Các nghệ nhân làng nghề đang thêu tay các họa tiết trên áo dài truyền thống

Tồn tại trong nền công nghiệp thời trang từ lâu, song hành với sự phát triển của các nền văn minh lớn, thêu tay không chỉ đơn thuần là một xu hướng trong thời trang mà nó còn mang bản sắc văn hóa riêng của mỗi dân tộc trên thế giới.

Phát triển nghề thêu tay truyền thống lên một tầm cao mới của nghệ thuật

Theo các tài liệu lịch sử ghi lại, nghề thêu ở xã Thắng Lợi đã xuất hiện từ giữa thế kỷ XV và trải qua hàng trăm năm thăng trầm cùng lịch sử. Ban đầu, người thêu ở Thắng Lợi thêu chủ yếu phục vụ cung đình và các nhà quyền quý, đền chùa và phường tuồng. Sau đó, làng nghề dần mở rộng và cho ra đời nhiều sản phẩm đa dạng như câu đối, cờ, trướng, các loại trang phục cổ truyền, cùng nhiều tác phẩm tranh nghệ thuật, tranh thêu truyền thần…

Đến ngày nay, các sản phẩm thêu tay ở làng nghề ngày càng thể hiện được tính nghệ thuật cao, có sự kết hợp hài hòa sâu sắc giữa bàn tay tài hoa cả người thêu và nét đẹp từ hình ảnh sống động về thiên nhiên, con người. Nhờ đó, sản phẩm thêu truyền thống ở làng nghề đã đến tay với nhiều khách hàng trong nước và quốc tế.

Gặp gỡ chị Nguyễn Thúy Đào – một trong những nữ nghệ nhân nổi bật ở làng nghề thêu tay xã Thắng Lợi, chị cho biết: để thành thạo các kỹ thuật thêu như hiện tại thì ngay từ nhỏ chị đã được gia đình dạy làm nghề, đến năm 13 tuổi, chị đã thành thạo 9 kỹ thuật thêu tay (nối đầu, lướt vặn, đâm sô, bó bạt, thêu bỏ, thêu bạt, sa hạt, khoắn vảy, thêu chăng chặn).

Về quá trình làm nghề, nghệ nhân Nguyễn Thúy Đào còn chia sẻ: “Làm nghề thêu ngay từ nhỏ nên tôi đã sớm có tình yêu với nghề, cùng với đó là trách nhiệm làm sao cho nghề thêu ngày càng phát triển hơn. Từ năm 1996, tôi đã thành lập xưởng thêu riêng có tên là Nguyên Đào (sau này đổi tên thành Tranh thêu Phương thảo), để mở rộng sản suất, phục vụ nhu cầu thị trường.”

Đến nay, cơ sở tranh thêu của nghệ nhân Nguyễn Thúy Đào là một trong những nơi làm tranh thêu tay truyền thống có uy tín, được nhiều khách hàng yêu thích và đặt mua sản phẩm. Năm 2019, nghệ nhân Nguyễn Thúy Đào tham gia Chương trình OCOP và được UBND TP Hà Nội công nhận 2 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 4 sao là Tranh thêu tay thời trang (áo dài, khăn), Tranh thêu tay quà tặng (khung bìa cotton).

Tham gia chương trình OCOP giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín và giá trị thương hiệu, thúc đẩy việc quảng bá, phát triển sản phẩm của Tranh thêu Phương Thảo và làng nghề truyền thống Thắng Lợi. Thời gian tới, cơ sở sẽ tiếp tục cải tiến mẫu mã và chất lượng của sản phẩm để tiếp cận du khách nước ngoài, khách hàng tiềm năng trên các trang mạng xã hội, kênh thương mại điện tử. Với vị trí là nghệ nhân làng nghề, chị Đào còn tổ chức thêm nhiều lớp dạy nghề chuyên sâu để khơi dậy niềm yêu thích nghề truyền thống của
thế hệ trẻ.

Tìm lối đi cho nghề thêu tay truyền thống

Với nghệ nhân Nguyễn Thúy Đào, giai đoạn khó khăn nhất trong quá trình lập nghiệp là vào những năm xảy ra đại dịch Covid-19, mọi hoạt động của xưởng thêu Phương Thảo gần như “đóng băng”. Nhưng với quyết tâm tìm lối đi cho nghề truyền thống, chị đã đẩy mạnh việc sản xuất phục vụ cho khách nội địa, tập trung phát triển mạnh cho ngành hàng thời trang.

Hiện cơ sở sản xuất tranh thêu Phương Thảo vẫn tiếp tục duy trì thế mạnh về tranh thêu tay, cải tiến mẫu mã và không ngừng nâng cao chất lượng để giữ uy tín của thương hiệu. Đồng thời, cơ sở cũng tích cực nắm bắt xu hướng của thị trường để tham gia vào việc thêu tay cho các sản phẩm thời trang như áo dài, trang phục truyền thống… Từ đó, những khó khăn từng bước được tháo gỡ, cơ sở từng bước phát triển và mở rộng kinh doanh sau dịch bệnh.

Áo dài may từ vải đũi, được thêu tay

Dưới tác động của kinh tế thị trường và nhiều biến động của xã hội, có những lúc làng nghề đã đứng trước nguy cơ mai một. Làng thêu không còn giữ được vẻ nhộn nhịp như xưa, số lượng nghệ nhân, thợ giỏi không còn nhiều. Nguyên nhân chính là do đầu ra sản phẩm gặp khó khăn, sản phẩm làm ra với giá thành cao mà thị trường tiêu thụ hẹp. Thu nhập của người thêu thấp trong khi công sức bỏ ra lại lớn và để thành thạo tay nghề lại mất nhiều thời gian để rèn luyện. Dù các nghệ nhân ở làng nghề cùng chính quyền địa phương đã có nhiều biện pháp nỗ lực bảo tồn nghề nhưng cũng không tránh khỏi ảnh hưởng lớn của cuộc sống hiện đại.

Có thể thấy, việc tìm đầu ra cho sản phẩm thêu tay là yếu tố quan trọng nhằm giúp thợ thêu có thu nhập ổn định, góp phần giữ gìn nghề thêu truyền thống. Ngoài ra, làng nghề cũng cần tăng cường kết nối sản phẩm của nghệ nhân đến với khách hàng yêu sản phẩm thủ công, tăng cường đào tạo nghề cho các thế hệ trẻ để duy trì nghề thêu. Thúc đẩy việc ứng dụng sản phẩm thủ công vào những xu hướng mới nhưng vẫn không mất đi giá trị vốn có của nó.

Thúy Vi - Ngọc Mai