Nghề sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ du nhập vào Tam Sơn từ đầu những năm 1990. Những người thợ lành nghề, đi học việc từ các làng nghề gỗ mỹ nghệ nổi tiếng như Đồng Kỵ, Phù Khê, Hương Mạc… sau đó trở về quê phát triển nghề. Dần dần; nhà này chỉ cho nhà kia; thế hệ này truyền cho thế hệ khác; Tam Sơn đã dần dần trở thành một làng nghề đồ gỗ mỹ nghệ sầm uất và nhộn nhịp. Hàng ngày bạn có thể dễ dàng bắt gặp những xe chở đồ gỗ lớn nhỏ đậu quanh làng để vận chuyển sản phẩm đi tiêu thụ khắp các tỉnh thành trong cả nước.

Sản phẩm của Làng nghề gỗ Tam Sơn

Đặc biệt, năm 2006, cụm công nghiệp làng nghề công nghệ cao Tam Sơn được tỉnh Bắc Ninh quy hoạch và triển khai xây dựng có tổng diện tích hơn 12 ha. Với cơ sở hạ tầng hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp và người dân có mặt bằng mở rộng sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy nghề đồ gỗ mỹ nghệ nơi đây phát triển. Cùng với các chính sách hỗ trợ của tỉnh và thị xã, cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể xã Tam Sơn đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân tích cực học tập, nâng cao trình độ tay nghề, trình độ quản lý, chủ động tìm kiếm thị trường tiêu thụ; biểu dương, nhân rộng những tấm gương sản xuất, kinh doanh giỏi tiêu biểu… nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Giai đoạn 2010 đến 2015 có thể được coi là thời kỳ hoàng kim của làng nghề gỗ mỹ nghệ Tam Sơn. Nhờ doanh thu khủng từ các sản phẩm gỗ nội thất, các chủ cơ sở tại Tam Sơn dần có nguồn vốn để mở rộng kinh doanh, có những cơ sở trong làng đạt mức quy mô đến 5 tỷ đồng. Giá trị sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ trên địa bàn xã năm 2018 ước đạt 341 tỷ đồng, góp phần đưa thu nhập bình quân của người dân trong xã đạt 37,2 triệu đồng/người/năm.

Các sản phẩm nơi đây vừa đa dạng về mẫu mã, kiểu dáng, giá cả hợp lý lại vừa được đảm bảo về mặt chất lượng. Từ làng chỉ chuyên sản xuất các loại bàn ghế gỗ, bộ trường kỷ, giường gỗ… đến nay Tam Sơn đã sản xuất tất cả các mặt hàng gỗ mỹ nghệ từ đồ dùng hằng ngày cho tới các loại đồ gỗ để trang trí và thờ cúng như tranh gỗ, tượng gỗ, hoành phi, câu đối, cột kèo…

Các sản phẩm đồ gỗ mỹ nghệ Tam Sơn được làm từ những loại gỗ cao cấp. Nguồn nguyên liệu gỗ dùng để sản xuất sản phẩm thường được nhập từ những cơ sở cung cấp uy tín cả ở trong và ngoài nước. Các loại gỗ được lựa chọn phải đáp ứng được những tiêu chuẩn rất khắt khe để dễ dàng cho quá trình điêu khắc cũng như phù hợp với sơn thếp pha chế thủ công. Ngoài các loại gỗ thường thấy như mít; xà cừ; gụ; trắc; sưa…làng nghề còn có các sản phẩm làm từ gỗ quý như hương, gỗ mun… để phục vụ đa dạng nhu cầu của khách hàng. Thêm vào đó, những thiết kế như bàn ghế gỗ; tranh gỗ; tượng gỗ; bình gỗ… đều được trang trí những hình ảnh ý nghĩa, mang đậm hơi hướng văn hóa Việt Nam nên có sức hút rất lớn đối với khách hàng Việt. Chính vì những tâm huyết mà người thợ đã bỏ ra từ giai đoạn lựa chọn nguyên liệu đến giai đoạn chế tác nên những món đồ như trường kỷ; hay hoành phi của làng nghề Tam Sơn có thời gian sử dụng đến hàng chục năm mà vẫn sáng bóng như ban đầu.

Do nguồn nguyên liệu tuyệt vời cùng với những ý tưởng chế tác không bao giờ vơi cạn, những người thợ với đôi bàn tay khéo léo đã biến những khúc gỗ vô hồn thành những tác phẩm nghệ thuật hết sức sống động. Bất kỳ bức tranh gỗ hay tượng gỗ, bình gỗ nào cũng được chế tạo hết sức khéo léo. Những hoa văn trên tranh hay trên chiếc bình gỗ đều được điêu khắc tỉ mỉ đến từng chi tiết, từ những hoa văn đơn giản như hoa, lá, cỏ cây đến cả những bộ trường kỷ đục tích tam quốc sống động và cầu kỳ. Mỗi một sản phẩm đều được người thợ đầu tư tối đa về mặt tâm huyết để đảm bảo rằng nó có thể làm hài lòng tất cả các khách hàng, kể cả là những vị khách khó tính.

Mặc dù hiện nay, làng nghề gỗ Tam Sơn cũng đang gặp rất nhiều khó khăn; do phải cạnh tranh với các sản phẩm gỗ công nghiệp có giá rẻ hơn. Nhưng không vì thế mà mộc Tam Sơn làm mất đi “cái chất” của mình. Làng nghề đang ngày một cải tiến hơn; để nâng cao cả về chất và lượng; khẳng định thương hiệu lâu đời của nghề gỗ Tam Sơn nói riêng và Việt Nam nói chung.

Nguyễn Hoài