Làng nghề vắng vẻ đìu hiu

Ngay sau thời điểm Việt Nam phát hiện ca bệnh Covid-19 đầu tiên vào cuối tháng 1/2020 và bước vào đợt dịch lần thứ 1, phần lớn các làng nghề truyền thống cả nước rơi vào trạng thái “ngủ đông” và bắt đầu những chuỗi ngày lao đao vì dịch. Nhiều cơ sở sản xuất thất thu, lỗ vốn, phải đóng cửa hoặc hoạt động èo uột cầm cự chờ hết dịch.

Nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 15 km, làng gốm Bát Tràng trước đây vốn nhộn nhịp du khách trong và ngoài nước đến tham quan, mua sắm, giao thương buôn bán. Kể từ khi có dịch Covid-19 đến nay, cả làng đìu hiu, vắng vẻ, các gian hàng hai bên đường và trong chợ Bát Tràng hầu hết đều đóng cửa, chỉ có một vài gian hàng mở cửa cầm cự. Theo ông Hoàng Văn Minh, chủ một cơ sở sản xuất tại làng gốm Bát Tràng, hoạt động giao thương ở đây gần như ngưng trệ, sản phẩm làm ra không tiêu thụ được, các cơ sở sản xuất phải cho công nhân nghỉ việc gần hết do những đơn đặt hàng từ nước ngoài dừng lại, các đầu mối bán hàng trong nước cũng ít giao dịch.

Bên trong một xưởng gốm tại Bát Tràng, các sản phẩm đã xong giai đoạn làm thô, chưa đưa vào lò vì đơn xuất khẩu bị đình trệ

Làng gỗ Đồng Kỵ (Bắc Ninh), một trong những làng nghề gỗ truyền thống nổi tiếng với trên 1.500 hộ gia đình tham gia sản xuất phục vụ tiêu dùng nội địa và xuất khẩu. Tuy nhiên, hơn một năm qua, do ảnh hưởng của dịch bệnh, hệ thống cửa hàng ở đây hầu hết phải đóng cửa, các cơ sở sản xuất phải ngừng lại vì không có đầu ra. Thông tin từ ông Vũ Quốc Vương, Chủ tịch Hiệp hội gỗ Đồng Kỵ, hoạt động sản xuất của làng nghề này sụt giảm khoảng 80% so với thời điểm trước dịch. Chưa bao giờ làng nghề gỗ nổi tiếng thị trường trong nước và nước ngoài này lại đứng trước nhiều khó khăn, thách thức đến vậy.

Còn tại làng nghề thêu truyền thống xã Minh Lãng (Vũ Thư, Thái Bình) cũng đang chịu không ít tác động của dịch bệnh Covid-19. Nhiều cơ sở sản xuất của làng trước đây thường xuyên xuất hàng cho sang Nhật Bản, Hàn Quốc.., thì nay số lượng đơn hàng và hàng xuất đi giảm hẳn, tiền hàng cũng thanh toán chậm. Trước tình cảnh này, các doanh nghiệp phải tìm các nguồn hàng nội địa để duy trì việc làm và thu nhập cho người lao động, song công việc vẫn chỉ đạt ở mức 50% so với trước khi có dịch.

Nghề mây tre đan Phú Vinh.

Chị Nguyễn Thị Nhuần, chủ một cơ sở thêu tranh ở Minh Lãng cho biết, trước đây, cơ sở của chị thường xuyên có từ 30 đến 40 công nhân chuyên thêu các loại tranh và áo truyền thống. Khi dịch bệnh diễn biến phức tạp, cơ sở ở nhiều thời điểm đã phải đóng cửa để đảm bảo an toàn phòng chống dịch bệnh, các nguồn hàng cũng giảm đáng kể. Cơ sở hiện nay chỉ hoạt động cầm chừng và duy trì công việc cho khoảng 10 công nhân…

Đó là một vài phác họa về bức tranh làng nghề Việt Nam trước tác động bởi dịch bệnh Covid-19. Theo khảo sát của phóng viên, một số làng nghề khác của Hà Nội như làng mây tre đan Phú Mỹ, làng dệt Phùng Xá, làng thêu Quất Động… cũng như nhiều làng nghề khắp cả nước đã và đang đối mặt với vô vàn khó khăn do tác động của dịch bệnh. Nếu trước đây, các làng nghề đã sẵn có những khó khăn về công nghệ sản xuất, nguồn nguyên liệu đầu vào, thị trường tiêu thụ bấp bênh, giá thành bị cạnh tranh gay gắt… thì dịch COVID-19 khiến các làng nghề khó càng thêm khó. Và để giúp các làng nghề chuyển biến tích cực sau cơn đại dịch, chắc chắn cần phải có những “cú hích” mạnh mẽ.

Những giải pháp “vượt khó”

Theo thống kê mới nhất của Hiệp hội làng nghề Việt Nam và Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, cả nước hiện có trên 5.400 làng nghề và làng có nghề, trong đó khoảng gần 2.000 làng nghề truyền thống với 115 nghề truyền thống đã được công nhận.

Những năm qua, các làng nghề đã đóng góp quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, trong đó giải quyết việc làm cho hơn 13 triệu lao động (chiếm khoảng 30% lực lượng lao động nông thôn), mang lại giá trị xuất khẩu hơn 1,7 tỷ USD/năm. Điều này cho thấy, sản phẩm làng nghề mang lại nhiều lợi nhuận, góp phần không nhỏ phát triển KT-XH, nâng cao đời sống người dân và góp phần thay đổi diện mạo nhiều làng quê Việt Nam.

Tuy nhiên, sự xuất hiện và bùng phát dịch bệnh Covid-19 đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và công ăn việc làm của hàng trăm nghìn lao động nông thôn. Cho dù thời gian qua, Chính phủ đã có các chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất nói chung và các làng nghề cả nước nói riêng. Bản thân nhiều hộ sản xuất tại các làng nghề đã có những đổi mới trong sản xuất kinh doanh như chuyển sang bán hàng online qua các kênh Zalo, Viber, Facebook … Hoặc nhiều cơ sở sản xuất thay vì sản xuất các sản phẩm cao cấp đã chuyển sang các mặt hàng bình dân hợp thị hiếu người tiêu dùng trong nước, dẫu vậy, các làng nghề vẫn phải đối diện với vô vàn khó khăn đang hiện hữu.

Bàn về giải pháp tháo gỡ khó khăn cho các làng nghề trong tình hình hiện nay và giai đoạn phát triển hậu Covid-19, ông Phạm Khắc Hà, Chủ tịch Hội làng nghề dệt lụa Vạn Phúc cho rằng, chính quyền các cấp cần có những chính sách ưu đãi, tạo điều kiện cho các làng nghề thủ công phát triển như: Ưu đãi nguồn vốn vay, cung cấp nguyên liệu cho sản xuất, nhất là nguồn nguyên liệu nhập khẩu, giúp đỡ tạo đầu ra cho sản phẩm, xây dựng mối liên kết các đơn vị du lịch với các làng nghề, đẩy mạnh xây dựng cơ sở hạ tầng đáp ứng nhu cầu của du khách.

Còn theo bà Hà Thị Vinh, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội thì để phát huy tiềm năng vốn có của các làng nghề, các địa phương phải tạo điều kiện cho các làng nghề phát triển bền vững, tạo cơ hội, động viên người trẻ học, hành nghề, làm giàu, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc ngay trên quê hương của mình. Tổ chức các cuộc thi thiết kế sản phẩm nhằm lựa chọn sản phẩm đặc trưng tiêu biểu đáp ứng nhu cầu của du khách, khơi dậy sức sáng tạo của nghệ nhân, thợ giỏi, các nhà thiết kế. Các sở ngành xây dựng chính sách đặc thù hỗ trợ cho cơ sở sản xuất nông thôn, làng nghề khắc phục các khó khăn về vốn, mặt bằng sản xuất, công nghệ, thiết kế...

Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hữu Thức, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Gốm Chu Đậu chia sẻ: "Sản xuất, kinh doanh gắn với du lịch là xu hướng phát triển bền vững và hiệu quả cho mỗi thương hiệu trong quá trình phát triển của từng địa phương. Đây là mô hình mà các làng nghề nên áp dụng. Ngoài ra, Nhà nước cần có chính sách thiết thực, hiệu quả để khuyến khích, hỗ trợ đào tạo nghề, phát triển thị trường cho doanh nghiệp, làng nghề...".

Theo ông Lưu Duy Dần, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, trải qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, các làng nghề Việt có sức sống vô cùng bền bỉ, kiên trì vượt qua mọi thách thức. Trong bối cảnh dịch bệnh hiện nay, các làng nghề, các nghệ nhân, các thợ thủ công trước hết phải định hình và chủ động đưa ra những đề xuất cụ thể về hướng đi, nguồn nguyên liệu cho tới nhân lực, đầu ra... Bên cạnh đó, Nhà nước cần phải có chính sách cho nghệ nhân, đặc biệt là nghệ nhân trẻ tuổi. Bởi đây là nguồn lực chính, là nền tảng để giữ vững vị thế các làng nghề truyền thống.

#Thực hiện Nghị quyết 84/NQ-CP ngày 29/5/2020 của Chính Phủ#

Bài, ảnh: Thanh Nga