Giữa cái nắng oi bức của tiết trời Sài Gòn, chúng tôi có dịp bắt gặp những sân phơi nhang rực vàng trong nắng trên con đường Mai Bá Hương, Thích Thiện Hòa (xã Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh). Người dân nơi đây tận dụng các khoảng sân trống để phơi tầng tầng, lớp lớp tăm tre, nhang thành phẩm tạo nên một không gian vô cùng đặc biệt. Được biết, làng nghề làm nhang xã Lê Minh Xuân đã được Thành phố công nhận là làng nghề truyền thống từ năm 2012.

Nghề se nhang ở đây làm quanh năm, nhưng náo nhiệt, tất bật nhất là các tháng Giêng, Tháng 7, Tháng 10 âm lịch và cận tết Nguyên đán. Cứ khoảng 2 – 3 hộ gia đình thì có một hộ mưu sinh bằng nghề se nhang truyền thống. Trung bình mỗi ngày cơ sở nhang lớn nhất cho ra lò từ 3000 - 4000 thiên nhang (1000 cây/thiên), cơ sở nhỏ hơn từ 100 - 500 thiên. Trong đó, nếu làm từ 7g30 – 17g, một nhân công lành nghề có thể làm thành phẩm từ 50 – 100 thiên nhang, thu nhập bình quân từ 150.000đ -200.000đ/ngày.

Bà Lê Thị Quá (61 tuổi, ngụ xã Lê Minh Xuân), chủ một cơ sở chia sẻ: Để làm ra thành phẩm phải trải qua nhiều công đoạn. Đặc biệt, công đoạn phối trộn, làm bột nhang là bước quan trọng nhất. Bột nhang đạt tiêu chuẩn phải mịn, độ ẩm vừa phải, màu sắc và hương thơm cũng phải thật chuẩn.

Người dân làng nghề se nhang Lê Minh Xuân vẫn duy trì, giữ gìn nghề truyền thống, nét văn hoá đặc trưng đậm đà bản sắc dân tộc.

Bên cạnh đó, anh Hoàng Tiến Dũng, chủ cơ sở nhang Hoàng Tiến Dũng, cho biết: nét đặc trưng sản phẩm của làng nghề Lê Minh Xuân là bột hương được làm từ 2 hỗn hợp chính: bột quế hoặc bột trầm, trấu và mùn cưa lấy từ gỗ cao su hay từ cây bời lời. Tùy vào phương pháp tinh chế, nhào trộn của từng hộ gia đình mà người làm hương tạo nên các loại hương đặc hiệu cho riêng mình như hương trầm, hương quế...

Trước đây, người làm nhang thủ công phải mua tre về chẻ tăm, trộn bột nhang để se được cây nhang đều tăm tắp, người làm phải ngồi miệt mài từ ngày này sang ngày khác. Se xong còn phải lăn trên bàn lăn cho đều hơn, đẹp hơn, rồi hong khô, mất rất nhiều thời gian và công sức. Nhưng hiện nay, nhờ làm bằng máy móc nên thay vì phải làm mười công đoạn thủ công thì giờ chỉ còn năm công đoạn. Và cây nhang thành phẩm ra lò cũng đẹp hơn, cho năng suất cao hơn. Giảm bớt được tiền thuê nhân công và số lượng nhang đưa ra thị trường cũng tăng lên rất nhiều.

Thời điểm thích hợp phơi nhang nhất là lúc nắng lên đến đỉnh đầu, chân nhang sau khi được nhuộm màu sẽ được mang đi phơi thông thường, nhang được phơi nắng khoảng 1 giờ là khô. Tuy nhiên, hiện nay đã có máy sấy nhang (trị giá 50 triệu đồng), song để đầu tư một hệ thống máy sấy nhang không phải hộ nhỏ lẻ nào cũng có thể trang bị.

Nhang của làng Lê Minh Xuân có hương thơm đặc trưng, rất dễ chịu, tốc độ cháy chậm và không gây hại tới sức khỏe nên khách hàng rất ưa chuộng. Nhang nơi đây thường được các thương lái thu mua và phân phối ở khắp các tỉnh, thành trên cả nước.

Hầu hết những cơ sở làm nhang ở xã Lê Minh Xuân đều sản xuất với quy mô vừa và nhỏ, nhân công thường là thành viên trong gia đình hoặc hàng xóm. Nghề làm nhang không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, giải quyết việc làm cho nhiều lao động nông thôn mà còn góp phần bảo tồn những giá trị truyền thống. Bà Lê Thị Thủy - Chủ tịch Hội Nông dân xã Lê Minh Xuân cho biết: “Hiện nay, xã đã thành lập được 4 tổ hợp tác se nhang với số lượng hơn 120 hộ. Để hỗ trợ người dân có vốn phát triển nghề, Hội Nông dân xã đã giới thiệu cho người dân vay vốn từ Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội huyện và Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Bình Chánh với số tiền hơn 8 tỷ đồng phục vụ sản xuất làm nhang”.

Có thể nói “người không phụ nghề, nghề cũng không phụ người”, dù trải qua bao thăng trầm nhưng với sự cần mẫn, chịu thương chịu khó, tấm lòng yêu nghề mà những người dân nơi làng nghề se nhang Lê Minh Xuân dần thoát nghèo, cuộc sống ổn định hơn. Góp phần xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế vùng và duy trì, giữ gìn nghề truyền thống, nét văn hoá đặc trưng đậm đà bản sắc dân tộc.

Bài và ảnh Nguyên Quỳnh