Trải qua nhiều biến động thăng trầm của lịch sử, với bề dầy truyền thống hơn 600 năm, hiện nghề chạm bạc Đồng Xâm xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương (Thái Bình) vẫn duy trì và phát triển, đóng vai trò hết sức quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động của địa phương. Hàng chạm bạc Ðồng Xâm khác hẳn và nổi trội so với hàng bạc của các nơi khác ở các kiểu thức lạ về hình khối, dáng vẻ sản phẩm, ở các đồ án trang trí tinh vi mà cân đối, lộng lẫy mà nổi rõ chủ đề chính, ở thủ pháp xử lý sáng-tối nhờ tận dụng đặc tính phản quang của chất liệu bạc.

Đến nay, toàn xã Hồng Thái có 1.800 hộ, trong đó, khoảng 90% số hộ có người tham gia làm nghề chạm bạc, 100% thôn đều theo làm nghề. Ngoài ra, xã còn có hơn 500 lao động làm nghề kim hoàn trong khắp cả nước, góp phần đưa đời sống của người dân địa phương ngày càng nâng cao, diện mạo nông thôn ngày càng đổi mới.

Trung bình mỗi năm, vùng làng nghề chạm bạc Đồng Xâm sản xuất ra thị trường hàng trăm tấn sản phẩm, doanh thu đạt trên 100 tỷ đồng/năm. Năm 2016, với sự phát triển mạnh mẽ của làng nghề đã đưa giá trị sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp của xã đạt trên 50 tỷ đồng, chiếm 51% cơ cấu kinh tế của toàn xã.

Làng nghề chạm bạc Đồng Xâm xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương (tỉnh Thái Bình).

Cũng giống với nhiều nghề thủ công cao cấp khác như: Đúc đồng; luyện kim… nghề kim hoàn mang lại nguồn thu nhập cao cho người thợ. Do đòi hỏi về kỹ thuật hết sức phức tạp nên suốt mấy trăm năm qua, người Đồng Xâm luôn giữ gìn bí mật nghề. Đến nay, tuy kỹ thuật này không còn là độc quyền của những người thợ ở Đồng Xâm nữa, thế nhưng, có một số thủ pháp kỹ thuật và nghệ thuật tinh xảo nhất vẫn được các nghệ nhân giữ làm nghề bí truyền.

Sản phẩm của làng chạm bạc Đồng Xâm ngày nay rất đa dạng với giá cả phải chăng. Sản phẩm làng nghề được chia thành các loại chung như: Đồ thờ cúng; trang sức; mỹ nghệ. Đồ thờ Đồng Xâm gồm các loại: Đỉnh, vạc, lư hương, đĩa quả, chân đèn, ngai, mũ thờ, long lân quy phụng… Đồ trang sức gồm rất nhiều loại như: Dây chuyền, xà tích, nhẫn, hoa tai, lắc, vòng, trâm, khánh, thánh giá… bằng bạc. Đồ mỹ nghệ là những bức tranh Đồng Xâm được chạm khắc công phu, những mặt hàng lưu niệm bắt mắt, hay lược, đũa, ấm, chén, chuôi dao… Mỗi loại lại có nhiều kiểu dáng khác nhau.

Để đáp ứng với thị hiếu và nhu cầu của người tiêu dùng hiện đại, bây giờ nhiều đồ mỹ nghệ Đồng Xâm không chỉ đơn thuần được chế tác bằng bạc hay đồng. Các sản phẩm đã được linh hoạt kết hợp với các chất liệu khác như: Ngà; gốm; sứ; thủy tinh… sau đó sử dụng đồng, bạc để làm họa tiết trang trí, tạo điểm nhấn cho sản phẩm.

Đồng Xâm hiện có trên 10 cơ sở đang sản xuất hàng men sứ tại làng gốm Bát Tràng của Hà Nội và một số cơ sở đang sản xuất khảm tam khí cho ngành hàng đúc ở huyện Ý Yên- tỉnh Nam Định. Những người thợ tài hoa từ tài năng, sáng tạo của mình đều đang làm tăng giá trị thu nhập cho cả hai làng nghề. Đồng Xâm vẫn tạo việc làm cho trên 3.000 lao động.

Làng nghề chạm bạc Đồng Xâm hiện đang sản xuất theo hai hình thức: Tập trung trong hợp tác xã, công ty, tổ hợp; hộ gia đình. Thu nhập của người thợ chế tác các sản phẩm đồng, bạc tại làng khá cao, dao động từ 3 - 5 triệu đồng/người/tháng.

Hiện nghề chạm bạc cũng đã phát triển sang 2 xã bên gồm xã: Lê Lợi và Trà Giang thuộc huyện Kiến Xương. Từ đó, hình thành một vùng làng nghề trải dài 6 km, đi qua 3 xã với 150 cơ sở sản xuất, trên 4.000 lao động thủ công chạm bạc.

Năm 2008, nghề chạm bạc ở Hồng Thái đã được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam vinh danh là 1 trong 12 làng nghề tiêu biểu trong cả nước với 5 nghệ nhân. Đặc biệt, năm 2016, địa phương có 2 nghệ nhân tiêu biểu được Nhà nước phong tặng Nghệ nhân nhân dân, 1 nghệ nhân được phong tặng Nghệ nhân ưu tú cấp quốc gia và số còn lại được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam trao tặng nghệ nhân bàn tay vàng.

Đặc biệt, vừa qua nhãn hiệu của làng nghề chạm bạc Đồng Xâm đã được Bộ Khoa học và Công nghệ công nhận logo. Đây là bước ngoặt mang tính đột phá, giúp tạo dựng thương hiệu cho làng nghề trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế.

Thu Thủy