Thổ Hà có địa thế đặc biệt giống như một hòn ốc đảo, ba mặt Đông, Nam, Tây bao quanh đều là nước sông Cầu. Bởi thế, dân làng hay nói vui với nhau rằng: Người Thổ Hà chả mấy khi đi đâu xa, chỉ có bánh đa nem của họ là đi khắp mọi nơi trên toàn đất nước.

Cổng vào làng Thổ Hà

Để làm ra một chiếc bánh đa nem mềm mỏng, dẻo dai, người thợ phải thực hiện nhiều công đoạn tỉ mỉ. “Gạo tẻ được vo sạch, ngâm trong nước muối loãng khoảng 2-3 giờ rồi xay nhuyễn thành bột. Bột sau khi xay được lọc bỏ cặn, pha thêm nước, muối và đường theo tỷ lệ phù hợp để đạt độ sánh cần thiết. Tiếp đó, người thợ dàn đều bột lên khuôn tráng, đậy vung để bánh chín bằng hơi nước. Khi bánh chín, từng lớp bánh mỏng được khéo léo lấy ra, trải lên những tấm phên tre, còn gọi là giàng, để phơi”, ông Bùi Tuấn Thành (tổ dân phố Thổ Hà) chia sẻ.

Bánh được phơi dưới nắng từ sáng sớm để đạt độ giòn, dẻo dai mà không nứt vỡ

Tới buổi chiều, khi đạt độ khô thích hợp, bánh được bóc khỏi phên. Bánh đạt chuẩn có màu trắng ngà tự nhiên, thơm nhẹ mùi gạo. Ngày nay, máy móc đã hỗ trợ người dân trong khâu xay bột và tráng bánh, nhưng việc căn chỉnh thời gian phơi theo điều kiện thời tiết vẫn đóng vai trò quan trọng, quyết định chất lượng thành phẩm.

Công đoạn bóc bánh được người dân thực hiện vào buổi chiều muộn

Đa dạng sản phẩm, nối dài nghề truyền thống

Thổ Hà ngày nay không chỉ làm bánh đa nem, các hộ con phát triển đa dạng các sản phẩm như mì gạo, bánh đa nướng,... Cùng nguyên liệu với bánh đa nem, nhưng tùy từng loại mà người làm bánh thay đổi cách chế biến, tạo hình thay đổi độ dày mỏng để tạo nên nhiều khác nhau phục vụ được nhiều nhu cầu hơn trong đời sống. Với mì gạo, bánh sau khi tráng được trải lên phên, đem phơi khô rồi mới cắt thành từng sợi.

Bánh đa nướng ngoài nguyên liệu chính là gạo tẻ được kết hợp thêm với đường, vừng, lạc và dừa nạo. Sau khi tráng bánh, người thợ rắc đều các nguyên liệu lên bề mặt rồi khéo léo lấy bánh ra, trải lên phên tre để phơi khô. Khi nướng trên than hồng, bánh dậy mùi thơm, có vị bùi béo và độ giòn đặc trưng.

Bánh đa được được đem phơi trước khi nướng

Bánh đem phơi khô sau đó được đem nướng dưới than hồng tạo độ giòn, vị bùi thơm. Người thợ nướng thủ công từng chiếc bánh, khi nướng khéo léo xoay trở để bánh tiếp xúc đều với sức nóng, từ từ chuyển sang màu vàng ruộm. Công đoạn này đòi hỏi sự nhanh tay và khả năng canh lửa, bởi chỉ cần để bánh quá lâu ở một vị trí, bề mặt có thể bị cháy, ảnh hưởng đến chất lượng thành phẩm. Chị Nguyễn Thị Vân (tổ dân phố Thổ Hà) chia sẻ kinh nghiệm nướng bánh hơn 20 năm: “Nướng bánh phải chú ý đến độ nóng của than và liên tục trở bánh để bánh chín đều, có màu đẹp mà không bị cháy. Một chiếc bánh được nướng trong khoảng 3-5 phút”.

Bánh được nướng dưới than hoa

Việc phát triển thêm các mặt hàng bên cạnh bánh đa nem cũng mở rộng lựa chọn cho khách hàng, góp phần duy trì hoạt động sản xuất của các hộ dân trong làng. Từ những hạt gạo quen thuộc, người Thổ Hà tiếp tục tạo nên các sản phẩm mang đặc trưng riêng, nối dài nghề truyền thống.