Hương đen - hương sắc từ nhựa trám

Theo các cụ trong làng, nghề làm hương đen ở làng Chóa đã có lịch sử hơn 300 năm. Trước đây, gia đình nào trong làng cũng biết làm hương. Qua nhiều thế hệ, tay nghề làm hương dần đưa sản phẩm vang danh nức tiếng gần xa.

Để làm nên những cây hương đen mang mùi thơm đặc trưng, người thợ sử dụng hai nguyên liệu chính gồm nhựa trám và than hoa. Trong đó, nhựa trám được xem là thành phần tạo nên nét riêng của sản phẩm. Nhựa trám ban đầu có màu trắng, sau khi đun nóng, đem nghiền mịn cùng than hoa, tạo thành hỗn hợp dẻo có màu đen bóng.

Làm hương thủ công đòi hỏi sự khéo léo từ đôi bàn tay người thợ.

Công đoạn se hương yêu cầu độ tỉ mỉ và khéo léo để bột hương quấn quanh thân nứa. Người thợ phải căn chỉnh lượng bột hương trong từng lượt se, tránh để thân hương quá dày hay quá mỏng. Sau khi hoàn thành, hương được đem phơi khô dưới nắng và đóng gói đưa ra thị trường.

Giữ nghề, bảo tồn hồn cốt quê hương

Những năm gần đây, thị trường xuất hiện nhiều loại hương công nghiệp giá rẻ khiến hương đen làng Chóa gặp không ít khó khăn. Hiện cả làng còn 30 hộ làm nghề và kinh doanh hương.

Hương đen làng Chóa được đóng gói, dán nhãn riêng để đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng.

Gia đình bà Nguyễn Thị Tập đã có nhiều thế hệ gắn bó với nghề làm hương đen, được truyền nối từ thời ông bà, tổ tiên. Riêng bà Tập đã có hơn 60 năm theo nghề, chứng kiến nhiều đổi thay trong cách sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Trước xu hướng của thị trường, gia đình bà cùng anh Nguyễn Hữu Tĩnh, con trai bà, đã tận dụng nền tảng TikTok để đăng tải các video ngắn giới thiệu sản phẩm, đưa hương đen làng Chóa đến gần hơn với mọi người. Bà Tập chia sẻ: “Do trước ít người biết đến nên các hộ cũng không sản xuất thường xuyên, chỉ làm những tháng cận Tết khi nhu cầu tăng cao. Còn dạo gần đây, được sự ủng hộ của mọi người, các hộ mới làm hương thường xuyên”.

Bên cạnh hương que, người dân còn sản xuất nụ trầm, đa dạng hóa sản phẩm để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Nụ trầm có nhiều kích thước, loại nhỏ (2,5-3cm) có thể cháy trong 15-20 phút, loại to (từ 15cm trở lên) có thể cháy từ 8-12 tiếng. Theo bà Tập chia sẻ, các loại nụ trầm to chủ yếu được sử dụng trong các điện, miếu vào những ngày lễ.

Nụ trầm làng Chóa được sản xuất với nhiều kích thước khác nhau.

Việc kết hợp nghề truyền thống với các hình thức quảng bá hiện đại mở ra thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm. Dù vậy, để hương đen làng Chóa tiếp tục được duy trì và phát triển, những người làm nghề vẫn cần nỗ lực giữ chất lượng sản phẩm, đồng thời tìm hướng đi phù hợp trước sự cạnh tranh ngày càng lớn trên thị trường.