Công phu từ nồi bột chín trắng tinh

Phù Mỹ Nam là vùng đất quen với nắng nhiều hơn mưa, thiếu nước tưới, cây trồng khó phát triển. Nhưng chính trên vùng đất tưởng như khắc nghiệt ấy, cây mì (sắn) lại bén rễ, vươn mình xanh tốt, trở thành nguồn sống của bao gia đình. Từ những củ mì trắng ngần, người dân Vĩnh Nhơn chắt chiu từng hạt tinh bột, để rồi qua đôi bàn tay khéo léo, tinh bột ấy hóa thành sợi bún mì số 8 trắng tinh, dẻo dai, thơm mùi bột mì loại nhất.

Người dân Phù Mỹ Nam giữ gìn hồn quê cùng sợi bún mì số 8 trắng ngần.

Theo các bậc cao niên trong làng, nghề làm bún mì số 8 đã có từ rất lâu, gắn liền với lịch sử khai phá và bám đất của người dân Phù Mỹ Nam. Ban đầu chỉ để phục vụ bữa ăn gia đình, dần dần, bún mì trở thành mặt hàng trao đổi, rồi thành nghề truyền thống được truyền từ đời này sang đời khác.

Ông Đinh Trọng Nhựt ở thôn Vĩnh Nhơn, xã Phù Mỹ Nam lượt bỏ các tạp chất trong bột mì trước khi đem nấu chín.

Trò chuyện với phóng viên Tạp chí Làng Nghề Việt Nam, ông Đặng Thanh Bình (53 tuổi) ở thôn Vĩnh Nhơn, xã Phù Mỹ Nam, có hơn 30 năm làm nghề bún mì số 8 chia sẻ: Điểm làm nên giá trị riêng của bún mì số 8 ở Phù Mỹ Nam chính là khâu nấu bột. Bột mì phải được chọn kỹ, là loại tinh khiết, trắng mịn. Khi nấu, người thợ đứng bên nồi bột lớn, tay khuấy đều, lửa luôn được canh cẩn thận. Bột phải chín tới, trắng tinh, sánh mịn, tỏa mùi thơm đặc trưng, đó là điều kiện quyết định để sợi bún đạt độ dai, mềm, không gãy.

Nấu chín bột mì nhất trước khi làm bún.

Bột chín được cho vào khuôn bún, ép thành những sợi bún dài, trắng ngần. Khi vừa ra khuôn, sợi bún mềm mại, óng ánh dưới ánh nắng sớm như những dải lụa mỏng manh. Bún được trải dài trên mành trúc, người thợ mang bún ra phơi khắp sân vườn, lối đi cho kịp đón nắng. Nhìn từ xa, làng nghề làm bún mì số 8 như khoác lên mình tấm áo trắng tinh, những dải bún nối tiếp nhau, lấp lánh trong nắng. Đó là hình ảnh in sâu vào ký ức bao thế hệ người dân Vĩnh Nhơn về sự lao động, no ấm, phồn thịnh quê hương.

Người thợ quấy đều bột trước khi cho bột vào khuôn máy làm bún.

Bà Lê Thị Thanh Tuyền (53 tuổi) ở thôn Vĩnh Nhơn, xã Phù Mỹ Nam bộc bạch: Khi những sợi bún bắt đầu khô, người thợ nhanh tay, khéo léo uốn từng sợi bún thành hình số 8, động tác tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự quen nghề và cảm nhận tinh tế. Chỉ cần chậm tay, sợi bún sẽ dính, mất dáng; quá nhanh, bún sẽ đứt, không tròn đều. Mỗi phên bún là kết quả của hàng giờ lao động vất vả, là mồ hôi, là kinh nghiệm được chắt lọc qua năm tháng. Người dân nơi đây vẫn thường nói vui rằng: “Nhìn phên bún biết được tay nghề của chủ nhà”. Bún phơi đạt phải trắng đều, sợi thẳng, không vón cục, không gãy vụn.

Từ sản phẩm OCOP đến sản phẩm du lịch

Ông Đinh Trọng Nhựt (79 tuổi), ở thôn Vĩnh Nhơn, xã Phù Mỹ Nam, gia đình ba đời làm nghề bún mì số 8 chia sẻ: Hiện nay, thôn Vĩnh Nhơn có hơn 10 hộ duy trì nghề làm bún mì số 8 quanh năm. Từ chỗ chỉ bán trong vùng, bún mì số 8 nay đã có mặt ở nhiều địa phương, trở thành đặc sản được người tiêu dùng tìm mua, nhất là trong những dịp lễ, Tết. Ngày thường, trung bình mỗi hộ sản xuất khoảng từ 50 đến 100kg bún/ngày, nhưng trong những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026 số lượng tăng gấp đôi so với ngày thường.

Bà Lê Thị Thanh Tuyền ở thôn Vĩnh Nhơn, xã Phù Mỹ Nam cho bột mì đã nấu chín vào khuôn máy làm bún.

Những ngày cận Tết, từ sáng sớm đến tối muộn, lửa bếp không ngơi, phên bún phơi kín sân. Tiếng cười nói, tiếng khuấy bột hòa cùng mùi thơm của bột mì chín tạo nên không khí Tết rất riêng của làng nghề. Bởi vậy, nghề làm bún mì số 8 không chỉ tạo việc làm ổn định cho các thành viên trong gia đình, mà còn giúp nhiều lao động địa phương có thu nhập đều đặn hằng tháng.

Đưa phên vào khuôn máy làm bún để lấy bún ra ngoài.

Bún mì số 8 là loại bún dân dã, bình dị, không cầu kỳ nhưng lại được thị trường ưa chuộng bởi độ dai tự nhiên, vị thơm thuần khiết. Bún có thể dùng để xào, nấu nước, ăn kèm lẩu hay chế biến thành nhiều món ăn quen thuộc trong mâm cơm gia đình. Một dấu mốc quan trọng với người dân Vĩnh Nhơn là khi bún mì số 8 Phù Mỹ Nam được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao. Đây không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng sản phẩm mà còn là động lực để bà con tiếp tục giữ nghề, nâng cao giá trị truyền thống.

Kéo phên bún ra khỏi khuôn máy để đem phơi ra nắng.

Bà Nguyễn Thị Thu Phương - Chủ tịch UBND xã Phù Mỹ Nam, cho biết: Nghề làm bún mì số 8 không chỉ tạo sinh kế trực tiếp cho hàng chục hộ dân, mà còn gián tiếp giải quyết việc làm ổn định cho hàng trăm lao động địa phương. Thời gian tới, chính quyền xã sẽ tiếp tục phối hợp với Hội Nông dân hỗ trợ các hộ sản xuất theo hướng an toàn, nâng cấp tiêu chuẩn OCOP và gắn phát triển bún mì số 8 với du lịch trải nghiệm làng nghề, tạo điểm nhấn kinh tế nông thôn bền vững.

Những phên bún được người thợ mang ra sân phơi kịp đón nắng.

Bún mì số 8 không chỉ là món ăn trong mâm cỗ Tết mà còn là quà quê được người xa xứ mang theo, gửi gắm nỗi nhớ làng, nhớ đất. Với người dân Vĩnh Nhơn, làm bún không đơn thuần là kế sinh nhai. Đó là cách họ giữ lại ký ức làng quê, giữ lấy một phần hồn cốt của mảnh đất Phù Mỹ Nam. Dù cuộc sống đổi thay, nhiều nghề truyền thống mai một, nhưng sợi bún số 8 vẫn bền bỉ hiện diện, lặng lẽ nối dài câu chuyện về con người và vùng đất này.

Những tấm dải lụa trắng ngần của sợi bún mì số 8.

Từ nồi bột chín trắng tinh, từ những dải lụa bún phơi nắng, nghề bún mì số 8 đã và đang kể câu chuyện đẹp về lao động, văn hóa và tấm lòng người dân gắn bó sâu nặng với quê hương. Đó cũng chính là giá trị bền vững mà sản phẩm đặc trưng bún mì số 8 Phù Mỹ Nam mang theo trên hành trình vươn xa.

Ông Đặng Thanh Bình ở thôn Vĩnh Nhơn, xã Phù Mỹ Nam cười rạng rỡ khi đội những phên bún mới ra lò trong những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026.