Xóm Bó Tờ từ lâu đã có nghề làm đường phên truyền thống. Để có được miếng đường phên có màu vàng ươm, đặc mịn, khi ăn đường ngọt và thơm thì phải trải qua rất nhiều công đoạn. Sau khi chặt mía về phải dóc lá, chặt ngọn và ép lấy nước.

Xóm Bó Tờ đã có nghề làm đường phên truyền thống từ lâu đời.

Trước kia khâu ép nước mía là bằng khung trụ ép gỗ và sức trâu kéo nhưng nay đã thay bằng máy ép mía chạy bằng điện. Các công đoạn còn lại vẫn hoàn toàn thủ công theo truyền thống. Nước mía được cho vào chảo gang lớn để đun trên bếp khoảng 4 - 5 giờ. Lửa nấu mật phải là lửa ngọn từ bã mía, lửa bằng than củi không sử dụng được.

Trong quá trình đun phải điều chỉnh lửa phù hợp, mới đun phải thúc cho lửa thật lớn để nước mía sôi sùng sục, nhưng khi nước mía bắt đầu sánh và đặc lại thì phải điều chỉnh lửa vừa, nếu bị quá lửa thì đường sẽ bị cháy khét và đắng.

Sau khi đường đã đặc sánh và màu sắc vàng ươm thì thử để biết độ ngọt và hương vị. Sau đó bắc chảo đường nóng xuống để khoảng 40 phút, tay đảo đều để màu sắc từng miếng đường khi đổ ra khuôn đều màu, không bị chỗ vàng đậm, vàng nhạt và nhanh nguội rồi đổ ra khuôn.

Khoảng 2 giờ sau khi đổ ra khuôn thì cắt đường thành từng miếng là hoàn thành. Kỹ thuật làm đường phên thủ công không quá khó nhưng khâu quan trọng nhất là phải biết “lấy” đường vừa tầm. Nếu “lấy” quá non, đường chưa đặc và không để được lâu vì sẽ bị chảy nước. Nếu “lấy” quá già, đường hơi đăng đắng.

Với cách làm thủ công hiện nay, cứ 1 tạ mía thì được 10 kg đường phên thành phẩm, 1 kg đường phên tại đây được bán trung bình 20 - 25 nghìn đồng; 1 ngày mỗi gia đình có thể làm được 3 - 4 mẻ đường, mỗi mẻ được khoảng 50 - 60 kg đường phên. Từ làm đường phên, các hộ dân ở Bó Tờ đã có nguồn thu nhập ổn định, kinh tế gia đình phát triển, nhiều hộ thu nhập hàng trăm triệu đồng/năm. Hiện, cả xóm chỉ còn 4/140 hộ nghèo.

Theo ông Hoàng Huy Hiệp, Trưởng Phòng NN-PTNT huyện Quảng Hòa, toàn huyện có hơn 200 hộ thường xuyên làm đường phên, tập trung chủ yếu ở thị trấn Hòa Thuận, xã Mỹ Hưng, Đại Sơn,... với sản lượng trên 600 tấn đường phên/năm.

Nhờ đó, thương hiệu Đường phên Phục Hòa (huyện Phúc Hòa sáp nhập Quảng Uyên thành Quảng Hòa) có vị ngọt đậm, thơm ngon, dùng để làm nhân các loại bánh, nấu chè rất đặc biệt nên được khách hàng các tỉnh lân cận như Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn tin dùng.

Gia Hân (TH)