Từ cầu Mỹ Thuận, men theo quốc lộ 53 bên sông Cổ Chiên sẽ nhìn thấy được những lò gạch gốm màu đỏ au mọc san sát, khiến mọi người không khỏi liên tưởng đến đây chính một vương quốc cổ mang vẻ đẹp nhuốm màu thời gian.

Cách đây hơn một thế kỉ, nhờ vào nguồn tài nguyên sẵn có, người dân Vĩnh Long đã biết khai thác mỏ đất sét bên bờ sông Cổ Chiên, xây dựng nên làng nghề làm gạch ngói nức tiếng vùng đồng bằng sông Cửu Long. Sau khi thị trường gạch ngói Vĩnh Long bị mai một, vào khoảng những năm 80, người dân nơi đây bắt đầu chuyển sang làm gốm dân dụng và gốm mĩ thuật.

Được biết, làng gốm có hơn 1.000 lò gốm, thu hút hàng chục ngàn lao động. Đặc biệt, gốm Cổ Chiên vô cùng nổi tiếng bởi sản phẩm gốm thô không men màu nhưng vẫn ánh lên sắc đỏ pha mốc trắng rất đặc trưng. Chính điều này đã tạo cho gốm Cổ Chiên một vẻ đẹp riêng rất ấn tượng khác hẳn với sản phẩm gốm khác.

Để có được những sản phẩm đặc sắc như trên buộc phải có một kĩ thuật làm gốm đặc trưng và không kém phần công phu, kỹ lưỡng. Tùy theo từng mặt hàng khác nhau mà có một cách pha đất riêng. Công đoạn pha đất là quan trọng nhất bởi nó quyết định đến sự thành công của mẻ gốm. Đất pha xong phải nhào nặn nhiều lần cho thật mịn tới mức chạm tay vào không dính thì mới đạt. Gốm Cổ Chiên không làm theo phương pháp nặn như cách làm gốm thông thường mà đúc theo khuôn làm sẵn. Để đúc được một sản phẩm hoàn chỉnh, người thợ gốm phải trải qua mấy công đoạn cơ bản như sau. Đầu tiên là tạo khuôn bằng thạch cao, sau đó đến công đoạn “in”, tức cắt từng tảng đất sét có độ dày nhất định rồi đem ép vào khuôn. Mỗi phần của sản phẩm được “in” bằng những khuôn riêng, sau đó mới ghép lại thành sản phẩm hoàn chỉnh. Tiếp đến là công đoạn “xu”, tức chỉnh sửa và làm bóng sản phẩm bằng cách dùng một miếng bọt biển nhúng nước rồi vuốt nhẹ. Sản phẩm sau khi được chỉnh sửa xong sẽ đem nung 7 ngày 7 đêm. Bốn ngày đầu nung với nhiệt độ từ 100 – 2000C. Đến ngày thứ năm tăng lửa, ngày thứ sáu “siết lửa” để đến ngày cuối cùng đạt được nhiệt độ 9000C. Sau đó, thợ lò sẽ ngưng đốt, trám kín lò bằng đất sét và để cho lò nguội dần cho đến lúc mở lò.

Ngoài những sản phẩm dân dụng như chum, vại, nồi, niêu… ngày nay các doanh nghiệp gốm ở Cổ Chiên còn sản xuất nhiều dòng gốm nghệ thuật như tranh, tượng, phù điêu, chậu hoa, đôn, lọ cắm hoa… Sản phẩm gốm nghệ thuật của Cổ Chiên có giá thành khá cao, từ vài triệu cho đến vài chục triệu đồng. Tuy giá thành cao nhưng gốm Cổ Chiên vẫn được nhiều khách hàng ưa chuộng bởi vẻ đẹp tinh tế và sắc đỏ độc đáo riêng có của mình. Không chỉ tiêu thụ tại thị trường trong nước, gốm Cổ Chiên còn xuất khẩu ra nhiều nước thuộc Liên minh châu Âu (EU), Mỹ, Đài Loan, Hồng Kông,
Hàn Quốc, Nhật Bản…

Bên cạnh đó, làng gốm Cổ Chiên còn có một công trình kiến trúc đặc sắc được đánh giá có một không hai ở Việt Nam, đó là nhà gốm. Toàn bộ ngôi nhà như mái, hàng rào, những bức phù điêu, tường, cho đến cả những vật dụng trong nhà như bàn ghế, đi-văng… đều làm hoàn toàn bằng gốm đỏ.

Hiện nay, để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường, nhiều doanh nghiệp gốm ở Cổ Chiên đã bắt đầu tiến hành đầu tư cải tiến kĩ thuật, đổi mới kiểu dáng, mở rộng cơ sở sản xuất theo hướng công nghiệp, tìm kiếm mở rộng thị trường… Có thể nói, gốm Cổ Chiên vừa tạo được nguồn thu cho doanh nghiệp vừa tạo điều kiện công ăn việc làm cho hàng chục nghìn lao động trong vùng và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương dựa theo định hướng bền vững và lâu dài.

Bài, ảnh: An Yên