Di sản cần bảo vệ khẩn cấp

Theo Bộ VH-TT-DL, những khó khăn trên đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có giải pháp mới để vừa bảo tồn, vừa phát triển nghề làm gốm, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng người Chăm tại địa phương. Ảnh minh họa.

Làng gốm Bàu Trúc (xã Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận) được biết đến là một trong những làng gốm cổ nhất Đông Nam Á. Nghề gốm của người Chăm nơi đây mang những đặc trưng độc đáo: tạo hình thủ công hoàn toàn bằng tay, không dùng bàn xoay; quy trình nung ngoài trời với củi, rơm rạ, tạo nên hoa văn và sắc màu tự nhiên riêng biệt. Chính sự mộc mạc nhưng tinh tế này đã tạo nên bản sắc khác biệt cho gốm Bàu Trúc so với các dòng gốm trong nước và khu vực.

Tháng 11-2022, nghề làm gốm Bàu Trúc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Tuy vậy, di sản này cũng đang đứng trước nhiều thách thức: số lượng nghệ nhân ngày càng ít, lớp trẻ không mặn mà theo nghề, nguồn nguyên liệu đất sét bị thu hẹp, không gian sản xuất hạn chế. Trong khi đó, sản phẩm thủ công khó cạnh tranh với hàng hóa công nghiệp, việc quảng bá ra ngoài tỉnh và tiếp cận du khách còn hạn chế.

Kỳ vọng từ mô hình “Hồn gốm Bàu Trúc”

Trong dự thảo Dự án “Mô hình di sản kết nối gắn với các hành trình du lịch”, Bộ VH-TT-DL lựa chọn nghề làm gốm Bàu Trúc làm một trong những đối tượng trọng tâm. Sở VH-TT-DL Ninh Thuận đã có văn bản góp ý và gửi danh sách nghệ nhân, học viên để tham gia khi dự án được triển khai.

Ông Lê Văn Hoa – Phó Giám đốc Sở VH-TT-DL cho biết: việc gốm Bàu Trúc được đưa vào dự án là cơ hội lớn để nơi đây trở thành điểm du lịch cộng đồng. Du khách sẽ được trực tiếp tham gia các công đoạn làm gốm cùng nghệ nhân, trải nghiệm không gian văn hóa – lịch sử của đồng bào Chăm, đồng thời khám phá cảnh quan, ẩm thực và nghệ thuật truyền thống.

Khi dự án đi vào thực tế, các tour trải nghiệm mang tên “Hồn gốm Bàu Trúc” sẽ được xây dựng. Du khách có thể tham gia làm gốm, tham quan chợ gốm, nghe kể chuyện về lịch sử làng nghề và giao lưu trong các không gian trình diễn văn hóa Chăm. Thông qua đó, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn được quảng bá sâu rộng, tạo thêm việc làm và nguồn thu ổn định cho người dân.

Nghệ nhân Trượng Thị Gạch chia sẻ: “Lâu nay chúng tôi thường đi trình diễn gốm ở các khu di tích hay điểm du lịch khác. Nếu dự án này được triển khai, người dân Bàu Trúc sẽ có cơ hội quảng bá sản phẩm ngay tại quê hương, đồng thời gắn bảo tồn với phát triển sinh kế bền vững”.

Song song đó, từ đầu tháng 10 tới, Sở VH-TT-DL Ninh Thuận cũng sẽ mở lớp truyền dạy nghệ thuật làm gốm Chăm ngay tại Bàu Trúc. Hoạt động này nhằm khuyến khích thế hệ trẻ tiếp nối nghề, chuẩn bị nguồn nhân lực để tham gia hiệu quả vào các mô hình du lịch cộng đồng trong tương lai.

Một sản phẩm của làng gốm Bàu Trúc. Ảnh minh họa.

Việc gốm Bàu Trúc được chọn thí điểm trong dự án của Bộ VH-TT-DL không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn di sản, mà còn mở ra hướng phát triển mới khi gắn kết với du lịch cộng đồng. Khi được hỗ trợ bài bản từ chính sách, doanh nghiệp và các nhà khoa học, làng gốm sẽ có điều kiện tạo dựng thương hiệu, mở rộng thị trường, đồng thời nâng cao năng lực truyền dạy và quảng bá văn hóa Chăm.

Với sự đồng hành từ Nhà nước, các nghệ nhân và cộng đồng, gốm Bàu Trúc có thể trở thành hình mẫu cho việc bảo tồn di sản gắn liền với phát triển bền vững – nơi di sản được sống trong đời sống đương đại, vừa nuôi dưỡng bản sắc văn hóa, vừa mang lại lợi ích thiết thực cho người dân./.