Theo lời kể của các cụ cao niên xã Hoằng Hà thì người truyền nghề cho các vùng này quê gốc ở Ý Yên, Trấn Nam Sơn (cũ), nay là tỉnh Hà Nam. Ông vốn là thợ cả của một tổ thợ mộc vào đây làm nhà, lấy vợ người Đạt Tài, truyền nghề mộc cho dân Đạt Tài. Trên đôi câu đối ở đền Trà Cổ (Móng Cái, Quảng Ninh) vẫn còn ghi lại dấu tích của nghề mộc Đạt Tài với câu đối như sau:

Thiên tích thông minh Hoằng Hóa dục

Thánh phù công dụng Đạt Tài danh

(Tạm dịch: Trời phú thông minh cho Hoằng Hóa tiến phát

Thánh phù công dụng Đạt Tài lừng danh)

Ngôi đền này được xây dựng năm 1711, điều đó cho thấy nghề mộc Đạt Tài và Hạ Vũ có lịch sử tồn tại và phát triển đến nay đã hơn 300 năm.

Các thợ nghề mộc truyền thống Đạt Tài đang đục chạm sản phẩm

Trong những năm qua nghề mộc luôn đóng vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế xã hội của nhân dân làng Đạt Tài nói riêng và xã Hoằng Hà nói chung. Luôn là nghề mũi nhọn và chiếm tỉ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế của địa phương, nếu như năm 2005 cả làng chỉ có khoảng 200 lao động làm nghề thì đến năm 2014 số lượng đã tăng hơn gấp đôi (trên 450 lao động), 200 hộ mở xưởng tại làng trong đó có những hộ đã đầu tư vốn lớn để mua máy đục điêu khắc mỹ thuật công nghệ cao với giá 400 - 500 triệu đồng như hộ anh Đặng Thế Hoạt, Lê Sỹ Toán, Lê Văn Trường… Thu nhập từ nghề đều đạt khá và tăng qua các năm, thời điểm hiện tại thu nhập đã đạt bình quân 7-9 triệu đồng/tháng/người.

Đến làng Đạt Tài ngày nay, khách hàng sẽ được chiêm ngưỡng sản phẩm được bày bán 2 bên đường, bên cạnh những sản phẩm cổ truyền như phù điêu, đại tự, hoành phi, câu đối, tranh tứ quý… còn có những sản phẩm kết hợp với tính cổ truyền và hiện đại như salon tàu, bàn ghế âu á...

Mặc dù còn nhiều khó khăn do đặc thù sản xuất, người dân còn chưa bỏ được thói quen mạnh ai nấy làm, rồi tác động của cơ chế thị trường … song chính quyền và người dân làng nghề đã có nhiều nỗ lực để thích ứng và phát triển.

Để bảo tồn và phát triển nghề truyền thống, xã đã quy hoạch giành riêng cho khu làng nghề và đang hoàn thiện hồ sơ trình tỉnh xét công nhận làng nghề truyền thống để làng có một thương hiệu chính thống. Mặt khác, trong tiến trình xây dựng nông thôn mới, chính quyền và nhân dân đang tiếp tục huy động các nguồn lực để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, không ngừng cải thiện bộ mặt nông thôn, góp phần vào việc phát triển kinh tế xã hội nói chung và nghề mộc nói riêng.

Bài và ảnh Khắc Khoa