn còn rất khó khăn vì vấn đề mặt bằng, chi phí, vì một số hộ đã ổn định sản xuất, một số hộ không đủ chi phí trang trả cho cơ sở mới.

Ông Nguyễn Quang Thoại, Chủ tịch Hội làng nghề mộc truyền thống Thượng Mạo cho biết thêm: Hàng năm hội cũng có những đề xuất, kiến nghị và thu thập ý kiến của những hộ dân ở đây đề xuất chuyển sang vị trí mới. Nhưng vẫn chưa được các cấp thẩm quyền giải quyết. Một số đề xuất của hội hướng đến khu đất trồng Xứ Đồng cách làng nghề 1 km tập trung sản xuất nhưng còn gặp một số vướng mắc.

Ngoài những vấn đề tồn tại về mặt bằng sản xuất, tai nạn lao động, các xưởng mộc đều nằm xen kẽ trong khu dân cư, chưa quy hoạch được các cụm, điểm sản xuất riêng. Điều này đã gây ảnh hưởng đến môi trường sống và sức khỏe của người dân sống xung quanh đặc biệt là trẻ nhỏ, người lớn tuổi.

Từ những khó khăn đó, để làng nghề truyền thống Mộc Thượng Mạo có nhiều cơ hội được phát triển, hình thành những mẫu mã đa dạng, người dân yên tâm sản xuất, được tiếp tục phát triển bền vững, đạt hiệu quả cao. Người dân nơi đây mong muốn chính quyền các cấp có thẩm quyền xem xét khảo sát, đánh giá, quy hoạch cụm, điểm công nghiệp làng nghề ra khu tập trung, giúp người dân sớm ổn định được sản xuất, nhân cấy nghề, bảo vệ được môi trường sống, phát triển nghề theo hướng bền vững.

"...Công tác bảo tồn và phát triển làng nghề gắn với thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế, đẩy mạnh xuất khẩu, phù hợp với chiến lược và định hướng phát triển kinh tế - xã hội bền vững, tăng trưởng xanh, phát triển mô hình sản xuất tuần hoàn khép kín tiết kiệm nguyên liệu, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu; ứng dụng công nghệ số trong quản lý, quảng bá, xúc tiến thương mại sản phẩm của làng nghề; huy động tối đa các nguồn lực xã hội và sự hỗ trợ của Nhà nước để bảo tồn và phát triển làng nghề..." - chia sẻ của ông Nguyễn Văn Chí - Chi cục trưởng Chi cục Phát triển Nông thôn Thành phố như hướng mở cho những gì Thượng Mạo cần làm và phát triển.

Bài viết có sự phối hợp của Chi cục Phát triển nông thôn thành phố Hà Nội

Bài/ảnh: Nam Hậu