Tới cơ sở sản xuất bánh chưng của gia đình cô chú Hảo Ấu, được biết chú Ấu là một hội viên cựu chiến binh và phụ trách làng nghề truyền thống bánh chưng Bờ Đậu. Chúng tôi rất vinh dự được chú đưa đi thăm quan và giới thiệu những tấm bằng khen cũng như các danh hiệu đạt được từ làm nghề bánh chưng Bờ Đậu và đưa chúng tôi đến thăm các hộ gia đình hội viên làm bánh chưng Bờ Đậu.

Dọc hai bên đường dài gần 2 km, chú Ấu nói bánh chưng ở đây ngon và đặc chưng lắm, chỉ có ai được ăn và thưởng thức rồi mới biết được. Chú Ấu nói vào những ngày giáp Tết như thế này thì nhà ai cũng bận lắm, tấp nập người vào ra, từ người già đến người trẻ, ai nấy đều tập chung hết vào để làm bánh, còn kịp trả bánh cho khách, vì đơn đặt hàng mỗi nhà lên tới con số hàng nghìn chiếc.

Cứ hàng năm Tết nguyên đán về là mọi người phải chuẩn bị gạo nếp, đậu xanh bắt đầu từ tháng 10 âm lịch, gạo nếp được đặt từ 1 đại lý lớn, luôn phải đạt yêu cầu về độ mới, trắng, hạt gạo phải to tròn nữa. Vì số lượng quá nhiều, Đại lý phải nhập gạo nếp từ nhiều nơi như: Hưng Yên, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Bình, gạo Ba Vì, thậm chí gạo Điện Biên.

Khách hàng đang mua bánh trưng tại cơ sở sản xuất bánh chưng của gia đình cô chú Hảo Ấu.

Gạo nếp mang về được chọn hết sạn, những hạt đầu đen và hạt tẻ lẫn vào, sau đó vo sạch, ngâm trong nước khoảng 5 đến 6 tiếng để gạo nở, rồi để ráo nước, trộn với một chút muối và
chuẩn bị gói.

Đặc biệt lá dong là phải có màu xanh mướt để khi gói bánh bánh mới xanh và có màu bên ngoài đẹp và hấp dẫn được, để gói được bánh chưng Bờ Đậu thơm ngon như thế này thì lá phải là thứ lá nếp dày, xanh mướt, bản rộng. Lá được đặt mua từ chợ Đồn (Bắc Kạn) về rửa sạch cả hai mặt, để ráo nước, dùng khăn sạch lau khô, tước bớt cuống lá, cắt bớt ngọn lá và phần cuống lá, xếp gọn lá bên cạnh chậu gạo để chuẩn bị gói.

Lạt buộc bánh chưng thì trước kia gói ít và vào mùa Giang thì bà con dùng lạt Giang, nhưng với số lượng nhiều như thế này thì bà con dùng thêm dây gai để buộc bánh nữa.

Đỗ xanh dùng làm nhân bánh cũng phải đặt ở đại lý, bà con chọn loại đều hạt, vỏ mỏng, lòng vàng, sau đó Đỗ được vỡ đôi, ngâm nước, đãi sạch vỏ trộn một ít muối, rồi được bà con nơi đây nấu chín lên, đánh tơi để nguội.

Thịt chọn gói bánh là loại thịt ba chỉ ngon từ lợn thả rông chắc nịch, thái miếng to, ướp muối, hạt tiêu ngấm đều.

Bà con làng nghề nói: để gói được một chiếc bánh chưng vuông thành sắc cạnh và tròn trịa, bà con thường gói bằng tay chứ không cần dùng tới khuôn. Bà con gói bánh sẽ được lót 4 lượt lá, gói thật chặt tay để khi luộc bánh không bị vỡ.

Đặc biệt hơn là bà con nơi đây phần lớn là các cô chú lớn tuổi đã nghỉ hưu, nhưng những đôi bàn tay này vẫn rất khỏe mạnh, khéo léo, và vô cùng tỉ mi thật đáng khâm phục.

Sau khi bà con gói bánh xong thì sẽ được đưa vào nồi làm bằng tôn để luộc, nước sẽ được cho ngập bánh, rồi dùng đá đặt lên trên để chèn cho bánh không bị nổi, nước luộc bánh ở đây bà con dùng nước giếng khoan sâu trong lòng đất đá xanh. Có vậy bánh mới giữ được màu xanh của lá, nhìn hấp dẫn và vô cùng đẹp mắt, bánh sẽ được bà con luộc 10 giờ đồng hồ tính tư khi nước được đun sôi, trên bếp lửa đỏ rực, sau đó bánh sẽ được vớt ra và ngâm với nước lạnh để bánh được xanh và không bị nhớt.

Làng nghề bánh chưng Bờ Đậu được gói làm nhiều loại khác nhau. Bánh loại nhỏ có giá 20.000 đồng/1 chiếc, bánh loại to (bánh vuông) có giá khoảng 60.000 đồng/1 chiếc. Bánh chưng nơi đây không chỉ bán cho những người ở đây hay những khách xa đi du lịch ngang qua dọc con đường này, mà còn được xuất đi khắp các tỉnh, thậm chí nhà chú Ấu còn chuyển số lượng rất lớn vào Sài Gòn người ta đặt dùng làm quà ngày Tết.

Làng nghề đã tạo được công ăn việc làm cho bà con nơi đây có mức thu nhập cao. Tính đến đầu năm 2020, có khoảng 50% các hộ gia đình nhờ làm bánh chưng đã có đầy đủ nhà và xe ô tô con, thậm chí có gia đình mua thêm được cả đất để mở rộng thêm xưởng sản xuất với công nghệ giúp cho bà con nhàn hơn, giảm được nhân công và tăng thêm thu nhập. Dùng cẩu để cẩu bánh mỗi khi cho vào luộc và vớt ra, khi luộc sẽ dùng điện để luộc không phải dùng than nữa.

Mong muốn của gia đình cô chú Hảo Ấu cũng như tất cả bà con hội viên làng nghề bánh chưng Bờ Đậu là sẽ cùng nhau cố gắng duy trì sản xuất thật tốt, có nhiều bánh chưng thơm ngon được đến với người thưởng thức và luôn giữ được thương hiệu như đã từng đạt Top 100 thương hiệu nhãn hiệu nổi tiếng vào năm 2013.

Bài và ảnh Đỗ Uyên