Không một ai ở Kỳ Thủy biết chắc chắn được rằng nghề bún đã xuất hiện ở làng từ bao giờ, họ chỉ biết rằng, đã từ lâu lắm rồi, nghề làm bún đã được truyền từ đời các cụ đến đời ông bà, cha mẹ. Người dân tại Kỳ Thủy ai cũng lớn lên bên những sợ bún trắng ngần của quê hương.

Bún Kỳ Thủy có sợi nhỏ, tròn, trắng sáng (chứ không trắng đục như một số loại bún khác), sợi bún dẻo, mềm thơm ngon, không có mùi chua. Để làm được một mẻ bún ngon, phải trải qua nhiều công đoạn với quy trình khép kín. Theo những người dân làm nghề lâu năm tại Kỳ Thủy, có hai yếu tố quan trọng nhất để có được bún ngon, đó chính là gạo ngon và nước sạch, hai yếu tố này sẽ quyết định đến độ dẻo, ngon và trắng của sợi bún. Gạo được chọn là loại gạo tẻ, mới thu hoạch, hạt trắng, đều, không lẫn tạp chất. Gạo ngâm trong nước sạch (không màu không mùi, không bị nhiễm kim loại nặng, đủ tiêu chuẩn nước dùng ăn uống) từ 4 đến 5 tiếng, sau đó được cho vào máy xay ra thành tinh bột. Sau đó rót ra khăn để lọc rồi ép khô, giã bột. Luộc quả bột rồi nhấc ra đổ vào cối giã, giã đến bao giờ quả bột dẻo, quắn mịn vào nhau thì mới ra bột rồi mới đến các công đoạn khác. Trước đây giã bột bằng tay mất nhiều công sức, tuy nhiên ngày nay hầu hết các công đoạn đã có máy móc hỗ trợ (như máy vo gạo, máy xay bột, máy lọc bột, máy vắt bún, máy luộc bún…) giúp nâng cao năng suất và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Phải qua nhiều công đoạn là vậy, nên để làm được một mẻ bún có chất lượng phải mất 2 ngày làm hàng rồi có khi sáng phải dậy từ 2-3 giờ sáng để kịp cho mẻ bún đầu tiên trong ngày.

Ngày nay, đứng trước thách thức của thị trường về mặt giá cả, cộng thêm các sản phẩm bún công nghiệp đóng gói được phân phối rộng rãi, tuy nhiên những người dân làm nghề tại Kỳ Thủy vẫn giữ trong mình ngọn lửa đam mê. Chị Phạm Thị Phượng, một người dân làm nghề chia sẻ “Nhà tôi làm bún đến nay đã 3 đời, công việc rất vất vả, đòi hỏi người thợ phải luôn chân luôn tay và có một sức khỏe thật tốt, tuy nhiên với tôi, đây không chỉ đơn thuần là một công việc kiếm tiền mà đó còn là truyền thống của gia đình. Từ gánh bún, ông bà cha mẹ đã nuôi dưỡng những người con Kỳ Thủy thành tài và mang danh tiếng quê hương đi xa, vì vậy tôi luôn mong muốn được giữ gìn và phát huy nghề truyền thống của quê hương.”

Ông Nguyễn Văn Đức, chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp xã Bích Hòa cho biết: “những năm gần đây, được sự quan tâm của các cấp chính quyền, làng nghề Bún Kỳ Thủy đã có những bước phát triển ổn định, đời sống người dân ngày một nâng cao, sản phẩm của làng nghề cũng ngày một vươn xa và được người tiêu dùng ưa chuộng, biết đến. Bên cạnh việc đảm bảo chất lượng và vệ sinh ATTP, công tác xây dựng thương hiệu cho làng nghề cũng đang được quan tâm triển khai, để giúp các sản phẩm bún của Kỳ Thủy có được chỗ đứng vững chắc trên thị trường, giúp duy trì và phát huy nghề truyền thống của địa phương.”

Tùy vào mục đích sử dụng và yêu cầu của khách hàng mà người thợ làm bún sẽ làm ra các loại bún khác nhau. Sản phẩm bún của Kỳ Thủy khá phong phú đa dạng, từ loại bún rối phù hợp cho các món bún nước như bún chả, bún cá, bún ốc nóng đến các loại bún lá, bún nắm và bún xò rất phù hợp cho các món bún chấm như bún đậu, bún ốc nguội… Chính vì vậy giờ đây không chỉ các nhà hàng, phố xá ẩm thực nội thành Hà Nội đến Kỳ Thủy đặt mua bún mà rất nhiều các địa phương lân cận cũng nghe danh mà tìm đến nơi đây. Sự tinh tế trong từng món ăn luôn chinh phục được trái tim của những người yêu ẩm thực. Đó cũng chính là lý do mà trải qua biết bao thăng trầm lịch sử, bún Kỳ Thủy không chỉ tồn tại mà còn tạo ra được một nét văn hóa riêng khiến nơi đây trở thành một mảnh đất vang danh đầy tự hào.

Bài, ảnh: Thảo Nguyên