Ông Nguyễn Văn Đình là một trong số ít những nghệ nhân còn lại ở làng Báo Đáp làm đèn ông sao cỡ to.

Ngay từ những năm 60 của thế kỷ trước, nghề làm đèn ông sao đã trở thành nghề đem lại nguồn thu nhập chính cho người dân nơi đây. Ở thời điểm đó, hợp tác xã đứng ra quản lý, tổ chức các xã viên sản xuất và giới thiệu sản phẩm. Đến năm 1973 - 1974, tuy không còn ai quản lý, nhưng người dân vẫn miệt mài giữ nghề rồi đưa thôn Báo Đáp trở thành “thủ phủ” đèn ông sao lớn nhất miền Bắc. Hiện nay, cả làng vẫn có tới hàng chục hộ gia đình chuyên làm đèn ông sao.

Những ngày tháng 7 (âm lịch), ngay từ đầu làng Báo Đáp, xe ô tô tải ra vào tấp nập để vận chuyển đèn đi về các tỉnh.

không khí Tết Trung thu sớm hơn

Từ ngõ tới sân của nhiều gia đình ngập luồng, nứa, dây tua rua đủ các sắc màu dùng để làm đèn. Do nhu cầu của thị trường năm nay tăng mạnh nên đèn lồng ông sao của làng Báo Đáp đắt hàng, làm tới đâu hết tới đấy.

Để làm đèn ông sao, nguyên liệu là cây nứa, luồng được nhập ở Thanh Hoá về từ tháng Giêng âm lịch. Sau đó, luồng được bổ, chia đoạn rồi ngâm dưới ao để đảm bảo độ dẻo khi uốn. Còn giấy để trang trí nhập từ Trung Quốc. Việc làm đèn nhộn nhịp nhất vào 4 tháng trong năm, từ tháng 5 đến tháng 8 âm lịch. Trung bình một ngày 1 lao động có thể sản xuất khoảng 100 chiếc đèn lồng loại nhỏ với giá 8.000đ/chiếc.

Nỗ lực bảo tồn

Làng Báo Đáp có nghề làm đèn trung thu đến nay đã hàng trăm năm, từ thời cha ông để lại. Khi lớn lên 6 - 7 tuổi đã được học bố mẹ cách làm đèn và lưu truyền nghề của gia đình để lại từ đó cho đến nay.

đèn ông sao trong Tết Trung thu là một nét văn hoá của người Việt. Nghề truyền thống nào có thể mai một chứ nghề làm đèn lồng vẫn lưu truyền vì đây là một nét văn hoá đặc sắc. Sau một thời gian chạy theo các kiểu đèn lồng nhựa, pin của Trung Quốc, giờ đây người tiêu dùng đã quay lại với đèn ông sao. Bởi đèn ông sao trong Tết Trung thu gắn liền với phong tục, tập quán và nét văn hóa người Việt...

ở làng Báo Đáp có ít những nghệ nhân còn làm đèn ông sao loại to vì loại đèn này đòi hỏi rất kỳ công. Trung bình 1 ngày nghệ nhân làm được khoảng 30 - 40 chiếc loại to, còn đối với những người khác làm loại nhỏ thì một người có thể làm được 100 - 120 chiếc/ngày.

Nhìn chiếc đèn đơn giản thế nhưng để ra một sản phẩm cũng mất hơn chục công đoạn từ khâu lựa luồng đến chọn giấy phết....

Hiện đèn ông sao được làm ở làng Báo Đáp được làm hoàn toàn theo phương pháp thủ công, vật liệu làm đèn thân thiện với môi trường gồm: Luồng, nứa, giấy, xương cây đay làm cán.

Tuỳ theo loại đèn cỡ lớn, nhỏ mà luồng, nứa được chặt ra từng khúc, chẻ ra thành từng nan. Sau đó, mọi người uốn khung đèn rồi cột lại với nhau bằng dây kẽm, dán giấy bóng lên rồi trang trí cho sản phẩm.

Đèn lồng Báo Đáp ngày nay không chỉ phô diễn màu sắc, hình dáng mà còn được biến tấu với nhiều kiểu như thêu ren gắn với biểu tượng, di tích văn hóa, lịch sử mang đậm nét đẹp văn hóa truyền thống Việt đến với mọi gia đình. Ngoài những sản phẩm đèn lồng theo cách truyền thống, giờ một số gia đình ở làng nghề này còn mạnh dạn đầu tư sản xuất những loại đèn lồng có thể xếp gọn để thuận tiện cất giữ và dễ dàng mang đi xa. Dù phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt của thị trường, nhưng sắc đỏ đèn lồng Báo Đáp đã và đang dần tái khẳng định vị thế của mình, điều đó minh chứng cho sức sống trường tồn của một làng nghề truyền thống.